Kiến đen hại cây thanh long

Giới thiệu bệnh sâu hại

Kiến đen hay còn gọi là kiến riện có tên khoa học là Cardiocondyla wroughtoni. Trước đây, chúng là một loài kiến bản địa của Đông Nam Á. Hiện tại, chúng xuất hiện ở tất cả các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới.

Cùng với loài kiến lửa, kiến đen là một trong những loại gây hại nguy hiểm trên thanh long. Chúng phá hỏng hom giống, đọt nhánh, các cành non; làm hại đến hoa ảnh hưởng đến tỷ lệ đậu trái; cắn tai trái, đục khoét vỏ trái, khiến trái trở nên xù xì, xấu mã. Nguy hại hơn, kiến đen còn là loài lan truyền bệnh thán thư và nuôi dưỡng loài rệp gây hại cây.

Đặc điểm hình thái

Vòng đời của kiến trải qua 4 giai đoạn là trứng, ấu trùng, nhộng và kiến trưởng thành.

Trứng kiến được kiến chúa đẻ ở khu vực ấm áp trong tổ. Trứng rất nhỏ, hình cầu và có màu trắng đục, thường bị nhầm lẫn thành ấu trùng. Bề mặt của trứng kiến có chất dính để kiến thợ dễ dàng vận chuyển nhiều trứng một lúc.

Ấu trùng có hình dạng khá giống con giòi, thân hình bầu, trong suốt, không có chân và phần đầu khá nhỏ. Chúng ăn tất cả những gì mà các kiến thợ mang về.

Nhộng ban đầu có màu trắng giống ấu trùng, sau đó chúng sẽ chuyển dần sang màu sẫm hơn. Đầu chúng hơi cúi xuống và toàn thân có hình quả chuối.

Kiến đen trưởng thành là một loài kiến kích thước nhỏ, dài khoảng 2,4 – 3,3mm. Toàn thân có màu đen hoặc nâu sẫm. Nếu bị bóp nát chúng sẽ toả ra mùi rất khó chịu gần giống với mùi vecni.

Đối tượng gây hại

Kiến đen thường gây hại trên những cây ăn quả, đặc biệt là những loại trái cây có vỏ mỏng, chứa hàm lượng đường cao như thanh long, đu đủ, đào, hồng, chuối,…

Triệu chứng gây hại

Kiến đen tấn công cây thanh long sẽ khiến nụ và trái non bị đục lỗ chỗ, vỏ trái chín sẽ có những vết sẹo do kiến cắn. Kiến bu đầy các cành, nụ hoa và trái, thậm chí chúng còn làm tổ ngay trong các hốc hoặc các cành già của cây. Trên cây thỉnh thoảng sẽ xuất hiện cả loài rệp sống cộng sinh cùng kiến.

Đặc điểm sinh thái

Tương tự với loài ong, kiến là một loài sống bầy đàn và có tổ chức. Tổ của kiến đen nằm ngay tại các hốc, các kẽ nứt của trụ, xen lẫn trong cành già hoặc ẩn dưới lớp hữu cơ khô mục trong vườn.

Chúng gây hại chủ yếu vào mùa khô và thời điểm giao mùa. Thời điểm hoạt động mạnh nhất thường là vào buổi sáng, khoảng 8 – 9 giờ là lúc chúng đi kiếm ăn đông nhất.

Chỉ kiến trưởng thành mới gây hại cho cây. Kiến đen gây hại bằng cách đục thủng nụ và trái non, cắn những tai của trái già, hút mật do trái tiết ra khiến lớp vỏ bị xây xát. Chúng đục vào hom giống, cành cây để làm tổ ngay trong tán cây. Kiến đen còn là nguyên nhân gián tiếp gây ra bệnh thán thư và nuôi dưỡng loài rệp cực kì nguy hiểm đối với thanh long.

Thiên địch

Những loài thiên địch ký sinh rất khó tiếp cận với kiến đen vì trứng của chúng nằm sâu trong tổ. Vì vậy thiên địch của chúng chủ yếu là những loài săn mồi. Một số loài thường gặp ở Việt Nam như:

–         Chim gõ kiến: Chim dùng chiếc mỏ cứng để tách lớp vỏ gỗ để tìm bắt kiến. Mỗi con chim có thể tiêu diệt từ 20 – 30 con kiến trong vòng một  ngày.

–         Thạch sùng: Chúng thường bắt những con kiến đi riêng lẻ. Chúng có thể tiêu diệt 2 – 3 con kiến mỗi ngày.

–        Tắc kè: Với chiếc lưỡi nhanh nhạy, tắc kè có thể bắt được 10 – 20 con kiến mỗi ngày.

–    Chim chích bông: Là một loại chim nhỏ, khá nhanh nhẹn, có khả năng len lỏi vào mọi ngóc ngách để săn mồi. Thức ăn yêu thích của chúng là sâu, kiến và trứng kiến. Chim có thể tiêu diệt 20 – 30 con kiến mỗi ngày. 

