Rệp sáp đỏ hại mía

Giới thiệu về sâu hại

Saccharicoccus sacchari (Cockerell) (Pseudococcidae) được gọi là rệp sáp mía đỏ do màu sắc của nó, phá hại cây mía ở tất cả các vùng thế giới. Loài côn trùng này sống trên mía cả dưới đất và trên mô thân trên không, phá hoại mô liên đốt phía trên phía sau bẹ lá và phát triển sau một loạt các giai đoạn ấu trùng trước khi trưởng thành.

Cây mía bị rệp sáp đỏ chủ yếu qua việc lấy chất dinh dưỡng từ phloem của cây và lượng carbohydrate dư thừa được tiết ra từ hậu môn của chúng dưới dạng dịch ngọt. Chất dịch này có thể gây ra các vấn đề trong quá trình sản xuất đường, từ đó cây mía sinh trưởng kém khi bị nhiễm rệp sáp đỏ nặng.

Đặc điểm hình thái 

Trứng của rệp sáp đỏ màu vàng nhạt, nhẵn, hình trụ tròn ở hai đầu. Chúng hoàn toàn ở lại trong cơ quan sinh sản của con cái cho đến khi trưởng thành.

Nhộng trong suốt hơi hồng và di chuyển linh hoạt. 

Rệp sáp đỏ có hình cầu lồi, những lỗ nhỏ ở xung quanh đốt háng, cúc sừng kéo dài tới thùy hậu môn, các đốt bụng phía sau mỗi đốt đều có lông cứng đơn lẻ mọc ra trên cơ thể. Cơ thể chúng mềm, hình trứng, màu hồng đỏ dài 5mm, có các vết nhăn và được bao phủ bởi một lớp sáp bột trên cơ thể. 

Trưởng thành, rệp sáp đỏ có hình ovan dài hoặc tròn khoảng 7mm, có râu 7 đốt dài trung bình khoảng 310-380mm và chân mảnh. Các thùy hậu môn phát triển vừa phải, có một lông cứng dài khoảng 350 mm trên bề mặt bụng. Chúng còn có túi trứng ở phía bụng và chỉ có một đôi nhìn thấy được ở con cái mới trưởng thành.

Đối tượng gây hại

Loài rệp sáp đỏ Saccharicoccus sacchari Cock. này là sâu hại chủ yếu hại mía, đôi khi nó hại cả trên lúa và một số loại cây trồng khác. Chúng tấn công ở các bộ phận như lá, đốt và lóng của thân cây

Triệu chứng gây hại

Nhộng và con trưởng thành rệp sáp đỏ bám vào đốt mía gây hại bằng cách ăn thân cây phía sau bẹ lá và hút phloem của cây, đặc biệt trên thân và rễ, từ đó để lại hậu quả nghiêm trọng hơn cả sự phá hoại của sâu đục thân mía. Sự phá hoại này gây ra sự kém phát triển và thân lá chuyển từ màu xanh sang vàng 

Ngoài ra, chúng còn phát sinh một hàm lượng dịch ngọt, xuất hiện nấm mốc bồ hóng và thu hút kiến ăn mật cùng cộng sinh với rệp và giúp rệp phát tán bệnh. Khi cây mía bị nhiễm nặng, các triệu chứng có thể liên quan như vàng lá, còi cọc, teo cây, chồi chết và nảy mầm kém trong trường hợp bị rệp sáp đỏ tấn công.

Đặc điểm sinh thái

Trong một năm, rệp sáp đỏ phát sinh 6-7 đợt theo hình thức sinh sản đơn tính với vòng đời của một thế hệ như sau: trứng 2-3 ngày, sâu non 20-30 ngày, trưởng thành 1-2 tháng, trong đó mỗi con cái trưởng thành có thể đẻ hơn 200 trứng với thời gian nở khoảng 10-14 giờ. Nhìn chung, rệp sáp đỏ có vòng đời trung bình khoảng 54,8 ngày, 2 giai đoạn ấu trùng và một giai đoạn trưởng thành. 

