Giới thiệu bệnh sâu hại
Rệp sáp bột hồng gây hại khoai mì có tên khoa học là Phenacoccus manihoti và tên tiếng anh là Cassava pink mealybug. Đây là loài sâu bệnh khá nguy hiểm có nguồn gốc phát sinh ở Nam Mỹ. Chúng gây hại ở nhiều khu vực trồng khoai mì trên thế giới như Châu Phi như Congo, Zaire, Senegal, Gambia,… Trong những năm gần đây thì loài sâu bệnh này cũng gây hại tại các nước như Thái lan (2008), Cambodia ( 2013), Lào (2012).
Chúng có tên là rệp sáp bột hồng vì ở cây mì chúng được bao phủ bởi lớp bột màu hồng. Tại Việt Nam, loại sâu hại này đã xuất hiện và gây hại thành dịch tại các vùng chuyên trồng khoai mì như Tây Ninh, Daklak, Đắc Nông, Đồng Nai, BR-VT, Thanh Hóa, Nghệ An,… Khi sâu bệnh xuất hiện, nếu không ngăn chặn sớm sẽ gây nên thiệt hại rất nặng nề, làm giảm năng suất lên đến trên 80%.
Đặc điểm hình thái
Sau đây là những đặc điểm hình thái của rệp sáp bột hồng hại khoai mì mà bà con nên biết.
Trứng rệp sáp bột hồng có hình dạng ô-van thuôn dài. Khi vừa đẻ trứng có màu trong hơi vàng rồi chuyển sang màu vàng nhạt. Trứng có chiều dài 0,3 – 0,75mm và rộng 0,15- 0,3 mm. Trứng sẽ nằm bên trong các túi trứng và được bao phủ bằng lông mịn.
Rệp non có hình dạng ovan với 3 tuổi, tuổi 1 có màu vàng nhạt và có 6 đốt râu đầu, chúng di chuyển rất nhanh. Những tuổi tiếp theo thì kích thước cơ thể tăng lên và khả năng di chuyển cũng chậm lại. Với rệp non đẫy sức có chiều dài 1,1 – 2,6 mm và rộng 0,5 – 1,4 mm, 9 đốt râu đầu.
Rệp trưởng thành có hình ô-van và màu hồng, có một lớp sáp bột màu trắng bao phủ. Rệp có mắt kép lồi và chân phát triển. Chiều dài 1,1- 2,6 mm và rộng 0,5 – 1,4 mm. Rệp sáp hồng lúc này hiển thị các đốt trên cơ thể rõ ràng. Phần cuối bụng và xung quanh mép thân có các tua sáp trắng ngắn và râu đầu có 9 đốt.
Đối tượng gây hại
Ngoài việc gây hại chủ yếu trên cây khoai mì thì rệp sáp bột hồng còn gây hại trên các cây như cây cao su, cây trạng nguyên, cây nam sâm, cói lác và cây bái chổi.
Triệu chứng gây hại
Khi sinh sôi và phát triển, rệp sáp bột hồng sẽ gây hại cho phần dưới của ngọn lá, đặc biệt là ở vị trí giáp giữa cuống lá với phiến lá hay thân. Hình thức gây hại của rệp là chích hút nhựa ở thân non, lá, cuống,… dẫn đến tình trạng chùn ngọn, cây kém phát triển, thân trở nên cong và cây bị lùn. Trường hợp khi bị nhiễm bệnh nặng cây sẽ bị héo khô, lá rụng toàn bộ và khiến năng suất củ mì có thể giảm đến 80%.
Đặc điểm sinh thái
Với điều kiện nhiệt độ môi trường đạt khoảng 28 độ C thì thời gian hình thành trứng đến khi trưởng thành và để trứng là khoảng 33 ngày. Khi trưởng thành chúng có thể đẻ từ 300 – 500 trứng. Loại sâu hại này sẽ phát sinh và gây hại mạnh mẽ vào mùa khô cũng như các tháng có lượng mưa thấp (<30 mm).
Rệp sáp bột hồng thường sẽ sống cộng sinh với các loài kiến, đồng thời chúng cũng sẽ lây lan nhanh hơn nhờ kiến. rệp sáp bột hồng sinh sản đơn tính nên khi trưởng thành con cái không cần giao phối và vẫn có thể đẻ trứng bình thường. Loại sâu bệnh này có thể tồn tại trên nhiều bộ phận của cây khoai mì như gốc, thân, lá, đỉnh sinh trưởng. Khi những con rệp mới nở sẽ rất dễ bị cuốn theo gió. Ngoài ra, chúng còn có thể phát tán nhờ vào nguồn nước, bám theo cơ thể động vật, người, công cụ lao động, phương tiện vận chuyển.
