Giới thiệu bệnh hại
Phân đạm là một trong những hợp chất quan trọng đối với mọi loại cây trồng. Đây là thành phần cấu tạo nên các chất hữu cơ như diệp lục, nguyên sinh chất, các loại men, các chất điều hòa sinh trưởng. Đạm tham gia vào quá trình trao đổi vật chất, thúc đẩy sự tăng trưởng, tăng năng suất của cây trồng.
Do đó, nếu cây không được cung cấp đủ lượng đạm cần thiết rất dễ bị còi cọc, lá chuyển vàng vì không hình thành đủ diệp lục, toàn bộ các quá trình sinh lý, sinh hoá của cây đều bị ngưng trệ.
Tuy cây rất cần đạm để tăng trương nhưng bón quá nhiều cũng gây hại cho cây. Lượng đạm dư thừa không được cây hấp thụ sẽ biến thành đạm vô cơ gây độc cho đất. Cây phải huy động một lượng lớn cacbon để trung hoà đạm, giảm khả năng hình thành chất xơ. Cây bị thừa đạm thường sinh trưởng quá mức, cành lá phát triển mạnh nhưng cho ít hoa và trái. Hệ rễ yếu và không cân đối với thân cây làm cây dễ bị đổ gãy. Cành lá rậm rạp, tươi tốt, luôn trong tình trạng ẩm ướt là điều kiện lý tưởng để sâu bệnh phát triển
Đối tượng gây hại
Dấu hiệu bị thiếu đạm có thể xảy ra trên nhiều nhóm cây trồng khác nhau bao gồm cây lương thực, cây ăn quả, cây rau màu, cây công nghiệp ngắn ngày,…tuy nhiên biểu hiện rõ nhất điển hình trên cây hồ tiêu
Dấu hiệu của bệnh hại
Thiếu đạm: Cây bị còi cọc, ít ra cành, lá chuyển sang màu xanh nhạt hoặc vàng. Hiện tượng vàng lá trước tiên sẽ xuất hiện ở phần gốc, sau đó mới lan dần đến phần ngọn. Lá tiêu vàng úa từ chóp vào, chuyển dần từ vàng nhạt sang vàng đậm, đầu ngọn lá bị khô và nhanh chóng rụng đồng loạt. Thân cành bị mất màu, xơ cứng thấy rõ.
Thừa đạm: Cây sinh trưởng mạnh nhưng ra rất ít hoa, ít trái, cây dễ bị lốp, khả năng chống chịu với sâu bệnh và điều kiện ngoại cảnh kém. Bộ rễ không ăn sâu vào đất. Thời gian chín của trái kéo dài. Đối với cây non, toàn bộ cây sẽ có màu xanh nhạt và bị héo rũ vì bị ngộ độc đạm.
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
Bệnh xảy ra do mất cân bằng dinh dưỡng, lạm dụng phân bón hoá học gây ra tình trạng hồ tiêu bị thiếu hoặc thừa đạm.
Điều kiện phát triển bệnh hại
Hiện tượng thiếu đạm xảy ra khi bà con vùi vào đất những chất hữu cơ chưa được phân huỷ hoàn toàn. Những chất này sẽ sử dụng hết lượng đạm có trong đất, khiến cây không còn đủ lượng đạm để hấp thụ.
Đất cát, đất cằn cỗi và những khu vực có lượng mưa lớn bị rửa trôi chất dinh dưỡng, khiến đất không còn đủ lượng đạm cần thiết cho cây.
Lạm dụng phân bón hoá học sẽ khiến đất vườn nhanh chóng bị cứng, chua và thoái hoá, rễ cây lười phát triển, gây mất cân bằng sinh thái, vô tình tiêu diệt một số vi sinh vật có khả năng cố định lượng đạm tồn tại trong đất. Bón quá nhiều cũng là nguyên nhân khiến hồ tiêu bị thừa đạm, ngộ độc đạm.
Hồ tiêu bị thối rễ hoặc hệ rễ kém phát triển. Nguyên nhân của tình trạng này là do cây bị úng nước nhiều ngày, rễ bị tuyến trùng gây tổn thương, môi trường đất chứa nhiều sét khiến rễ khó phát triển, không được bón phân hữu cơ khiến rễ lười phát triển, đất thiếu oxy làm thối rễ,…
Mức độ ảnh hưởng
Hồ tiêu bị thiếu hay thừa đạm đều ảnh hưởng rất lớn đến sự tăng trưởng và chất lượng nông sản. Cây bị thiếu đạm chắc chắn sẽ bị còi cọc, hoa dễ rụng, trái nhỏ và chất lượng thấp. Cây bị thừa đạm sẽ chỉ phát triển thân lá, cho ít hoa và trái, sức chống chịu kém. Đặc biệt, dư đạm làm trái chín chậm, trái chín không tập trung, đẩy chi phí nhân công và giảm chất lượng nông sản. Nếu để tình trạng thiếu và thừa đạm kéo dài đều có thể dẫn đến chết cây.
Biện pháp phòng bệnh
Biện pháp sinh học
Sử dụng chế phẩm sinh học để giúp hồ tiêu phát triển bộ rễ. Dùng chế phẩm sinh học có nguồn gốc từ tảo bẹ nâu hoàn toàn thân thiện với môi trường. Bên cạnh khả năng kích thích rễ tăng trưởng, chế phẩm còn có tác dụng giải độc đất sau khi lạm dụng phân bón hoá học, nâng cao chất lượng nông sản, giúp cây tăng khả năng chịu hạn và chịu nóng. Tưới đều quanh gốc hồ tiêu định kì 2 lần/năm vào thời kỳ ra hoa và sau thu hoạch.
