Rầy đầu vàng

Giới thiệu về sâu hại

Rầy đầu vàng có tên khoa học là Eoeurysa flavocapitata Muir, tên tiếng anh là Yellow Headed Planthopper, thuộc họ Muội (Delphacidae) và Cánh đều (Homoptera) gây hại trên mía. Rầy đầu vàng là đối tượng sâu hại ít gây ảnh hưởng nặng nề đến kinh tế quan trọng trên mía như các đối tượng sâu hại khác, các biện pháp phòng bệnh cũng được áp dụng triệt để và dễ xử lý. 

Rầy đầu vàng thường tập trung ở lá đọt để chích hút nhựa của lá mía tạo những chấm màu vàng, có chất dịch nhầy trong suốt khiến mía không phát triển được, thậm chí có thể làm giảm năng suất và chất lượng ở mía trên 7 tháng tuổi.

Cây mía nhiễm rầy đầu vàng bị vàng, xoắn lá, đứt đọt, thậm chí sẽ chết nếu không có biện pháp phòng trị kịp thời. Cụ thể, diện tích mía bị nhiễm bọ rầy đầu vàng sẽ giảm từ 30% – 40% năng suất đối với mía 5 – 7 tháng tuổi và 80%-100% đối với mía dưới 3 tháng tuổi.

Đặc điểm hình thái 

Trứng của rầy đầu vàng thường được đẻ 2 bên gân lá chính, có kích thước nhỏ, dài khoảng 0,7 mm và rộng 0,18 mm. Trứng có hai đầu tù, bề mặt trơn nhẵn, có màu trắng sữa khi mới đẻ, sau chuyển sang màu vàng nhạt đến vàng sậm. Sau 9 – 12 ngày thì trứng nở

Rầy non có 5 tuổi, có màu vàng nhạt ở tuổi 1, sau đó màu sẫm hơn và đến tuổi 4 thấy mầm cánh rõ ràng và tuổi 5 thì có màu vàng đậm, mắt kép màu nâu nhạt, mầm cánh sau dài đến đốt bụng thứ 4. Con cái của rầy đầu vàng này có kích thước 3,26 mmm, rộng 1,04 mm và con đực có kích thước nhỏ hơn.

Thành trùng (rầy đầu vàng trưởng thành) cái có khả năng bắt cặp và đẻ trứng sau khi vũ hóa từ 4 – 16 ngày, trong đó con cái có tuổi thọ khoảng 11 ngày và con đực là 14 ngày. Mỗi rầy đầu vàng trưởng thành cái có thể đẻ được từ 145 – 218 trứng và tỷ lệ nở ra ấu trùng ở khoảng 45%. Rầy trưởng thành dài 4 – 5 mm, toàn thân màu nâu sẫm, mắt kép màu nâu đen hình bầu dục và đường viền nhỏ màu đỏ xung quanh, đầu và lưng ngực trước màu vàng. Chúng có râu hình côn, đốt đều màu đen và lông dài với màu nhạt hơn. Miệng có đoạn nhọn màu nâu sẫm, đoạn cuối màu trắng, chủ yếu để chích hút vật ký chủ. Cánh trước của rầy trưởng thành màu đen hình gần chữ nhật và có vệt ngang màu vàng nhạt rất rõ ở đoạn cuối khoảng ¼ cánh. Cánh sau nhỏ, trong suốt. Gân cánh đơn giản, có lông ngắn và chấm tròn đen. Chân trước và chân sau của chúng có kích thước to nhỏ khác nhau, trong đó đốt đùi và đốt ống chân dài bằng nhau, còn đốt bàn chân đều màu vàng sậm, đốt đùi chân sau giống như đốt đùi chân trước và chân giữa. 

Đối tượng gây hại

Rầy đầu vàng gây hại trên cây mía, chủ yếu ở phần đọt non, ở các lá chưa mở hoặc lá non mới xòe.

Triệu chứng gây hại

Ngay sau khi rầy non mới nở, chúng bò men theo mép lá đến đọt lá, thực hiện chích hút chất dịch, chất dinh dưỡng. Lúc đầu, phần đọt lá mía bị hại có xuất hiện các chấm màu vàng nhỏ, dần dần liên kết to dần thành các chấm lớn. Sau khi hút chất dịch, chúng bài tiết ra một lớp bọt trắng, để lại trên bề mặt lá làm thu hút các loại côn trùng như ruồi, kiến đến ăn. Lâu dần, các lớp bọt trắng đó chuyển thành màu đen phủ kín mặt lá và có mùi thơm chua ngọt rất đặc trưng. Lá bị rầy đầu vàng phá hoại và các vết nấm muội đen xâm nhập sẽ biến dạng, xoăn ngắn lại khiến khả năng sinh trưởng của cây bị ảnh hưởng và năng suất của cây mía cũng giảm đi ở giai đoạn thu hoạch.