Thiên địch
Rệp sáp bột hồng cũng có khá nhiều các loài thiên địch, bà con nên bảo vệ các loài thiên địch để chúng có thể tấn công và tiêu diệt sâu bệnh. Một số loài thiên địch có thể kể đến như ong ký sinh Anagyrus lopezi De Santis hoặc Epidiocarsis lopezi De Santis, bọ rùa, bọ cánh gân, bọ xít đỏ,…
Biện pháp phòng bệnh
Sau đây là một số biện pháp phòng bệnh rệp sáp bột hồng hiệu quả mà bà con nên áp dụng cho vườn khoai mì của mình.
Bà con nên thường xuyên kiểm các khu vực của vườn khoai mì kịp thời phát hiện và theo dõi diễn biến của sâu bệnh hại. Khoanh vùng diện tích bị sâu hại tấn công và tập trung xử lý để tránh lây lan trên diện rộng.
Biện pháp canh tác
Khi làm đất, bà con cần tiêu diệt hết tàn dư cây sắn, những loại cây trong vườn có nguy cơ phát sinh sâu bệnh.
Lựa chọn giống khỏe mạnh và không bị nhiễm nhiễm bệnh rệp sáp bột hồng cũng như các loại bệnh khác.
Chú ý chăm sóc cây khoai mì thật tốt để cây tăng sức đề kháng và phát triển nhanh chóng hơn.
Bà con chú ý nên trồng khoai mì với mật độ hợp lý. Với đất tốt thì khoảng cách 1,0 x 0,8 m (10.000 hom/ha). Đất trung bình khoảng cách 1,1 m x 0,8 m (11.000 hom/ha). Đất kém dinh dưỡng thì khoảng cách trồng là 1 m x 0,7 m (14.000 hom/ha).
Bà con thực hiện bón phân đầy đủ, cân đối để cây khoai mì được phát triển khỏe mạnh và chống lại được sâu hại.
Thực hiện bón lót 5–7 tấn phân chuồng, hoặc là 1,0–1,5 tấn phân hữu cơ vi sinh + 240kg phân lân super + 500–1.000kg vôi bột cho 1ha. Điều này sẽ giúp tăng được độ phì nhiêu và dinh dưỡng cho đất và cây trồng.
Thực hiện bón thúc như sau. Đất tốt là 40N + 80 K2O (tương đương 90 kg đạm urê + 130 kg kaliclorua) cho 1ha. Đất trung bình 60N + 80–100 K2O (tương đương 135 kg đạm urê + 130–170 kg kaliclorua) cho 1 ha. Đất xấu 80-120N + 80-120 K2O (tương đương 180–270 kg đạm urê + 130-200 kg kaliclorua) cho 1 ha.
Bà con nên thường xuyên dọn cỏ, vệ sinh vườn khoai mì sạch sẽ. Để ngăn chặn được sự sinh sôi và phát triển của rệp.
Nếu được bà con hãy thực hiện luân canh cây khoai mì với những cây khác như đậu, lúa nước,… giúp giảm được tình trạng xuất hiện của rệp sáp bột hồng.
Biện pháp sinh học
Bà con hãy bảo vệ và lợi dụng các loài thiên địch của rệp sáp bột hồng để phòng trừ sâu bệnh hại. Một số thiên địch quan trọng có thể nhắc đến như ong ký sinh Anagyrus lopezi De Santis hoặc Epidiocarsis lopezi De Santis, bọ rùa, bọ cánh gân, bọ xít đỏ,…
Biện pháp xử lý bệnh
Khi rệp sáp bột hồng bắt đầu có dấu hiệu xuất hiện trên vườn khoai mì, thì bà con cần quan tâm và thực hiện ngay các biện pháp xử lý bệnh hiệu quả. Sau đây là một số cách phòng trừ bằng thuốc hóa học mà bà con nên biết.
– Trước khi trồng khoai mì bà con cần xử lý hom giống bằng cách ngâm chúng vào dung dịch nước thuốc với thời gian trước khi trồng 30 phút. Bên cạnh đó, bà con hãy dùng thuốc trừ sâu với các hoạt chất như Thiamethoxam, Imidacloprid,…
– Khi rệp sáp hồng đã xuất hiện nhiều hơn trên vườn khoai mì, đồng thời điều kiện thời tiết lại nắng nóng, thiên địch giảm thì bà con nên thực hiện phun trừ rệp càng nhanh càng tốt. Phun trong phạm vi tối thiểu 30 mét, sử dụng thuốc trừ sâu gốc Thiamethoxam, gốc Imidacloprid,… Lưu ý sử dụng theo nồng độ được thích hợp đối với khu vực vườn bị sâu hại. Thường thì liều lượng thuốc nên pha là 600 lít/ha. Bên cạnh đó, bà con cũng có thể kết hợp cùng dầu khoáng để tăng hiệu quả, thực hiện phun thuốc theo nguyên tắc 4 đúng.
Bà con hãy tham khảo một số sản phẩm điển hình của Nghi Anh như Sumo, Tia sét, Bay rầy, Đại bàng,…
Thuốc trừ sâu 
Câu hỏi thường gặp
Cây khoai mì bị rệp sáp bột hồng gây hại có biểu hiện gì?
Thiên địch của chúng là loại nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
