Giới thiệu bệnh hại
Cây cà phê là loại cây công nghiệp được trồng nhiều nhất ở các tỉnh như Tây Nguyên, Lâm Đồng, Đắk Lắk đem lại nguồn kinh tế lớn và được xuất khẩu sang nước ngoài với hàng triệu tấn. Và để thu được sản lượng lớn mỗi năm, bà con cần phải nắm rõ các kỹ thuật chăm sóc cây cũng như tình trạng sâu bệnh có thể xảy ra, trong đó là bệnh vàng lá, rụng lá.
Đây là bệnh hại phổ biến trên các vườn cà phê khắp các vùng tại Việt Nam, đặc biệt ở các vườn không tuân thủ quy trình tái canh đúng, khiến cây bị vàng lá, khô cành. Để giúp bà con nông dân nắm bắt được nguyên nhân, hiện trạng, biểu hiện của bệnh vàng lá, rụng lá gây ra và một số biện pháp phòng và khắc phục bệnh hại này.
Đối tượng gây hại
Có thể nói, bệnh vàng lá, rụng lá xuất phát từ nhiều tác nhân gây hại khác nhau như do thiếu các chất dinh dưỡng vi, trung, đa lượng và từ một số loại đối tượng như tuyến trùng, rệp, ve sầu,… Trong đó, một số chất dinh dưỡng thiết yếu cho cây như: đạm, lân, kali, lưu huỳnh, magie, canxi, kẽm, sắt, đồng, mangan, molipden… đều làm cà phê vàng lá, rụng lá. Các tác nhân này có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc thậm chí kết hợp với nhau làm mức độ bệnh càng trầm trọng hơn.
Triệu chứng của bệnh hại
Trường hợp cây cà phê thiếu dinh dưỡng:
– Khi cây thiếu đạm, cây cà phê bị vàng các lá già từ phần giữa lá, sau đó lan ra toàn bộ lá và bệnh dần lan sang các lá non khiến chồi non kém phát triển, cây cằn cỗi.
– Khi cây thiếu kali, lá cây bị vàng dần từ mép lá, từ chóp lá sau đó khô héo dần và rụng sớm. Đặc biệt vào cuối mùa mưa thường xảy ra hiện tượng thiếu kali do rửa trôi khiến lá rụng hàng loạt, đồng thời khiến quả cà phê không năng suất và chất lượng kém.
– Khi cây thiếu magiê, lá xuất hiện nhiều gân màu đen lan từ phần giữa lá ra ngoài mép và những vệt vàng sọc ở vùng thịt lá, sau lan ra toàn bộ lá.
– Nếu cây thiếu lưu huỳnh, các chùm lá non trên ngọn cây cà phê có tình trạng uốn cong, chuyển vàng và sau đó, trở nên giòn và chết dần từ ngoài vào thân lá. Thậm chí, khi cây thừa lưu huỳnh, đất trồng bị chua làm hòa tan các kim loại độc khiến rễ cây tổn thương, lá chuyển vàng và rụng.
– Cây thiếu kẽm khiến lá non trên cây vàng trong khi gây lá vẫn xanh, cành cây phát triển chậm, còi cọc.
– Khi thiếu Bo, các chồi non trên cây cà phê bị chết, lá cong queo, ngọn lá có màu xanh thẫm hoặc ngả vàng. Còn nếu lượng Bo thừa sẽ khiến lá cây xuất hiện các đốm đen và rụng dần.
Nhìn chung, các hiện tượng của bệnh vàng lá, rụng lá rõ nhất sau khi cây tái canh được 2-3 năm, đặc biệt, vào những đợt gió to, ở những vườn cây không trồng cây chắn gió hoặc cây che bóng tạm thời thì cây dễ bị nghiêng và lá rụng nhiều. Triệu chứng vàng lá của cây biểu hiện rất rõ vào đầu mùa khô, sau khi đã dứt mưa và chưa được tưới nước.
Trường hợp cây bị ve sầu tấn công
Trường hợp vườn cà phê bị ve sầu gây hại có biểu hiện cây cằn cọc, lá úa vàng, chồi non và lá ra ít. Nếu cây bị ảnh hưởng nặng thì sẽ rụng lá và rụng trái xanh.
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
– Khi cây già cỗi hoặc trồng tái canh sau 1-3 năm, hầu hết các vườn cà phê có hiện tượng vàng lá, rụng lá gây hại về sinh trưởng và phát triển của cây.
– Khi tuyến trùng và nấm xâm nhập, cây không hút được dinh dưỡng đầy đủ, đặc biệt là đạm nên biểu hiện điển hình là lá cà phê bị vàng trên toàn cây. Nếu bộ rễ bị ảnh hưởng do tuyến trùng nặng thì cây bị vàng lá rất nhanh, sinh trưởng kém và có thể bị chết.
