Đậu tương là loại thực phẩm dạng hạt có giá trị về mặt kinh tế cũng như giá trị về mặt dinh dưỡng rất cao. Hàng năm từ các nhà vườn chuyên trồng đậu tương cho đến các doanh nghiệp đều đưa ra thị trường tiêu thụ với khối lượng lớn. Đậu tương vốn được biết đến là thực phẩm chứa nhiều chất dinh dưỡng tốt cho sức khỏe như protein, chất béo, chất xơ,…Đậu tương không chỉ góp phần tạo ra những món ăn ngon trong bữa cơm hàng ngày mà còn là loại quả tạo nên những sản phẩm khô, sản phẩm công nghiệp để đưa vào thị trường mua bán. Hiện nay quy mô trồng đậu tương đang dần được mở rộng nhằm mong muốn phát triển thêm mặt hàng có nhiều lợi ích này. Ngoài những ưu điểm trên chúng ta cũng không thể không kể đến những khó khăn, trở ngại trong quá trình trồng cây đậu tương. Ngoài những vấn đề ngoại cảnh thì một vấn đề mà trong quá trình trồng đậu tương đang gặp khó khăn là việc cây đậu luôn chịu nhiều ảnh hưởng từ các sâu bệnh hại. Điển hình là dòi đục thân.
Giới thiệu sâu hại
– Dòi đục thân đậu tương có tên khoa học là Ophiomyia phaseoli Tryon. Thuộc họ Agromyzidae thuộc bộ Diptera. Đây là loài sâu bệnh có nguy cơ gây hại lớn trên cây đậu tương. Bởi loài dòi này nó đục toàn thân cây đậu sẽ làm cho cây đậu khó có thể phát triển. Loài giòi này thường xuất hiện hầu hết trên tất cả những đồng ruộng trồng cây đậu tương.
Đặc điểm hình thái
– Vòng đời của dòi đục thân thường chia thành 3 giai đoạn: Trứng, ấu trùng, trưởng thành
+ Giai đoạn trứng: Trứng sẽ được đẻ từ cuối bụng lên các mặt lá, có màu vàng nhạt, thưởng nở sau 2 ngày.
+ Giai đoạn ấu trùng: Ấu trùng sẽ đục thành từng hầm ngoằn ngoèo trên mặt lá rồi đục qua cuống để vào thân và đục xuống gốc để làm nhộng trong phần vỏ của gốc cây con. Ấu trùng có 3 tuổi và thời gian gây hại tới cây đậu từ 7-10 ngày, Nhộng có hình trụ, màu nâu bóng kéo dài độ 7 ngày.
+ Giai đoạn trưởng thành: Là một loài ruồi nhỏ màu đen thường đậu trên những lá non vào buổi sáng. Con cái thường dùng ống nhọn ở phần cuối bụng để đẻ trứng.
Đối tượng gây hại
– Loài giòi này chỉ tấn công duy nhất họ cây đậu (đậu tương, đậu đen, trắng, cô ve, đậu đũa).
– Vì cây họ đậu chính là con mồi có đầy đủ yếu tố mà giòi đục thân cần. Vì thế mà chúng chỉ tập trung chủ yếu ở những vùng trồng đậu nành để trú ẩn, tiền hành sinh sản và chờ thời cơ để tấn công gây hại.
Triệu chứng gây hại
– Loài giòi này tấn công khi cây còn rất non, bởi ở giai đoạn non thì cây đang có rất nhiều chất dinh dưỡng vừa mới được hấp thụ từ mặt đất lên, giai đoạn đang trong quá trình vận chuyển chất dinh dưỡng đi nuôi cơ thể, và giai đoạn cây non thì cây rất mềm, điều kiện vô cùng thuận lợi cho dòi tiến hành tấn công. Ở một cây non chỉ cần trong một thân cây có 2 con dòi trở lên đã đủ làm chết cây. Khi các ấu trùng giòi tấn công xâm nhập vào sâu bên trong thân cây, chúng sẽ đục khoét làm thân cây bị thối rữa, các mô này mềm và có màu nâu đỏ. Các triệu chứng bên ngoài chỉ biểu hiện qua các lỗ cắn phá trên thân cây. Những cây có chiều cao từ 6-8cm thường sẽ bị dòi đục thân. Do vậy đường kính của cây sẽ bị giảm. Cây sẽ bị hút sạch chất và không thể đưa chất dinh dưỡng đi nuôi cơ thể được. Cây sẽ có dấu hiệu còi cọc, héo và có thể chết nếu mức độ nặng.
