Giới thiệu về bệnh sâu hại
Bọ cắt là có tên khoa học là Deporaus marginatus, thuộc bộ cánh cứng Coleoptera, họ Bọ đầu dài Curculionnidae. Nó là loài bọ cánh cứng có màu rám nắng nhạt với cánh đen, được phát hiện nhiều ở vùng nhiệt đới châu Á, gây hại đến lá bằng cách gặm lá non làm khuyết hoặc đứt cả lá và cành non có thể bị trụi lá, từ đó khiến ảnh hưởng đến sinh trưởng và sự ra hoa
Loài trưởng thành bọ cắt lá là một loài cánh cứng, trong đó con cái có cơ thể dài khoảng 5-8mm có màu nâu vàng, nhiều lông, miệng kéo dài như một cái vòi, cặp mắt to và có râu đầu màu đen tương đối dài. Con đực nhỏ hơn con cái, vòi ngắn hơn, cánh cứng màu nâu và viền cánh màu đen. Cả con đực và con cái ở phần đầu và ngực đều có màu đỏ cam, lưng cánh và chân màu đen, đặc biệt dễ nhận thấy là trên cánh có các chấm lõm nhỏ xếp thành hàng, cánh ngắn hơn bụng. Trứng của loài bọ cắt là này có hình bầu dục dài 0,5mm, có màu ngả vàng rải rác ở phần dưới lá bị ảnh hưởng. Sâu non và nhộng có màu xanh nâu đen, không chân, đẩy sức dài khoảng 5-6mm.
Tại Việt Nam, trên các trang trại trồng xoài, đặc biệt ở Đồng bằng sông Cửu Long, bọ xuất hiện quanh năm và với mật độ cao nhất vào giai đoạn cây xoài ra đọt lá non từ tháng 1-3.
Đặc điểm hình thái
Bọ cánh cứng đẻ trứng rải rác dọc theo gân lá non ở phần dưới mặt lá với từ 10-20 trứng. Sau khi đẻ xong, bọ trưởng thành cắt đứt lá ở ngay phía trên các vị trí đẻ trứng, sau đó phần lá bị tổn thương cùng với trứng rơi xuống đất. Thông thường, trung bình một con cái có khả năng đẻ từ 70-200 trứng và có khả năng nở trong vòng 2-3 ngày, ấu trùng có 3 tuổi sống trong lá trong vòng 7-8 ngày, nhộng 9-11 ngày. Từ trứng được đẻ đó, sâu non sau khi nở đục từ gân chính ra mép lá, ăn phần mô lá và chừa lại một lớp màng mỏng phía trên lá. Sâu đẩy sức hóa nhộng, từ đó nhộng được hình thành và phát triển trong đất. Bọ trưởng thành có thể sống và đẻ trứng kéo dài hàng tháng. các Lúc này, ấu trùng xây dựng một đất nhỏ vỏ hoặc kén con nhộng tròn và chứa một đầy ấu trùng . Các ấu trùng sẽ không hoạt động trong khoảng 4 ngày như một giai đoạn chuẩn bị. Nhộng mới hình thành có màu ngả trắng vàng, thân mềm với lông cứng.
Tổng thể, vòng đời của bọ cắt lá xoài từ trứng đến nhộng rồi trưởng thành kéo dài khoảng 19 ngày và tổng vòng đời từ trứng đến trứng là hơn 55 ngày. Bọ cắt lá xoài ở giai đoạn trưởng thành sống lâu hơn giai đoạn trứng, thường gần gấp đôi thời gian trưởng thành dạng trứng.
Đối tượng gây hại
Ngoài gây hại trên cây xoài, bọ cắt lá còn gây hại trên cây ăn quả khác như cây vải với biểu hiện các lá non bị cắt ngang rất sắc, rơi xuống đất và một phần được để lại phần gốc của lá trên cây.
Triệu chứng gây hại
Triệu chứng nhận biết cho bệnh bọ cắt lá cây xoài là ở giai đoạn ra lá non, các đọt non xoài bị cắt đứt ngang với vết cắt rất sắc trong đó chỉ một phần lá bị đứt hẳn rất điển hình. Bọ cắt lá trưởng thành gây hại trên đọt non, làm lá bị đứt ngang, cành non có thể bị trơ trụi, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng, ra hoa, kết trái và phát triển của cây.
Thời điểm gây hại chính là vào giai đoạn vườn cây ươm con hoặc thời kỳ cây mới ra đọt non, lá non, và dữ dội nhất vào các tháng mùa khô hàng năm.
Đặc điểm sinh thái
Trong mùa mưa, giai đoạn xoài ra đọt non nở rộ rất nhiều. Đây thời điểm bọ cắt lá gây hại mạnh mẽ bởi đó là nguồn thức ăn cho các đối tượng sâu bệnh hại.