Điều kiện phát triển bệnh hại
– Đất quá chua, nhiều axit khiến rễ cây cà phê không hút được dinh dưỡng từ phân bón, gây ra tình trạng thiếu các chất dinh dưỡng ảnh hưởng tới lá.
– Giai đoạn chuyển sang mùa mưa, khi cây cà phê ra quả, tình trạng thiếu dinh dưỡng như magie, kali, kẽm…làm cho cà phê bị vàng lá rất nhiều.
– Sự thất thường của thời tiết dễ khiến cho rễ cây bị thiếu oxy, từ đó cây cà phê sẽ không hút được dinh dưỡng, từ đó xuất hiện triệu chứng vàng lá, đặc biệt là vàng lá do thiếu đạm, gây rụng trái. Hoặc khi có thời kỳ nắng dài, độ ẩm đất thấp cũng khiến cây không hút được chất dinh dưỡng để đáp ứng cho nhu cầu sinh trưởng, cũng rất dễ bị vàng lá.
Mức độ ảnh hưởng
Khi cây bị ảnh hưởng nặng từ các tác nhân, đặc biệt từ các loại tuyến trùng như Helicotylenchus, Rotylenchulus, Pratylenchus trong đất, cây bị héo khô và thậm chí có thể chết.
Biện pháp phòng bệnh
Biện pháp giống
Chuẩn bị đất sạch ngay từ đầu để ươm cây lá sò, đóng bầu hoặc phải xử lý đất trước khi trồng để đảm bảo cây giống khỏe. Bởi cây giống đủ tiêu chuẩn xuất vườn khi trồng tái canh sẽ phát triển đồng đều, sinh trưởng tốt và ít bị nhiễm bệnh vàng lá.
Biện pháp sinh học
Hiện nay biện pháp sinh học để phòng trừ tuyến trùng còn ít được áp dụng. Một số biện pháp sinh học có thể dùng như: nhân nuôi các vi sinh vật có lợi để sử dụng với đất trồng trên vườn cà phê hoặc bảo vệ và duy trì các loại kẻ thù tự nhiên sẵn có trong vườn.
Biện pháp canh tác
Nên chú trọng công tác cải tạo đất, luân canh bằng các loại cây họ đậu, cây muồng ít nhất mỗi 2 năm hoặc sau mỗi vụ.
Đào hố trồng rộng và xử lý hố trước khi trồng ít nhất 1 tháng để phòng trừ tuyến trùng và nấm bệnh, đặc biệt cần kết hợp với các loại thuốc hóa học hoặc thuốc sinh học khi phân tích mẫu đất có tuyến trùng trong đất
Bà con nên sử dụng giống cà phê được ươm từ hạt hoặc ghép bằng giống mới được công nhận giống sạch bệnh
Cần chế độ bón phân khoáng và phân bón lá phù hợp với từng loại đất, sinh trưởng vườn cây và loại cây giống (cây ghép hay cây từ hạt).
Không xới xáo, cày bừa trong mùa mưa trên vườn cà phê tái canh tránh rửa trôi chất dinh dưỡng
Vào mùa khô, bà con cần cày xới đất định kỳ 2 – 3 lần để diệt triệt để trứng và ấu trùng của tuyến trùng.
Thường xuyên bổ sung chất hữu cơ cho đất để cung cấp dinh dưỡng giúp cây sinh trưởng và phát triển tốt đồng thời cũng là môi trường thuận lợi cho các loài nấm đối kháng trong đất chống lại nấm và tuyến trùng. Bà con có thể đào hố rộng rồi bón lót 10-20kg phân hữu cơ/1 hố
Làm lô trồng, trồng cây chắn gió, tỉa cành tạo tán phải hợp lý giảm thiểu tối đa tình trạng rụng lá
Bón đầy đủ phân bón vi lượng và đa lượng theo từng chu kỳ sinh trưởng của cây.
Biện pháp kiểm dịch thực vật
Bà con cần kiểm tra, đánh giá thường xuyên các nguy cơ nhiễm bệnh trên vườn cà phê, đặc biệt là sự xuất hiện của tuyến trùng hoặc nấm bệnh do khó phát hiện.
Đối với cây cà phê bị vàng lá, rụng lá nặng thì phải nhổ bỏ, xử lý đất để trồng lại cây mới
Biện pháp xử lý bệnh
Biện pháp hóa học
Khi bệnh xuất hiện bà con có thể xử lý bệnh vàng lá, rụng lá bằng cách sử dụng các loại thuốc hóa học diệt tuyến trùng, nấm. Bà con hãy tham khảo sản phẩm của Nghi Anh như diệt tuyến trùng có Chim én
Diệt nấm có Kibul, Nazosi, Sunfur,…
Thuốc trừ bệnh 
Câu hỏi thường gặp
Bệnh vàng lá, rụng lá phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây cà phê?
Cây bệnh có đặc điểm như thế nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
