Giới thiệu bệnh hại
Ngô là một trong số những cây lương thực quan trọng chỉ xếp sau lúa gạo tại Việt Nam. Ngô là thức ăn cho người và gia súc, không thể phủ nhận vai trò của cây ngô trong đời sống của người dân Việt Nam. Vì vậy, hình ảnh những ruộng ngô đều trở nên rất quen thuộc và rất nhiều bà con nông dân chọn ngô làm cây trồng cho vụ mùa để phục vụ nhu cầu thực phẩm cũng như làm kinh tế cho gia đình. Tuy nhiên trong quá trình canh tác, bà con thường gặp phải những bệnh hại khiến năng suất và chất lượng ngô không được đảm bảo, trong số đó sâu cắn lá ngô là một dịch hại rất thường gặp. Sâu cắn lá ngô có tên khoa học Mythimna loreyi Duponchel, là loài sâu rất có hại trong quá trình canh tác ngô và một số cây trồng khác. Trong bài viết này sẽ đề cập đến những đặc điểm cũng như cách phòng tránh cho loài sâu bệnh này.
Đặc điểm hình thái
Sâu cắn lá gây hại trên cây ngô là loài sâu bệnh khá phổ biến thường gặp ở các ruộng ngô. Trứng sâu có hình cầu tròn đều, xếp san sát với nhau theo từng lớp như vảy cá. Ban đầu trứng màu trắng sữa rồi chuyển dần sang nâu, nở ra sâu non màu nâu nhạt, đầu hơi phớt vàng, có nhiều vân mạng lưới không đều nhau.
Trên lưng sâu cắn lá có 4 vạch nâu thẫm, hoá nhộng ở trong đất, độ sâu cách mặt đất từ 3 đến 5cm nếu gặp thời điểm cây ngô còn nhỏ. Khi cây ngô bắt đầu trổ cờ, sâu non hóa nhộng trên bẹ lá ngô, lá bi hoặc bên trong bắp ngô. Nhộng có màu nâu cánh gián hoặc hơi nâu sẫm, kích thước 18 đến 19 mm. Sau đó, nhộng hóa bướm, bướm trưởng thành dài từ 15 đến 18 mm, sải cánh 24-30 mm. Bướm có đầu màu nâu xám, cánh trước nâu nhạt hoặc vàng, cánh sau màu ngà trắng, các mạch cánh và viền cánh màu nâu.
Đối tượng gây hại
Sâu cắn lá là loài đa thực. Ngoài cây ngô, chúng còn gây hại trên nhiều loại cây trồng khác như lúa gạo, lúa mì, mía, kê và một số cây trồng khác. Chúng phá hại cây trồng mạnh nhất từ lúc non cho đến lúc trổ cờ.
Dấu hiệu, triệu chứng bệnh hại
Sâu cắn lá phá hại cây trồng trên hầu hết tất cả các bộ phận của cây, trong đó thấy rõ nhất là lá ngô. Trên lá thường sẽ gặp những bọc trứng sâu kế thành chùm theo từng lớp, sâu cắn lá thường gặm hết phần lá trơ trọi chỉ còn lại gân chính. Đây là dấu hiệu chính và dễ thấy nhất của bệnh hại vào thời điểm này, bà con nông dân cần bắt đầu tập trung hạn chế sự lây lan của sâu bệnh cũng như có các biện pháp diệt trừ sâu bệnh cho cả ruộng ngô. Ngoài ra trên râu ngô và bắp non cũng bị chúng gặm nhấm hết.
Đặc điểm sinh thái
Sâu cắn lá ngô thường xuất hiện gây hại khoảng 7 đến 8 lứa một năm. Sâu cắn lá xuất hiện trên ngô vào thời điểm tháng 10, 11 và gây hại nặng vào khoảng tháng 1 đến tháng 2, đặc biệt là đối với vụ ngô đông xuân gieo muộn trong tháng 12 khi đã phát triển được 5 đến 8 lá. Thời điểm mùa đông có mưa ẩm, nhiều sương là thời điểm sâu phát sinh nhiều và gây hại nặng nhất. Sau tháng 3 dương lịch, mật độ sâu cắn lá giảm dần, cho đến mùa nóng như mùa hè thu từ tháng 5 đến tháng 9, sâu chỉ xuất hiện lẻ tẻ.