Đặc điểm sinh thái
– Loài này là loài đẻ trứng trên lá non và ấu trùng nở ra đục ngoằn ngoèo trên phiên phiến lá rồi mới qua cuống để đục vào thân cây. Ở phía trong cây sẽ có phần rỗng, các phần rỗng này sẽ không làm chết cây ngay lập tức mà sẽ bắt đầu héo từ các nhánh cây trước, cây sẽ thiếu sức sống, thiếu dinh dưỡng, chậm phát triển. Loài giòi này thường hoạt động thì ấu trùng đã nở ra, khi ấu trùng đã đủ lớn chúng sẽ tấn công vào thân cây. Chúng hoạt động suốt trong quá trình sinh trưởng của cây đậu.
Thiên địch
– Thiên địch của dòi đục thân là ong cự vàng thuộc nhóm ký sinh.
– Ong cự vàng là một loại ong to, màu da cam có vạch đen ở mỗi đốt bụng. Loài ong này không có các chấm đen ở bụng. Thân hình thô và ống dẫn trứng màu đen. Loài ong này ký sinh ở cả môi trường ẩm và môi trường khô. Chúng thường kí sinh vào trứng của giòi. chích hút giòi khiến trứng giòi không thể nở thành ấu trùng.
Biện pháp phòng sâu bệnh
– Hạt giống: Cần chọn những hạt giống có khả năng chống sâu bệnh cao, nên chọn những cơ sở bán hạt giống uy tín để chọn ra được những hạt giống đạt tiêu chuẩn nhất. Hạt giống không phải là yếu tố quyết định có bị nhiễm bệnh hay không nhưng nó là tiền đề đầu tiên góp phần vào công cuộc kháng bệnh. Vì vậy nên có những lưu ý khi chọn hạt giống. Sau khi đã lựa chọn được hạt giống tốt thì nên tiến hành xử lý hạt với những dung dịch vệ sinh hạt giống được khuyến cáo. Nhưng cần chú ý liều lượng theo đúng chỉ dẫn trên bao bì.
– Đất trồng: Cần chọn những ruộng vườn có đất tơi xốp, không quá cằn cỗi. Xử lý, làm vườn sạch sẽ, loại bỏ hết những tàn tích cây bệnh trước. Có thể sử dụng một số biện pháp xử lý đất được khuyến cáo như rải vôi bột.
– Phân bón: Cần bón phân đủ liều lượng, khốn bón quá nhiều lân, đạm trên cùng một đồng ruộng. Rải thuốc trừ sâu dạng hạt như BASUDIN 10H vào lúc tỉa đậu, rải chung với phân bón và tro trấu để bảo vệ cây con trong vòng 2 tuần đầu.
– Thường xuyên thăm đồng trong thời gian đầu mới gieo hạt, làm cỏ vườn cho sạch sẽ để phòng tránh các trứng, ấu trùng côn trùng phát triển lên.
Biện pháp xử lý sâu bệnh
– Khi phát hiện cây bị dòi đục với mật độ ít thì nhanh chóng loại bỏ ngay những cây bị nhiễm đó ra khỏi vườn, tránh dòi đục lây lan gây hại sang cây khác.
– Khi mật độ dòi đục thân nhiều thì phải sử dụng các thuốc hóa học để xử lý. Sử dụng thuốc hóa học theo khuyến cáo và hướng dẫn trên bao bì để tránh dùng quá liều gây phản tác dụng. Bà con hãy tham khảo một số sản phẩm của Nghi Anh như Thánh sầu, Sumo, Đục quả,…
Thuốc trừ sâu
