Rệp muội trên cây đào

Giới thiệu bệnh sâu hại

Rệp muội trên cây đào có tên khoa học là Myzus persicae Sulzer. Nhờ khả năng chống chịu tốt với mọi loại thời tiết khắc nghiệt, chúng có khả năng xuất hiện trên toàn thế giới, gây hại nhiều nhất tại các khu vực khô lạnh. Rệp không chỉ tấn công những cây trồng ngoài tự nhiên mà chúng còn có thể gây hại cả những cây trồng trong nhà kính.

Rệp muội chích hút nhựa cây khiến cây khô héo và sinh trưởng chậm lại. Lá và hoa bị hại cũng khô lại và rụng dần. Chất thải của rệp là môi trường sống lý tưởng cho nấm bồ hóng phát triển. Loại nấm này khi mọc trên cây sẽ ngăn cản quá trình cây quang hợp khiến đào càng thêm cằn cỗi. Chất bài tiết của rệp chứa vị ngọt thu hút kiến đỏ và kiến đen kéo đến, chúng là nguyên nhân làm cho thân và rễ bị đục. Ngoài ra, những vết chích của rệp còn là lối vào của nhiều virus gây bệnh.

 Đặc điểm hình thái

Chu kỳ sống của rệp muội kéo dài 10 – 12 ngày. Trong điều kiện thời tiết thuận lợi, một con rệp cái có thể tạo ra 20 lứa/năm. Bên cạnh sinh sản hữu tính, loài rệp muội còn có khả năng sinh sản vô tính

Trứng được đẻ trực tiếp lên các bộ phận của cây, dài khoảng 0.6mm và rộng khoảng 0.3mm, có hình elip. Ban đầu trứng có màu xanh hoặc vàng, sau đó chuyển sang màu đen. 

Nhộng có màu xanh lá, nhưng sẽ sớm chuyển thành màu vàng, bề ngoài khá giống những con trưởng thành. Những con nhộng ánh hồng có thể tạo ra con cái có cánh.

Những con trưởng thành khá nhỏ, kích cỡ khoảng 1.5 – 2mm. Cơ thể chúng có hình quả lê, thường là màu xanh lá, vàng, đôi khi là màu đen hoặc đỏ, xuất hiện cặp râu mảnh trên đầu. Dưới bụng hình thành 2 tuyến tiết sáp. Chúng sẽ có hình dạng tùy thuộc vào điều kiện môi trường sống: dạng không cánh và dạng có cánh.

–        Dạng không cánh: Toàn thân có màu xanh đen hoặc xanh thẫm và được phủ sáp.

–        Dạng có cánh: Khi mật độ rệp tăng cao và nguồn thức ăn bị cạn kiệt sẽ tự động sản sinh ra dạng có cánh. Đây là hình thức giúp chúng phân tán dễ dàng hơn. Đầu và ngực của rệp muội có cánh sẽ có màu đen, bụng vàng nhạt, phiến lưng trước ngực cũng có màu đen, mắt kép to và ống bụng đen.  

Đối tượng gây hại

Rệp muội có khả năng gây hại trên 40 họ thực vật khác nhau, một số loại cây trồng phổ biến ở nước ta là đào, mơ, khoai tây, các loại rau cải và dưa hấu.

Triệu chứng gây hại

Rệp muội sống tập trung ở phần đọt và lá non. Chúng chích hút nhựa khiến lá và ngọn xoăn lại, mặt dưới của lá xuất hiện một lớp nhớt dính màu đen như muội than. Trên cây xuất hiện nhiều kiến đỏ và kiến đen là những loài sống cộng sinh với rệp muội. Nếu mật độ rệp dày đặc sẽ khiến các đọt non khô héo, cây càng ngày càng cằn cỗi.

Đặc điểm sinh thái

Mặc dù rệp muội có khả năng thích nghi cao với mọi điều kiện thời tiết nhưng chúng phát triển mạnh nhất trong môi trường khô lạnh. Rệp phát sinh và gây hại nhiều nhất trong thời gian chuyển mùa. Chúng thường sống tập trung ở các đọt non, cuống và mặt dưới của lá. Cả con non lẫn con trưởng thành đều chích hút nhựa cây khiến các đọt non héo rũ, cây không thể phát triển.

Thiên địch

Ký sinh

–         Ong bắp cày sẽ tìm và để trứng vào bên trong cơ thể rệp. Sau khi nở, ong sẽ khiến cơ thể rệp căng phồng và sau đó chúng sẽ đục một lỗ và chui ra.

Bắt mồi

Các nhà nghiên cứu nông nghiệp đã ghi nhận có hàng trăm loài côn trùng có khả năng tiêu diệt rệp muội, tiêu biểu nhất là bọ rùa, ruồi giả ong và bọ cánh gân.

–         Bọ rùa là một trong những thiên địch đáng sợ nhất của rệp muội. Một con bọ rùa có thể ăn khoảng 100 con rệp muội chỉ trong vòng một ngày.

