Hồ tiêu có danh pháp khoa học Pepper hay là Piper nigrum,là một loại cây thuộc họ dây leo, có thân dài từ 4-8 mét, có quả nhẵn không mang lông, bám vào các cây khác bằng rễ. Từ lâu nay, hồ tiêu được xem là loại cây trồng có tính kinh tế rất cao, vào khoảng năm 2016 giá của cây hồ tiêu khoảng 200 nghìn/ 1kg. Tiêu thuộc loại cây công nghiệp lâu năm, đòi hỏi điều kiện canh tác và kỹ thuật trồng nghiêm ngặt, chú trọng sự tỉ mỉ cao. Để canh tác được cây hồ tiêu cần phải có kiến thức tương đối sâu để có những liệu trình chăm sóc phù hợp, am hiểu cơ bản về thuộc tính, nhu cầu dinh dưỡng của chúng để có sản lượng thu hoạch cao.
Tuy nhiên trong thời gian vừa qua, giá hồ tiêu giảm sâu làm cho nhiều hộ gia đình điêu đứng, mặc dù giá thành đầu tư rất cao. Bên cạnh đó là các dịch bệnh xuất hiện ngày càng nhiều và triền miên làm cho người nông dân đau đầu.
Để đồng hành với bà con, sau đây chúng tôi giới thiệu sơ bộ một bệnh hại xuất hiện thường xuyên, phổ biến trên cây hồ tiêu đó là bệnh bọ đầu dài, sâu đục thân.
Qua các tài liệu nghiên cứu, sâu đục thân hay có tên gọi khác là bọ đầu dài, gây hại trên nhiều loại cây trồng đặc biệt là bắp, gần đây sâu đục thân còn gây hại nặng nề cho hồ tiêu. Chúng gây ảnh hưởng nặng đến quá trình phát triển của cây, chất lượng của quả lúc thu hoạch, sản phẩm, thậm chí có thể gây chết cây, đây là điều lo ngại nhất của bà con nông dân bởi chi phí đầu tư cho cây hằng năm tương đối lớn. Vầy làm sao để phòng ngừa và tiêu diệt chúng hiệu quả, đây là câu hỏi cần sự tìm hiểu cặn kẽ.
Giới thiệu chung về Bọ đầu dài (sâu đục thân)
Sâu đục thân (bọ đầu dài) có danh pháp khoa học là Ostrinia nubilalis, chúng thuộc họ Ngài Sáng (Pyralidae), bộ cánh vảy (Lepidoptera). Chúng là sâu thường xuyên gây hại nặng đến lên các bộ phận của cây như thân, trái, ảnh hưởng lớn đến chất lượng của quả, năng suất gây bệnh hại và chết cây.
Sâu đục thân chính là ấu trùng của bọ đầu dài, sâu non màu trắng sữa ngay từ khi sinh ra chúng đã thực hiện các hành động gây hại cho cây trồng.
Đặc điểm hình thái của Bọ đầu dài, sâu đục thân
Quá trình vũ hóa chúng thường trải qua 4 giai đoạn. Ở nhiều khu vực, số lượng thế hệ khác nhau còn tùy thuộc vào điều kiện địa hình thời tiết và có sự thích nghi đáng kể đối với điều kiện khí hậu địa phương. Sâu đục thân ngô ở châu Âu thường trải qua mùa đông trong giai đoạn ấu trùng, với quá trình hóa nhộng và trưởng thành vào đầu mùa xuân.
Hiện tượng tạm ngừng sinh sản là do ấu trùng ở giai đoạn cuối với những ngày dài, nhưng cũng có một số yếu tố di truyền. Các chuyến bay và đẻ trứng của bướm đêm thường diễn ra vào tháng 6-7 và tháng 8-9 ở những khu vực có một đến giai đoạn vũ hóa hàng năm.
Ở miền nam với ba thế hệ, các chuyến bay của bướm đêm và quá trình đẻ trứng thường xảy ra vào tháng 5, cuối tháng 6 và tháng 8. Ở những địa điểm có bốn thế hệ, con trưởng thành hoạt động vào tháng 4, tháng 6, tháng 7 và tháng 8-9.
– Trứng: Trứng rụng thành cụm không đều khoảng 15 đến 20 trứng một lần. Trứng có hình bầu dục, dẹt và có màu trắng kem, thường có bề ngoài óng ánh. Trứng sẫm dần thành màu be hoặc nâu cam theo tuổi. Trứng thường được đẻ ở mặt dưới của lá và xếp chồng lên nhau như bệnh zona trên mái nhà hoặc vảy cá. Trứng có chiều dài khoảng 1,0 mm và chiều rộng 0,75 m. Ngưỡng phát triển của trứng là khoảng 15°C. Trứng nở trong 4 đến 9 ngày.
– Ấu trùng: Ấu trùng có xu hướng có màu nâu nhạt hoặc xám hồng ở mặt lưng, với một nang đầu màu nâu đến đen và một tấm ngực màu nâu vàng. Cơ thể được đánh dấu bằng các đốm đen tròn trên mỗi đoạn cơ thể.
Nhiệt độ phát triển tốt của ấu trùng khoảng 11°C. Ấu trùng thường hiển thị sáu giai đoạn. Chiều rộng viên nang đầu lần lượt là khoảng từ 0,3- 2,19 mm. Chiều dài cơ thể trung bình 2-20 mm. Ấu trùng non có xu hướng kiếm ăn ban đầu trong vòng xoắn, đặc biệt là trên tua. Khi tua ra khỏi vòng xoắn, ấu trùng phân tán xuống dưới, nơi chúng chui vào thân và tai. Tỷ lệ tử vong có xu hướng cao trong vài ngày đầu tiên của cuộc đời, nhưng một khi ấu trùng thiết lập một địa điểm kiếm ăn bên trong thì tỷ lệ sống sót của cây càng cao.