Mọt đục lá xoài ngủ đông ở giai đoạn ấu trùng, đặc biệt là khi chúng trưởng thành và sẵn sàng hóa nhộng. Tình trạng này xảy ra từ giữa tháng 11 cho đến tháng 2 khi nhiệt độ là 25.66 C và 19.28 C. Khi nhiệt độ tăng lên từ tháng 3, mọt trưởng thành bắt đầu xuất hiện vào cuối thời kỳ ngủ đông, giai đoạn được tạo ra khi bắt đầu mùa đông, tức là trong tháng 11 khi nhiệt độ giảm xuống dưới 26oC và trạng thái ngủ đông chấm dứt bởi sự gia tăng nhiệt độ trên 26oC trong tháng 2
– Đặc điểm gây hại:
Thường gây hại nặng khi cây còn ở vườn ươm hoặc khi vườn xoài mới ra đọt non vào mùa khô. Thành trùng thường đẻ trứng trên bìa lá non hoặc dọc theo gân chính của lá vào ban đêm, sau đó bọ cắn lá sẽ cắt ngang lá trong đó chúng chừa 1/3 lá trên cây và trứng sẽ theo 2/3 lá cắt rơi xuống đất. Sau 2 ngày ấu trùng sẽ nở ra và ăn phần lá rơi dưới đất, hóa nhộng ngay dưới mặt đất. Nhìn chung, diện tích lá sẽ bị giảm nhiều khi xuất hiện bọ cắt lá
Thiên địch của bọ cắt lá
– Bắt mồi
Chỉ có hai loại động vật ăn thịt được tìm thấy có liên quan đến loài côn trùng này là kiến và nhện nâu. Kiến và nhện không được xác định tác động trực tiếp đến bọ cắt lá nhưng chúng được phát hiện ăn ấu trùng và nhộng của bọ cắt lá.
+ Kiến
Nhiều con kiến tấn những con kiến làm mồi cho ấu trùng được tìm thấy trên bề mặt và nhộng bên trong đất nơi nhộng tồn tại cho đến khi trưởng thành. Kiến kéo lê con mồi trong khi kiếm ăn. Kiến là loài săn mồi quan trọng nhất ăn ấu trùng trong điều kiện tiếp xúc cũng như nhộng bên trong vỏ đất. Con nhện chỉ săn ấu trùng vì nó không thể tiếp cận những con nhộng còn sót lại trong buồng kín.
+ Nhện nâu
Nhện nâu tấn công trực tiếp ấu trùng của mọt đục lá xoài và hút dịch cơ thể bằng cách ngậm con mồi vào miệng cho đến khi chết. Ấu trùng được ăn bởi loài nhện săn mồi này không thể di chuyển và chết.
– Ký sinh
+ Bọ rùa như bọ rùa đỏ (Micraspis sp.), bọ vàng (M.crocea), bọ rùa 6 chấm (Menochilus sexmaculatus, bọ rùa 8 chấm (Harmonia octomaculata). Bọ rùa trưởng thành hay ấu trùng bọ rùa đều ăn được trứng, rệp sáp. Mỗi con bọ rùa có thể ăn từ 5 đến 10 con rầy/ngày.
+ Ong ký sinh trứng rầy
Ong ký sinh trứng rầy như Anagrus optabilis, A.flaveolus, Oligosita naias, Gonatocerus spp. … chúng là loại ong cực nhỏ, cư trú ở tán cây. Chúng bay khắp nơi tìm trứng của côn trùng sau đó dùng vòi chích và đẻ trứng vào phía bên trong trứng côn trùng. Điều này làm trứng con bọ bị ung, không nở được. Một con ong có thể ăn 2 – 8 trứng bọ mỗi ngày, thậm chí có loại diệt từ 15 – 30 trứng.
Biện pháp phòng
Kỹ thuật canh tác
– Điều khiển cây ra đọt non đồng loạt ở các vụ
– Thực hiện xới xáo, cày bừa đất để hạn chế nhộng xuất hiện trong đất
– Cần chú ý các kỹ thuật chăm sóc đúng cách vào giai đoạn cây ra đọt non, ươm cây non bởi đây là thời kỳ mà dễ bị sâu hại
Kiểm dịch thực vật
– Thường xuyên thăm nom vườn cây
– Thu dọn các lá bị hại trong vườn, sau đó đem tiêu hủy hoặc đốt, nhằm giảm mật độ cho thế hệ sau
– Diệt ấu trùng bằng cách thu gom và hủy diệt các lá bị cắt ở dưới đất.
Biện pháp sinh học
Bà con nên sử dụng các chế phẩm sinh học chứa nấm có khả năng xua đuổi, tấn công ký sinh, côn trùng gây hại. Các bào tử nấm này bám dính vào cơ thể bọ cắt lá, sau đó các sợi nấm có thể đâm thủng tế bào, lấy đi hết chất dinh dưỡng và khiến chúng bị chết do nhiễm độc từ nấm. Bà con sử dụng sản phẩm này theo cách phun ướt đẫm thân, cành, lá, đặc biệt là mặt sau của lá và vùng đất dưới gốc cây định kỳ 3-4 lần/vụ
Biện pháp trừ bệnh
Kinh nghiệm truyền thống
Bên cạnh việc thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh bà con nên ưu tiên thực hiện các biện pháp sinh học để xử lý bọ cắt lá trên vườn xoài. Đối với những vườn cây xoài bị hại nặng nên cày xới đất ngay tán cây bị hại để diệt nhộng sinh sống dưới mặt đất.
Biện pháp hóa học
Bà con nên phun thuốc lên lá non khi thấy bọ ăn lá trưởng thành xuất hiện trong vườn bằng các loại thuốc hóa học có hoạt chất Emamectin… Bà con có thể tham khảo sản phẩm của Nghi Anh như Sumo,…Nên thực hiện phun ở giai đoạn lá lụa màu đỏ
Thuốc trừ sâu 
Câu hỏi thường gặp
Cây xoài bị bọ cắt lá gây hại có biểu hiện gì?
Thiên địch của chúng là loại nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