–         Ruồi giả ong trưởng thành chủ yếu ăn mật và phấn hoa. Tuy nhiên, ấu trùng của chúng (dòi) luôn săn tìm các loại rệp và tiêu diệt chúng.

–         Bọ cánh gân cũng là một trong những loài động vật có ích đối với nông nghiệp. Ở nước ta chúng thường được gọi là chuồn chuồn cỏ. Trong vòng một tuần, ấu trùng của loài này có thể ngốn khoảng 150 con rệp.

Biện pháp phòng bệnh

Kỹ thuật canh tác

Sử dụng phân bón cân đối, không được lạm dụng phân đạm. Mỗi gốc đào một năm cần 2 – 3kg phân chuồng hoai mục và 1kg phân NPK 16.16.8+TE, bón thành nhiều đợt. Tiến hành bón phân từ tháng 2 – tháng 9 âm lịch, cứ cách 20 ngày lại bón một lần. Cách bón: Bón 50 – 100g phân cách gốc 30 – 50cm, rồi phủ một lớp rơm rạ mỏng lên trên.

Từ trung tuần tháng 10 – tháng 11 âm lịch, ngừng bón gốc và sử dụng phân bón lá nhằm thúc đẩy phân hoá mầm hoa.

Giữ ẩm cho cây ở mức 60 – 80%, đặc biệt là khoảng thời gian 3 – 4 tháng sau khi trồng. Nên dùng ô doa tưới đều xung quanh gốc hoặc dùng vòi phun đều toàn bộ cây, cây luôn ẩm ướt cũng tránh được rệp muội gây hại. Trời nắng nóng, khô hanh nên tưới 2 lần/ngày vào sáng sớm hoặc chiều mát. Trời rét thì chỉ nên tưới 1 lần/ngày, tưới vào khoảng 10 – 11 giờ sáng. Chủ động tiêu nước cho cây, đào bị úng nước sẽ rất nhanh bị thối rễ.

Thường xuyên xới đất để tiêu diệt cỏ dại và cung cấp không khí cho đất. Điều này kích thích rễ cây phát triển tốt hơn.

Biện pháp kiểm dịch thực vật

Kiểm tra vườn 10 ngày 1 lần để phát hiện sớm dấu hiệu bị hại. Đặc biệt chú ý đến phần đọt và lá non là những bộ phận bị rệp muội tấn công nhiều nhất.

Thường xuyên cắt tỉa những cành già, cành và lá bị sâu bệnh, dọn sạch cỏ và lá cây rụng trong vườn để hạn chế tối đa sâu bệnh xâm nhập.

Không trồng những cây là nơi trú ngụ yêu thích của rệp muội quanh vườn đào như khoai tây, các loại rau cải,…

Biện pháp sinh học

Sử dụng thiên địch nhằm tiêu diệt sâu hại là giải pháp thông minh để hạn chế tình trạng kháng thuốc và lạm dụng thuốc trừ sâu. Bà con hãy thực hiện một số biện pháp sau để thu hút các loài thiên địch đến vườn:

–         Duy trì mật độ rệp ở mức độ thấp, khoảng 10 – 15 con/cây.

–       Trồng một số loại cây có mùi hương hấp dẫn các loài thiên địch như cúc vạn thọ, thì là, ngò tây,…Nên trồng thành từng cụm để bọ rùa có chỗ làm tổ và đẻ trứng.

–         Hạn chế tối đa sử dụng các loại thuốc trừ sâu. Chỉ sử dụng khi cần thiết và theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.

Biện pháp xử lý bệnh

Kinh nghiệm truyền thống

–         Tìm kiếm và diệt rệp muội bằng tay. Bà con nên đi găng tay để tránh tình trạng kích ứng. Sau khi diệt xong, hãy dùng một khăn mềm ẩm lau sạch những chiếc lá có rệp

–         Dùng vòi xịt nước thật mạnh vào chỗ có nhiều rệp. Tuy nhiên cách này không tiêu diệt hoàn toàn và có thể gây tổn thương cây.

–         Dùng nước rửa chén để tiêu diệt rệp muội. Nguyên liệu cần có: 10ml nước rửa chén, 1.5  lít nước, 2 thìa dầu ăn. Khuấy đều để tạo ra hỗn hợp đậm đặc, sau đó đổ hỗn hợp vào bình xịt. Phun trực tiếp lên phần bị nhiễm rệp, tốt nhất nên phun vào khoảng 9 – 10 giờ sáng. Chờ khoảng 3 – 4 tiếng để dung dịch khô hoàn toàn thì tiến hành dùng nước rửa phần nước rửa chết và xác rệp.

Biện pháp hoá học

Khi mật độ rệp đạt 20 – 25 con/cây thì bắt buộc phải sử dụng thuốc trừ sâu chứa hoạt chất thuộc nhóm pyrethroid hoặc thuốc chứa dầu mỏ. Bà con có thể tham khảo sản phẩm điển hình của Nghi Anh là Thánh sầu

Câu hỏi thường gặp