Mọi hại hạt ngô

Giới thiệu bệnh hại

Việt Nam là một trong những nước xuất khẩu lương thực lớn trên thế giới, trong số đó không thể không kể đến các loại ngũ cốc như gạo, ngô, đậu… Việt Nam có rất nhiều tỉnh thành trồng các loại cây này không chỉ để phục vụ nhu cầu lương thực trong nước mà còn xuất khẩu ra nước ngoài. Ngoài lúa gạo, ngô là loại lương thực gần gũi nhất với đời sống của người dân. Ngô có nhiều loại tuỳ thuộc vào mục đích sử dụng làm lương thực cho người và một số gia súc gia cầm, là nguồn lương thực chủ yếu và quan trọng trong đời sống và nông nghiệp chăn nuôi. Tuy nhiên trong quá trình canh tác, thu hoạch và bảo quản ngô, nhiều người còn chưa để ý chăm sóc kỹ càng dẫn đến cây ngô bị các bệnh và các loại sâu bọ phá hại, một trong số đó có thể kể đến mọt ngô. Mọt hại ngô có tên khoa học Sitophilus Zeamais Motsch. Trong bài viết này bà con nông dân cùng tìm hiểu về loại sâu hại này cùng các biện pháp phòng tránh.

Đặc điểm hình thái

Mọt ngô trưởng thành là một loài bọ có cánh, có kích thước tương đương với loài mọt gạo tuy nhiên về kích thước có thể lớn hơn một chút, thân bọ có hình elip thon dài, độ dài 3,5 đến 5 mm, thân có màu đỏ nâu hoặc nâu đen. Thân mọt không bóng, cánh sau phát triển to khoẻ, có thể bay được. Mọt đẻ trứng màu trắng sữa hình ô van, dài từ 0,5 đến 0,7mm. Trung bình một con mọt cái có thể đẻ được 300-400 trứng trong suốt quãng đời của mình, nhiệt độ thích hợp cho sự sinh sôi của mọt là 15 đến 34 độ C và độ ẩm trung bình trên 40%.

Trứng phát triển thành sâu non có đầu màu nâu nhạt, thân trắng sữa, hoá nhộng ngay trong hạt. Nhộng sâu có hình thoi thuôn dài, hai đầu cân đối, dài từ 3 đến 4mm. Tuổi thọ của mọt kéo dài trung bình 8 tháng.

Đối tượng gây hại

Mọt hại ngô là loại bọ đa thực, có thể ăn được nhiều loại ngũ cốc, các loại đậu và các loại hạt… Tuy nhiên thức ăn thích hợp nhất và là đối tượng bị gây hại nhiều nhất là ngô. Mọt còn gây hại trên diện rộng đối với các loại lúa mì, lúa gạo trên khắp các vùng trên thế giới như Đông Nam Á, châu  Mỹ và liên bang Nga… Mọt còn tồn tại trên một số sản phẩm từ các cây lương thực như bột các loại ngũ cốc, mỳ ống, mỳ gạo…

Triệu chứng, dấu hiệu bệnh hại

Mọt hại ngô hầu như gây ra rất ít triệu chứng khi phá hại trên cây ngô vì bắp ngô có lớp vỏ bao bọc bên ngoài, vậy nên đòi hỏi bà con nông dân cần thăm vườn và để ý kỹ các dấu hiệu bất thường trên cây ngô. Ở giai đoạn đầu khi mọt phá hại, bắp ngô thường không có nhiều triệu chứng, vết cắn của mọt thường nhỏ và chúng sẽ tiết ra chất để bịt lỗ, phân biệt hạt bị mọt với hạt nguyên vẹn bằng mắt thường rất khó. Bắp ngô bị mọt phá hại nhiều sau khi bóc vỏ ra sẽ thấy bắp ngô bị khô héo lại và bị teo móp, từng hạt ngô có những lỗ nhỏ và bên trong hạt bị rỗng, không có phôi. Đôi khi mọt gây ra tình trạng mốc nhẹ giữa những hạt ngô. Mọt khoét phôi và các chất nội nhũ trong hạt song không làm hại lớp vỏ bên ngoài hoặc tác động rất ít.