Loài rệp này thường trú ngụ và phát triển ở bên trong lá bẹ, đôi khi ở phần thân dưới đất, trên búi dễ hoặc mắt mía, hoặc mặt dưới lá. Chính vì thế, trứng được đẻ dưới bẹn lá, trong đó những trứng mà được giữ lại trong bộ máy sinh dục của con cái vẫn phát triển tốt. Giai đoạn tuổi 1, rệp sáp đỏ hoạt động khá linh hoạt thường di chuyển từ phần già lên phần non của cây. Khi lớn, chúng lại ít hoạt động hoặc di chuyển rất miễn cưỡng. Chúng tụ tập trên thân dưới bẹ lá và có thể sinh sản nhiều thế hệ trong một mùa, do đó có thể làm giảm sản lượng đường. 

Thiên địch của rệp sáp đỏ

• Bọ rùa 

Chúng là loài thiên địch mà có loại thức ăn yêu thích gồm có: rệp vừng, nhện đỏ và rệp sáp. Ấu trùng và bọ rùa trưởng thành đều có thể ăn thịt những con côn trùng này, trong đó một con bọ rùa sẽ ăn thịt 8 – 9 con rệp sáp đỏ/ngày

• Bọ cánh gân (Green lacewing) 

Loài này có thể ăn trên 50 con rệp sáp đỏ/ngày

• Sử dụng ong ký sinh Anagyrus lopezi: là loài chuyên tính chỉ ký sinh trên rệp sáp đỏ. Một con ong cái có khả năng đẻ được 50 – 100 trứng trong thời gian sống của nó và liên tục trong quần thể của rệp sáp đỏ. Chúng có khả năng ký sinh là từ 15 – 20 rệp sáp đỏ/ngày và cũng có khả năng ăn ăn mồi từ 20 – 30 rệp sáp đỏ/ngày.

Biện pháp phòng 

Kỹ thuật canh tác

Sử dụng hom giống sạch bệnh hoặc đã ngâm xử lý trong nước vôi 2 giờ.

Chọn giống có tán lá gọn, sức đề kháng tốt và nên trồng các vụ mía không liền kề trong năm

Dùng bón phân cân đối N-P-K giúp cây phát triển tốt, tăng sức đề kháng, trong đó tránh sử dụng nhiều phân đạm Trồng với mật độ cây thích hợp, vệ sinh đồng ruộng trong, sau thu hoạch và khi cây mía non có lóng

Nên thu hoạch gọn từng vùng nguyên liệu tránh bệnh bị phân tán

Việc áp dụng thường xuyên một số biện pháp canh tác nhất định như canh tác sạch, loại bỏ các vật chủ thay thế đã biết gần các cánh đồng mía và dọn dẹp cây trồng trưởng thành bị nhiễm bệnh nghiêm trọng đảm bảo giảm sự sinh sôi nảy nở và tồn tại của rệp sáp đỏ

Biện pháp sinh học

Kiểm soát sinh học là một chiến lược quản lý khác đã rất thành công với một số loài gây hại mía. Việc áp dụng các loài thiên địch đã có những mức độ thành công khác nhau, đặc biệt các loài côn trùng thuộc họ Diptera (Tachinidae) và Hymenoptera (Bethylidae. Tuy nhiên, việc giới thiệu và bảo tồn các loài ký sinh đã đạt được nhiều thành công nhất trong việc kiểm soát rệp sáp đỏ gây hại. 

Biện pháp kiểm dịch thực vật

Thường xuyên thăm khám ruộng mía để phát hiện ổ rệp, từ đó bà con cần tiêu diệt ngay từ khi còn là những ổ nhỏ

Đốt lá khô còn sót lại trên ruộng nhằm loại bỏ hoàn toàn tàn dư của sâu hại

Biện pháp trừ bệnh

Kinh nghiệm truyền thống 

Sử dụng giống kháng tốt như CO 439, CO 443, CO 720, CO 730 và CO 7704

Kết hợp các biện pháp kiểm dịch thực vật với tưới ngập sau khi thu hoạch mía làm giảm đáng kể tỷ lệ lóng bị nhiễm và số lượng rệp sáp đỏ trên mỗi cây 

Biện pháp hóa học

Khi mật độ rệp cao phải dùng thuốc trừ sâu có chứa hoạt chất như Imidacloprid, Thiamethoxam, hỗn hợp chứa gốc Permethrin,…Bà con hãy tham khảo một số sản phẩm của Nghi Anh như Thánh sầu, Tia sét, Bay rầy, Đại bàng,..

Câu hỏi thường gặp