Rầy xanh hại cây khoai tây

Giới thiệu bệnh hại

Rầy xanh hại khoai tây có tên khoa học là Empoasca sp,

Đây là một bệnh hại phổ biến ở các vùng canh tác cây khoai tây ở nước ta hiện nay. Mặc dù rầy xanh không gây hại trực tiếp đến củ quả nhưng thông qua việc tàn phá lá khiến cây kém phát triển và đạt hiệu quả năng suất thu hoạch thấp.

Đối với rầy xanh hại khoai tây, tác nhân gây bệnh thường xuất hiện và gây hại chủ yếu trên lá và thân cây của những cây còn non, cây đang giai đoạn phát triển. 

Đặc điểm hình thái

Rầy xanh hại cây khoai tây tên khoa học: Amrasca devastans thuộc họ bọ nhảy (ve sầu nhảy): Jassidae và thuộc bộ cánh đều: Homoptera

Rầy trưởng thành (2 – 21 ngày): Có phần thân dài từ 2.5 – 4 mm, màu xanh lá mạ. Đầu  rầy hơi hình tam giác,  phần chính giữa đỉnh đầu sẽ có đường vân trắng,  quan sát  hai bên có chấm đen nhỏ. Rầy có cánh trong mờ, màu xanh lục và xếp úp hình mái nhà.

Trứng của rầy (5 – 8 ngày): hình hơi cong gần giống quả chuối, chiều dài khoảng 0.8 mm. Trứng rầy mới đẻ sẽ có màu trắng sữa, khi sắp nở chuyển sang màu lục nhạt hay hơi nâu. Vòng đời của trứng  thường là từ 5 – 8 ngày

– Hình thái của rầy non (9 – 11 ngày (mùa Xuân); 7 – 8 ngày (mùa Hè); 14 – 16 ngày (mùa Đông)): Rầy xanh non thường có 5 tuổi, mặc dù chưa có cánh nhưng gần giống trưởng thành. Rầy mới nở  quan sát sẽ là màu trắng trong suốt, dài khoảng 1 mm. Rầy càng lớn lên màu sắc càng chuyển dần sang màu xanh. Cuối tuổi 5 cơ thể dài chừng 2mm.

Đối tượng gây hại

Gây hại chủ yếu trên cây chè, ngoài ra còn phá hại một số cây trồng khác như lúa, khoai tây, khoai lang, vừng (mè), bông, cà, thuốc lá…

Triệu chứng gây hại

Rầy non thường ẩn náu mặt sau các lá non của khoai tây. Từ tuổi 3 trở lên thì chúng hoạt động nhanh nhẹn hơn có thể bò và nhảy. Khi bị khua động nhẹ có thể ven theo cuống của lá khoai tây bò xuống dưới.

– Rầy non và rầy trưởng thành dùng vòi hút nhựa ở phần mềm hoặc lá non theo đường gân chính và hai đường gân phụ của lá non, gây nên những vết chấm nhỏ như kim châm làm cho lá non bị tổn thương từ đó việc vận chuyển nước và chất dinh dưỡng đến lá non bị trở ngại. Những lá này thường sau đó sẽ khô nóng sẽ bị khô từ đầu lá và mép lá đến 1/2 lá. Phần còn lại thì sẽ cong queo cằn cỗi. Bị hại nhẹ khiến lá có thể biến thành màu hồng.

Đặc điểm sinh thái

– Phân bố ở hầu hết các khu vực canh tác khoai tây ở Việt Nam và nhiều nước trên thế giới như Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ…

– Nhiệt độ thích hợp để phát triển và gây hại của rầy xanh từ 23- 27oC

– Rầy xanh là đối tượng trung gian truyền bệnh khảm (virus) cho cây trồng.

– Rầy trưởng thành sẽ rất sợ ánh sáng trực xạ, cho nên hầu hết rầy sống tập trung ở mặt dưới lá của cây khoai tây nên rất khó để phát hiện, và rầy chích hút nhựa theo gân lá non làm lá xoăn lại  và chuyển màu hơi vàng, phần rìa lá sẽ bị cháy và mật số rầy cao sẽ làm cháy lá nhanh hơn, cây suy yếu không phát triển được làm rụng hoa và trái non. Rầy xanh cũng là tác nhân chính truyền bệnh virus cho cây cây trồng. Rầy có xu tính với ánh sáng đèn yếu và có đặc tính bò ngang. Khi bị tác động hoặc  khua động rầy có thể nhảy, lẩn trốn nhanh chóng.

Thiên địch

– Loài bắt mồi có thể kể đến các loài bọ cánh cứng như bọ rùa đỏ (Micraspis discolor Fabric.), bọ rùa hoffmanni (Scymnus hoffmani Weis.), bọ rùa đen nhỏ (Stethorus sp.), kiến ba khoang (Paederus fuscipes Cur.), bọ cánh cộc (Oligota sp.); các loại nhện ăn thịt như nhện xám trắng, nhện đen, nhện chân dài,…và một số loại chuồn chuồn ăn rầy xanh non và trưởng thành.

– Một số loài ong ký sinh trên trứng rầy.

Biện pháp phòng bệnh

Biện pháp canh tác

Tiến hành tiêu huỷ triệt để  các tàn dư cây trồng và tưới đủ ẩm cho ruộng trồng.

Chăm sóc cây khoai tây sao cho khỏe mạnh (trồng mật độ vừa phải, bón phân cân đối…) giữ ruộng sạch cỏ, tránh trồng xen hoặc xung quanh ruộng các cây ký chủ của rầy xanh.

Thường xuyên kiểm tra cây khoai tây để phát hiện sự xuất hiện hoặc phát triển của rầy trên ruộng khoai tây.

Biện pháp kiểm dịch thực vật: 

Thường xuyên kiểm tra thăm nom đồng ruộng đặc biệt trong giai đoạn. Khi có dấu hiệu rầy phá hại trong ruộng cần nhanh chóng tìm biện pháp xử lý càng sớm càng tốt hạn chết chúng sinh sản gây hại cho ruộng khoai tây.

Biện pháp xử lý bệnh

Khi dùng thuốc hoá học chú ý theo nguyên tắc 4 đúng. Tất cả các hoạt chất và thuốc thương phẩm tương ứng có thể tìm thấy trong danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt nam. Phun khi thật cần thiết (mật độ rầy xanh trên ruộng vượt quá ngưỡng: 5con/ khay), nên chọn các loại thuốc phổ tác động hẹp, ít gây độc hại khi có mặt các loài thiên địch hoặc có thể dùng thuốc trừ sâu nguồn gốc thảo mộc. Các hoạt chất như Acetamiprid, Thiamethoxam, Imidacloprid,… Bà con có thể tham khảo một số sản phẩm điển hình của Nghi Anh như Tia sét, Bay rầy, Đại bàng, Lửng mật,…

Câu hỏi thường gặp