Ấu trùng ở giai đoạn cuối cùng trú đông trong một đường hầm ở thân cây ngô hoặc trong thân của một vật chủ thích hợp khác.
– Nhộng: Nhộng thường xuất hiện vào tháng 4 hoặc tháng 5. Nhộng thường có màu vàng nâu. Con nhộng có chiều dài từ 13 đến 14 mm và chiều rộng từ 2 đến 2,5 mm ở con đực và chiều dài từ 16 đến 17 mm và chiều rộng từ 3,5 đến 4mm ở con cái. Phần cuối của bụng có từ 5 đến 8 chiếc gai cong lại được dùng để neo nhộng vào kén của nó. Nhộng thường được bao bọc trong một cái kén mỏng được hình thành trong đường hầm ấu trùng. Thời gian của giai đoạn nhộng trong điều kiện đồng ruộng thường là khoảng 12 ngày. Ngưỡng phát triển của nhộng là khoảng 13°C.
– Trưởng thành: Bướm đêm khá nhỏ, với con đực có sải cánh từ 20 đến 26 mm và con cái từ 25 đến 34 mm. Bướm cái có màu từ vàng nhạt đến nâu nhạt, cả cánh trước và cánh sau có những đường ngoằn ngoèo sẫm màu cắt ngang và mang những mảng màu nhạt, thường hơi vàng. Con đực có màu sẫm hơn, thường có màu nâu nhạt hoặc nâu xám, nhưng cũng có những đường ngoằn ngoèo sẫm màu và các mảng màu vàng nhạt. Bướm đêm hoạt động tích cực nhất trong ba đến năm giờ đầu tiên trong bóng tối.
Đối tượng gây hại
Chúng không chỉ gây hại ở trên cây hồ tiêu mà còn ưa thích với những cây có thân mềm, dễ sử dụng hàm răng của mình đục khoét sâu vào bên trong thân cây để gây bệnh.
Triệu chứng khi cây bị bọ đầu dài, sâu đục thân gây hại
Khi ấu trùng hóa thân thành bọ trường thành có cánh cứng màu nâu đậm, chúng tiến hành đẻ trứng trên thân cây và ở cành tiêu để tạo ra những thế hệ kế cận để tiếp tục gây hại cho cây trồng.
Ở trên thân có các dấu hiệu như xì mủ ở thân, quả có những vết xì như mùn cưa. Khi nở sâu non đục các đốt thân, đót cành rồi đục vào sâu bên trong tạo đường hầm để cơ thể ẩn trú, điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình trao đổi chất của cây.
Bọ trưởng thành gây hại ở phần cuống chùm bông tiêu, cuống trái non làm cho cây rụng bông, rụng trái. Điều này ảnh hưởng rất nghiêm trọng trong quá trình sinh trưởng của cây, nếu không chăm sóc kịp thời, phòng trừ bệnh hại ảnh hưởng lớn đến chất lượng của trái và cây tiêu.
Đặc điểm sinh thái của bọ đầu dài, sâu đục thân
Thời gian sinh tồn của Bọ đầu dài, ấu trùng của nó là sâu đục thân tương đối dài. Khoảng từ 30-40 ngày.
Ngày từ khi là ấu trùng chúng có thể thực hiện những hành vi gây hại của mình đối với cây trồng. Chúng đục khoét thân của hồ tiêu và cư ngụ ngay bên trong đường hầm chúng tạo ra, chính điều đó gây khó khăn cho quá trình phát hiện và xử lý giai đoạn sớm.
Chúng là loài động vật có phản ứng mạnh với mặt trời, thời điểm chúng hoạt động mạnh thường vào ban đêm hoặc xế chi
Các loài thiên địch của bọ đầu dài, sâu đục thân
Các loài săn mồi và ký sinh bản địa gây ra một số ảnh hưởng tương đối lớn đến sự phát triển của sâu đục thân. Đặc biệt loài bọ rùa sẽ tìm đến tổ hoặc nơi có sâu sinh sống và ăn chúng.
Biện pháp phòng ngừa bọ đầu dài, sâu đục thân gây hại
Với tâm lý lo lắng của bà con, chúng tôi đề xuất một số biện pháp tương đối là hữu hiệu để ngăn ngừa sâu đục thân xuất hiện trên cây hồ tiêu như sau:
Cắt tỉa cành, tạo tán để cành không khí khô thoáng, ánh nắng Mặt trời chiếu khắp rẫy hồ tiêu khiến cho sâu phản ứng, kích ứng mạnh với ánh nắng mặt trời và chết.
Dùng bẫy đèn để bắt con trưởng thành hạn chế việc đẻ trứng, thời gian đặt bẫy khoảng tháng 4 đến tháng 5, thời gian thắp từ 6 giờ chiều đến 6 giờ sáng ngày hôm sau để đạt hiệu quả cao nhất.
Biện pháp xử lý bọ đầu dài, sâu đục thân
Khi sâu bệnh tấn công trên một diện tích rộng, phương pháp tối ưu nhất để xử lý sâu đục thân hại tiêu đó là phun thuốc diệt trừ. Bà con hãy tham khảo một số sản phẩm điển hình của Nghi Anh như Sumo, Đục quả
Thuốc trừ sâu
