Giới thiệu bệnh hại
Cây cao su là một loại cây công nghiệp mang đến giá trị rất lớn cho kinh tế của nước ta. Loại cây này cung cấp nguyên liệu để chế tạo những sản phẩm, vật dụng cần thiết cho cuộc sống của người dùng. Tuy nhiên, cây cao su lại đang đối mặt với một số bệnh hại khá nguy hiểm, đáng lo nhất chính là bệnh xì mủ cao su. Bệnh này do nấm Phytophthora palmivora gây ra, xuất hiện phổ biến ở các vùng cao su trên thế giới và ở Việt Nam. Ở Việt Nam bệnh xuất hiện nhiều ở Đông Nam Bộ, Nghệ An, Thừa Thiên Huế nơi có nhiều vườn cao su. Những vùng càng có thời tiết mưa nhiều thì càng là điều kiện thuận lợi để loại bệnh này hình thành và phát triển.
Đối tượng gây hại
Loại bệnh này xuất hiện chủ yếu trên một số loại cây trồng như cây cao su, sầu riêng, xoài,…
Triệu chứng, dấu hiệu của bệnh hại
Triệu chứng và dấu hiệu cụ thể của bệnh hại sẽ được thể hiện tùy theo tuổi cây và bộ phận bị gây hại. Trên những cây con ở vườn ươm và vườn nhân gốc ghép thì loại bệnh này thường sinh sôi và gây hại trên thân cành, cuống lá cây cao su. Ở nơi bị nhiễm bệnh, nhựa cây cao su sẽ tự chảy ra tạo thành từng giọt. Khi bệnh nhiễm ở mức độ nặng thì có thể sẽ ăn sâu vào trong lõi gỗ, đồng thời bên trong thân cây cao su cũng xuất hiện các sọc với màu đen sẫm.
Với điều kiện thời tiết ẩm ướt thì trên vết bệnh sẽ xuất hiện lớp nấm có màu trắng, khi bệnh nhiễm nặng sẽ khiến cây con trở nên khô dần và thậm chí là chết. Còn với cây cao su trưởng thành đã khai thác nhựa thì vết bệnh thường xuất hiện trên cành non, cuống lá và thân cây cao su. Ở những cành lớn và thân cây thì lớp vỏ sẽ sưng phồng lên và mô bệnh bị chảy nhựa ra ngoài. Nếu bà con cắt lớp vỏ ngoài của cây cao su sẽ thấy phiến nhựa và bề mặt lõi gỗ trở nên thâm đen cũng như có mùi hôi rất khó chịu.
Khi vết bệnh hại xuất hiện trên miệng của mặt cạo mủ sẽ gây ra tình trạng thối miệng cạo, lớp vỏ kế tiếp chuyển sang màu nâu. Đồng thời đường cạo sẽ hình thành các sọc đen nhỏ giống như nét bút chì đậm. Nếu bệnh nhiễm nặng thì những đường sọc này sẽ loang rộng ra và biến thành sọc to thâm đen trên lớp vỏ tái sinh và vỏ nguyên sinh ở vị trí dưới đường cạo.
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
Nguyên nhân chủ yếu gây nên bệnh xì mủ cao su là do nấm Phytophthora palmivora. Loại nấm hại này thuộc họ Pythiaceae của bộ Pythias ở lớp Nấm Tảo. Kích thước của những sợi nấm to nhỏ không đều nhau với đường kính sợi khoảng từ 2 đến 6 micromet.
Bào tử phân sinh sẽ có hình dạng giống như quả chanh, phần núm ở đỉnh hiện lên rõ ràng và kích thước từ 29.3 đến 49.4 micromet. Đến khi nảy mầm thì tạo thành nhiều bào tử động có hình như quả thận và có 2 lông roi. Đường kính của chúng khoảng từ 4.5 đến 7.5 micromet hoặc còn có thể nảy mầm trực tiếp ra vị trí ống phấn.
Với điều kiện thời tiết có ẩm độ thấp, trời khô thì bào tử sẽ nảy mầm trực tiếp thành ống mầm. Còn đối với điều kiện có nước và nhiệt độ thấp thì bào tử nấm bệnh sẽ tạo thành nhiều bào tử động một cách nhanh chóng hơn. Lúc này những bào tử sẽ di chuyển theo dòng nước để xâm nhập và lây bệnh thông qua miệng cắt của mặt cạo cây cao su, hoặc qua vết thương cơ giới hay lỗ hở tự nhiên trên cây.