Đặc điểm sinh thái

Rầy đầu vàng thường xuất hiện ở các ruộng mía được trồng với mật độ dày, ở diện tích nhỏ, và hay bị úng nước. Rầy trưởng thành là những con hoạt động nhanh nhẹn, có tính hướng sáng. Chúng thường xuất hiện trên mía vụ hè thu từ đẻ nhánh đến 4 – 6 lóng, đặc biệt chúng sẽ ảnh hưởng mạnh mẽ vào các tháng 4 – 5, 7 – 8 và 11 – 12. Thông thường hàng năm ở các tỉnh phía Bắc, rầy phát sinh 6 – 7 lứa, mỗi lứa trung bình khoảng 40 – 50 ngày, trong đó thời gian trứng 8 – 12 ngày, rầy non 25 – 30 ngày, rầy trưởng thành đẻ trứng 5 – 19 ngày và có thể sống đến 1 tháng.

Thiên địch của rầy đầu vàng 

Trong trường hợp mật số rầy đầu vàng tối thiểu dưới 5 con/1 đọt mía, mật số thiên địch có thể được can thiệp để diệt rầy đầu vàng như loài kiến 3 khoang, bọ kẹp, bọ rùa hay bọ đuôi kìm

Kiến 3 khoang 

Thân màu nâu đỏ, có một vạch lớn màu đen ở giữa lưng chạy ngang qua tạo thành 1 khoang đen. Chúng thường trú ẩn trong bờ cỏ, đống rơm rạ mục nát ngoài ruộng,  và đẻ trứng, làm tổ ngay dưới đất khu vực chúng sinh sống. Khi ruộng mía xuất hiện rầy đầu vàng, chúng đi tìm và trực tiếp chui vào tổ rầy ăn thịt từng con, trong đó thường kiến 3 khoang sẽ ăn 3-5 con rầy non/ngày.

Bọ rùa 

Gồm các loại như: Coccinella septempunctata, C. undecimber zata, Chilomenes sexmaculata. Chúng có cơ thể nhỏ khoảng nửa hạt đậu xanh. Ấu trùng và bọ rùa trưởng thành này đều ăn rầy trưởng thành, rầy non và trứng rầy. Mỗi ngày, mỗi con bọ rùa có thể ăn từ 5-10 con rầy.

Bọ đuôi kìm

Bọ đuôi kìm là loài có đôi càng sau như hình cái kẹp, chủ yếu dùng để tự vệ. Chúng đen bóng, phần khoang trắng ở giữa cái đốt bụng và có điểm trắng đầu đỉnh râu. Bọ đuôi kìm thường sống trên ruộng khô và làm tổ dưới đất ở gần vật chủ, chúng thường trèo lên lá để tìm rầy non.

Biện pháp phòng 

Kỹ thuật canh tác

– Bà con cần áp dụng bón phân thường xuyên, đủ liều lượng, đặc biệt là cần bón cân đối giữa phân đạm, lân và kali, trong đó không nên bón phân đạm quá nhiều. Bởi khi thừa đạm, lá mía trở nên mềm hơn và tạo điều kiện cho quá trình chích hút gây bệnh ở rầy đầu vàng. 

– Nên gieo trồng mía trên đồng ruộng theo hình thức tập trung, và nên phân thành 2  khu vực ứng với 2 thời vụ trồng riêng biệt là hè thu và đông xuân, tuyệt đối cũng không trồng xen kẽ mía hè thu với mía đông xuân 

– Không nên kéo dài thời gian trồng ở mỗi vụ quá 1 tháng.

Biện pháp sinh học

tạo điều kiện phát triển cho các sinh vật thiên địch giúp tiêu diệt rầy ở ruộng mía 

Có thể áp dụng sử dụng các sản phẩm sinh học có chứa malathion hiệu quả chống lại sâu bệnh 

Biện pháp kiểm dịch thực vật

– Bà con nên thường xuyên thăm đồng ruộng để sớm phát hiện sự phá hoại của rầy và từ đó, sớm có biện pháp phòng trừ

Biện pháp xử lý bệnh

Loại bỏ các cây mía ngay khi phát hiện bị nhiễm bệnh và đốt chúng

Khi số lượng quần thể rầy đầu vàng lớn, bà con nên sử dụng các loại thuốc có tác dụng tiêu diệt rầy để phun thuốc vào sáng sớm hay chiều mát và đặc biệt phun kỹ vào các đọt non. Nên sử dụng thuốc có chứa hoạt chất như gốc Cypermethrin, Imidacloprid,…Bà con hãy tham khảo sản phẩm của Nghi Anh như Thánh sầu, Tia sét, Bay rầy, Đại bàng,…

Câu hỏi thường gặp