Dự tính qua điều tra phân tích các yếu tố tác động
Bà con bắt buộc định kỳ cải tạo đất trồng bằng cách bón vôi bột. Việc này nhằm bổ sung thêm khoáng chất cho đất, rửa mặn, khử chua, tiêu diệt những vi sinh vật gây hại rễ cây như tuyến trùng, nấm mốc hay vi khuẩn. Cuốc lật đất và phơi nắng từ 2 – 3 ngày trước khi trồng, rải đều vôi bột lên bề mặt, 1ha đất cần khoảng 200kg. Các năm tiếp theo rải vôi bột vào gần gốc, lượng dùng 50kg/ha, cứ 2 năm bón 1 lần.
Thông thường nên trồng hồ tiêu với khoảng cách 2.5×2.5, mật độ 1.200 – 1500 nọc/ha, phần gốc tiêu cao nên nổi cao để không bị ngập úng trong mùa mưa. Nên thiết kế đường đi trong vườn tiêu cách gốc 50cm để đất quanh gốc không bị nén chặt lại khiến rễ không phát triển được.
Tạo hệ thống rãnh thoát nước phù hợp với điều kiện thời tiết và địa hình. Đối với những vườn có độ dốc cao, nên tạo rãnh phù hợp để chống xói mòn, rửa trôi lớp đất mặt. Khu vực đất bằng phẳng cần tạo rãnh thấp so với mực nước ngầm để đảm bảo lớp đất mặt luôn thoáng khí. Đầu mùa mưa nên kiểm tra, nạo vét kênh mương để đảm bảo vườn không bị ứ nước.
Biện pháp canh tác
Bón phân cân đối để cây hấp thụ tối đa chất dinh dưỡng. Ưu tiên sử dụng phân hữu cơ và phân bón lá, các loại phân vô cơ chỉ nên dùng sau khi đã thu hoạch và bón làm nhiều đợt. Lượng phân bón sử dụng phụ thuộc vào tình trạng của đất, thông thường mỗi nọc hồ tiêu cần 15 – 20kg phân hữu cơ; 0.2 – 0.3kg NPK Hà Lan 17-7-17. Khi bón phân cần xới nhẹ, tạo rãnh sâu 5 – 7cm, cách gốc 30 – 40cm, rải phân xuống rãnh và lấp kín. Không được bón trực tiếp vào gốc ngoại trừ những sản phẩm chuyên kích thích rễ hoặc xử lý nấm bệnh như Humic, Atonik,…Lưu ý: không được bón phân vào thời kỳ cây đang ra hoa.
Điều chỉnh lượng đạm dựa vào điều kiện thời tiết. Khi thời tiết nắng ấm, lượng mưa đều thì nên giảm lượng phân bón hoá học xuống tránh cho đất bị dư đạm.
Chọn loại đạm phù hợp với từng loại đất: đất nhiều mùn thì không cần bón thêm đạm, đất kiềm thì bón đạm có tính chua (đạm amoni), nếu đất chua thì bón đạm có tính kiềm (ure).
Trong vườn hồ tiêu nên trồng thêm cây lạc dại, cây họ Đậu để giữ ẩm, ngăn cho đất không bị rửa trôi lớp mặt, cung cấp nguồn đạm tự nhiên cho hồ tiêu, cố định lượng đạm dư thừa,…
Tăng cường bảo vệ bộ rễ khỏi các tác nhân gây hại tồn tại trong đất như tuyến trùng. Cách đơn giản nhất là ủ phân hữu cơ (phân chuồng, phân trùn quế, bã thực vật) cùng với nấm đối kháng Trichoderma. Loại nấm này có tác dụng ức chế quá trình sinh sản của các vi sinh vật gây hại có trong đất. Ngoài ra, phân hữu cơ được ủ kỹ lưỡng sẽ không gây nóng rễ và tranh mất lượng đạm của cây.
Bà con hạn chế đi lại trong vườn tiêu khi đất còn ướt vì sẽ làm đất bị nén lại, rễ khó phát triển, ảnh hưởng đến quá trình cây hấp thu dinh dưỡng.
Biện pháp xử lý bệnh
Khắc phục tình trạng cây bị thiếu đạm: ngâm phân đạm nguyên hạt với nước trong vòng 5 phút, 1kg hoà với 200 lít nước, tưới đều vào gốc. Trước khi tưới đạm cần tưới đẫm nước tránh cho cây bị cháy rễ. Hoặc phun phân bón qua lá để bổ sung nhanh nhất lượng đạm cần thiết cho cây. Bà con có thể tham khảo sản phẩm phân bón lá điển hình của Nghi Anh như N30
Thuốc trừ bệnh 
Nếu cây bị thừa đạm thì không được tiếp tục bón phân, có thể dùng nước để tưới cho cây nhằm pha loãng lượng đạm.
Câu hỏi thường gặp
Bệnh thiếu thừa đạm biểu hiện ở giai đoạn nào trên cây hồ tiêu?
Cây bệnh có đặc điểm như thế nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