Đặc điểm sinh thái

Loại mọt hại ngô thường gây hại trên bắp vào giai đoạn ngô bắt đầu chín trên đồng ruộng, có thể tồn tại khi ngô đã thu hoạch, tồn tại và gây hại trong suốt quá trình bảo quản. Mọt ngô dùng vòi khoét lỗ và đẻ trứng sâu phía trong hạt, đồng thời tiết ra chất dịch bịt kín lỗ lại. Mọt ăn phôi hạt bên trong rồi đến nội nhũ và các bộ phận khác khiến cho hạt ngô chỉ còn lại lớp vỏ mỏng bên ngoài, khó phân biệt với hạt còn nguyên vẹn. Sâu non nở ra trong hạt. Khi trưởng thành, sâu non đục những lỗ nhỏ trên bề mặt hạt ngô lỗ chỗ để bay ra ngoài. 

Trong điều kiện bảo quản ngô, mọt ngô hoạt động khá nhanh nhẹn, hay bay bò lên những vị trí cao trong đống hạt ngô. Khi gặp điều kiện thích hợp, mọt thường tập trung vào những kẽ hở trong cánh cửa, mép kho để ẩn nấp. Chúng thường ẩn nấp ở những nơi có nhiều xenlulozơ như cửa gỗ, tủ bếp, palette…

Mọt ngô khiến ảnh hưởng đến sản lượng ngô thu hoạch cũng như chất lượng của ngô.

Thiên địch

Một số nghiên cứu chỉ ra rằng loài ong ký sinh Anisopteromalus calandrae được cho là thiên địch của loài mọt ngô. Chúng có khả năng hạn chế số lượng sâu non của mọt ngô cũng như một số loài sâu cánh cứng khác gây hại cho nông sản.

Biện pháp phòng bệnh

Không chỉ gây hại cho cây trồng mà còn gây hại cho quá trình bảo quản và lưu trữ hạt ngô, vậy nên nắm được các biện pháp phòng và trừ bệnh mọt hạt ngô là rất cần thiết nhằm đảm bảo chất lượng thu hoạch của ngô. Bà con nông dân có thể tham khảo một số biện pháp sau:

Biện pháp xử lý giống: Phân loại và làm sạch hạt ngô trước khi bảo quản, lưu trữ. Bảo quản hạt ngô trong điều kiện nhiệt độ cao như sấy, phơi nắng… (dưới 150 độ C). Có thể xử lý hạt với bột xoan hoặc các loại thuốc thảo mộc trừ mọt.

Biện pháp sinh học: Bảo vệ các loài thiên địch của mọt là ong ký sinh Anisopteromalus Calandrae, phổ biến ở các vùng đồng bằng có nhiệt độ và độ ẩm cao như Đồng bằng sông Cửu Long. Có thể kiểm tra ruộng vườn thường xuyên để nắm được tình hình và biến động của quần thể mọt. Đối với các biện pháp sử dụng thuốc hoá học, bà con nông dân cũng cần cân nhắc để đảm bảo mật độ thiên địch.

Biện pháp canh tác: Trong quá trình canh tác bà con nông dân cần chú ý thường xuyên kiểm tra ruộng ngô để phát hiện sớm những sâu bệnh hại cây. Mặc dù triệu chứng của mọt ngô rất khó phát hiện tuy nhiên những sâu bệnh khác cũng tạo điều kiện cho mối mọt phát triển. Cần tăng sức đề kháng cho cây bằng cách bón phân đúng và đủ, áp dụng đúng những quy tắc trồng trọt để hạn chế nhiễm các bệnh hại cho cây

Biện pháp bảo quản: Do trong quá trình bảo quản nông sản trong kho chứa, mọt ngô vẫn có thể hoạt động gây hại và thường xuyên trú ẩn ở những nơi có chứa nhiều xenlulozơ như cửa gỗ, tủ bếp, kệ gỗ… nên bà con nông dân cần thường xuyên kiểm tra những địa điểm trên để hạn chế phần nào tác hại của mọt. Ngoài ra bà con có thể tiến hành xông hơi khử trùng đối với những vị trí bảo quản và đối với những nông sản dễ bị gây hại trong kho chứa.

Biện pháp xử lý bệnh

Khi phát hiện cây ngô bị nhiễm sâu hại, bà con cần chú ý thực hiện xử lý hạt giống bằng các loại thuốc thảo mộc, thuốc vi sinh diệt khuẩn cho cây. Ngay khi mọt gây hại bà con nên sử dụng một số loại thuốc diệt điển hình

Câu hỏi thường gặp