Biện pháp phòng bệnh

Biện pháp canh tác

Mật độ trồng cây hợp lý: Thanh long là cây cần rất nhiều ánh sáng để phát triển, do đó bắt buộc phải trồng thưa. Thông thường nên trồng với mật độ 900 – 1100 trụ/ha, cây cách cây 3 – 3,5m, hàng cách hàng 3,5 – 4m.

Định kỳ tỉa cành tạo tán cho thanh long: Thực hiện 1 tháng/lần để cây thông thoáng, giảm nguy cơ kiến làm tổ trong cây. Loại bỏ tất cả cành già, cành nằm khuất bên trong, giữ lại những cành đã cho trái vụ trước, nuôi những cành non phía ngoài để phát triển chồi. Các cành phải được phân bố tròn đều để nhận được nhiều nắng. Tiến hành cắt đọt khi các cành dài khoảng 1,2 – 1,5m để cành bụ và nhanh cho trái.

Sắp xếp vị trí của các cành nhánh: Các cành nhánh dễ bị mọc lệch trong quá trình sinh trưởng. Dó đó, bà con cẩn sắp xếp lại vị trí của chúng sao cho cân đối và nhận được nhiều ánh sáng.

Kiểm tra các cành sau mỗi đợt thu quả, nếu cành mọc quá dài cần cắt ngắn bớt để trái không chạm đất, vết cắn cần cách mặt đất tối thiểu 40cm.

Ủ gốc khi bước vào mùa khô: Sử dụng rơm rạ, xơ dừa, hoặc bèo lục bình đắp quanh gốc để giữ ẩm, hạn chế cỏ dại và bổ sung chất hữu cơ cho đất. Tuy nhiên, cần thường xuyên dịch chuyển chúng để kiến không có điều kiện làm tổ trong đó.

Tưới tiêu: Thanh long là một trong những loài cây cực hạn cực tốt. Vì vậy, chỉ cần 3 – 7 ngày tưới 1 lần tuỳ theo độ ẩm và kết cấu của đất. Có thể kết hợp tưới nhỏ giọt với tưới bằng vòi để đạt hiệu quả cao nhất. Tưới bằng vòi nhằm gột rửa bụi bẩn, dịch ngọt do trái cây hoặc rệp tiết ra sẽ thu hút kiến đến.

Phân bón: Mỗi trụ thanh long cần 20 – 30kg phân chuồng mỗi năm, sử dụng vào đầu và cuối mùa mưa. Các loại phân hoá học bón vào trước khi ra hoa, trong thời gian cây nuôi nụ và trái. Các loại phân hữu cơ cần được xử lý cẩn thận và loại bỏ hoàn toàn mầm bệnh trước khi bón.

Biện pháp kiểm dịch

Vệ sinh vườn sạch sẽ: Thu dọn toàn bộ cỏ dại, quả rụng đem đi tiêu huỷ. Không để đất trong vườn trở thành nơi trú ngụ của kiến và các côn trùng gây hại.

Phòng trừ loài rệp: Sử dụng các biện pháp tổng hợp để ngăn ngừa rệp gây hại cho cây. Rệp vừa hút nhựa cây vừa tiết ra dịch ngọt thu hút kiến đến vườn.

Thắp đèn để cây ra hoa đồng loạt, phải thu hoạch càng sớm càng tốt, không để quả chín trên cây quá lâu.

Kiểm tra cẩn thận các lô trái cây hoặc nông sản đến từ các vùng khác. Nếu nhận thấy có sinh vật lạ thì cần tiêu diệt ngay.

Thường xuyên kiểm tra vườn để có biện pháp ngăn ngừa kịp thời kiến đen gây hại, đặc biệt là vào mùa khô và thời điểm giao mùa.

Biện pháp sinh học

Sử dụng thuốc trừ sâu khi thực sự cần thiết và theo hướng dẫn của nhà sản xuất để bảo vệ thiên địch.

Phơi khô vỏ bưởi, vỏ cam, vỏ chanh; sau đó tán nhuyễn. Rắc bột quanh gốc cây để xua đuổi kiến.

Cắt nhỏ thanh long chín và treo xung quanh vườn để thu hút chim.

Biện pháp xử lý bệnh

Kinh nghiệm truyền thống

Sử dụng bẫy thu hút kiến: Nguyên liệu cần có là cơm dừa, mỡ heo, đường và thuốc diệt kiến. Bà con cần xào thơm cơm dừa và mỡ heo, trộn thêm đường và thuốc diệt kiến. Cho tất cả vào túi vải nhỏ, nhét vào các trụ hoặc tán thanh long, tránh ánh nắng mặt trời và nước mưa. Kiến sẽ nhanh chóng kéo đến ăn thuốc và chết.

Biện pháp hoá học

Khi thấy 10% số quả trong vườn bị hại thì bắt đầu sử dụng thuốc trừ sâu. Một số loại hoạt chất có thể sử dụng để diệt kiến đen như Thiamethoxam,…Bà con có thể tham khảo chế phẩm diệt côn trùng hiệu Đại bàng của Nghi Anh

Câu hỏi thường gặp