Điều kiện phát triển bệnh hại
Bệnh xì mủ cao su sinh sôi và phát triển mạnh mẽ dựa vào nhiều yếu tố. Ảnh hưởng nhất chính là nhiệt độ và ẩm độ. Nhiệt độ thuận lợi nhất cho sự phát triển nhanh chóng của bệnh là từ 20 – 25ºC. Ở nhiệt độ này thì sẽ làm tăng kích thước vết bệnh trên cây cao su lên rất nhiều lần. Độ ẩm từ 85 – 95% sẽ là điều kiện tốt làm cho nấm bệnh dễ lây lan cũng như tăng nhanh số vết bệnh trên cây cao su.
Khí hậu ở khu vực miền Bắc, vùng Phủ Quỳ, Nghệ An thì bệnh hại thường xuất hiện từ tháng 9 đến tháng 3 năm sau. Bệnh nặng nhất là từ tháng 10 đến tháng 2 năm sau. Khu vực Thừa Thiên Huế sẽ xuất hiện bệnh từ tháng 9 cho đến tháng 11 hằng năm.
Đối với các lô cao su trồng dày và cành lá xum xuê gây thiếu ánh sáng thì bệnh sẽ xuất hiện bệnh hại nặng và nghiêm trọng hơn. Khu vực đất trũng ẩm thấp cũng là điều kiện tốt để bệnh hại lây lan. Việc cạo mủ cạo sâu quá sẽ là cơ hội tốt để nấm bệnh xâm nhập. Một số dòng vô tính cao su có khả năng bị nhiễm bệnh nặng: RRIM 600, PR255, RRIV 4,…
Mức độ ảnh hưởng
Bệnh xì mủ cao su là một loại bệnh khá nguy hiểm gây nên những ảnh hưởng tiêu cực cho quá trình thu hoạch mủ cao su của các bà con. Khi bệnh xuất hiện và phá hoại trên vết cắt sẽ làm rút ngắn thời gian khai thác cao su, từ đó sản lượng mủ khai thác nếu cây bệnh có thể bị phá hủy lên đến 40%. Gây nên tổn thất nặng nề cho chủ vườn, ảnh hưởng đến cuộc sống và công việc của bà con, khiến kinh tế và chất lượng thu hoạch bị thiệt hại nghiêm trọng.
Biện pháp phòng bệnh
Để có thể ngăn trạng được tối đa tình trạng bệnh xì mủ cao su, thì bà con nên tham khảo các biện pháp phòng bệnh ngay dưới đây.
Bà con hãy nhanh chóng thực hiện việc phòng bệnh xì mủ cao su ngay từ giai đoạn vườn ươm bằng việc phun Boocđô từ 0,5 đến 1% trước mùa bệnh xuất hiện. Đối với mắt ghép thì bà con cần lưu ý xử lý thuốc để ngăn chặn bệnh bằng dung dịch CuSO4.5H2O 1% trong 5 phút. Một chú ý nhỏ là trước khi nhúng vào thuốc thì bà con cần bôi lớp sáp kín phần mặt cắt nhằm để tránh thuốc xâm nhập vào lõi gỗ. Khi nhúng thuốc xong cần phải rửa sạch lại bằng nước, hong khô trước khi mang đi ghép.
Còn với những cây cao su đã lớn thì thời kỳ bệnh xuất hiện cần tỉa bỏ các cành bệnh, cây bệnh và vệ sinh sạch cỏ. Tạo không gian thoáng mát và đầy đủ ánh sáng để không tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh hại phát triển. Bà con nên chủ động cung cấp đầy đủ những dưỡng chất cần thiết để cây luôn khỏe mạnh và sinh trưởng tốt.
Biện pháp xử lý bệnh
Khi bà con thấy bắt đầu có triệu chứng bệnh hại xuất hiện với mức độ nhỏ và nhẹ cần lấy dao sắc cạo phần mô bị bệnh và thực hiện bôi quét thuốc. Hoặc dùng thuốc có chứa Mancozeb, Azoxystrobin+Difenoconazole,…để phun lên cây. Bà con có thể tham khảo sản phẩm trừ bệnh của Nghi Anh như Kibul, Nazosi, Sunfur,…
Thuốc trừ bệnh