Sâu cắn lá phá hại nặng nề nhất là ở các vùng trồng ngô ở bãi bồi ven sông. Sâu non cắn phá những phần non của cây ngô như nõn ngô, hoa đực; sâu lớn thì gặm được những phần già hơn như phiến lá, hoặc có thể ăn trụi hết phần thân non cho tới đỉnh sinh trưởng. Sau đó, sâu non thậm chí có thể ăn hết phần thân non có trên mặt đất. Vào giai đoạn cây ngô trổ cờ, sâu có thể chui vào đục hết hạt non, râu ngô làm giảm khả năng tạo hạt ở bắp ngô. Từ khi nở đến khi hóa nhộng, sâu không rời cây, tuy nhiên khi sâu phát sinh nhiều, sinh trưởng nhanh thành dịch hại thì chúng có thể lây lan từ ruộng này sang ruộng khác để phá hại hết tất cả các cây. Sâu cắn lá hoạt động về đêm, thời gian ban ngày chúng ẩn nấp trong các bẹ lá, nõn ngô hoặc bò xuống phần gốc cây nhằm lẩn tránh con người và các thiên địch.
Thiên địch
Một số các loại thiên địch bắt mồi của sâu cắn lá có thể kể đến như sau
Nhện: là loài thiên địch bắt mồi, có thể tiêu diệt hầu hết các loại sâu bệnh cho cây, trong đó bao gồm cả sâu cắn lá bằng cách giăng mạng bắt mồi
Kiến vàng và kiến ba khoang: đây là loài thiên địch có khả năng bắt mồi và di chuyển nhanh, có thể tiêu diệt được các loại sâu bệnh hại bằng các vết cắn và nọc độc
Loài thiên địch ký sinh: Ong ký sinh là loài thiên địch hữu ích đối với nhà nông. Chúng đẻ trứng vào trong các ấu trùng của sâu bệnh hại, trứng phát triển sẽ phá huỷ ấu trùng này từ đó hạn chế được sâu bệnh cho ruộng cây.
Biện pháp phòng bệnh
Sâu cắn lá là một bệnh hại thường gặp và gây hại nặng nề cho cây ngô cũng như các cây trồng khác. Khi chúng đã phát sinh thì quá trình phát triển rất nhanh và khó kiểm soát. Phòng bệnh hơn chữa bệnh, vì vậy bà con cần tập trung phòng bệnh cho ruộng ngô bằng các phương pháp như sau.
– Biện pháp chọn lọc giống: Lựa chọn những giống khỏe, có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt. Chọn những cây giống phát triển khỏe mạnh và loại bỏ những cây nhỏ, yếu, có dấu hiệu bị sâu bệnh từ lúc nhỏ để hạn chế lây lan nguồn bệnh.
– Biện pháp sinh học: Bảo vệ quần thể thiên địch của sâu cắn lá
– Biện pháp canh tác:
+ Luân canh ngô với các cây trồng khác như đậu, rau cải, dưa leo, dưa hấu… để hạn chế sâu bệnh tồn tại từ vụ này sang vụ sau
+ Vệ sinh đồng ruộng, xử lý có dại trong ruộng và ven bờ để hạn chế nơi trú ngụ của trứng sâu cũng như những mầm bệnh khác.
+ Gieo trồng ngô đúng thời vụ, hạn chế việc gieo trồng rải rác hoặc trồng muộn tạo nguồn thức ăn liên tục cho sâu bệnh tồn tại qua các vụ mùa khác nhau.
+ Thường xuyên kiểm tra ruộng để phát hiện kịp thời những sâu bệnh hại phát sinh trong ruộng.
Biện pháp xử lý bệnh
Khi sâu phát triển nhanh thành dịch bệnh, bà con cần có những biện pháp kiểm soát dịch hại đồng thời ngăn chặn sự lây lan của dịch hại như sau:
Biện pháp thủ công:
Bắt sâu bằng tay, loại bỏ ổ trứng cho cây, có thể soi bắt sâu vào ban đêm để tăng hiệu quả. Tiêu huỷ sâu và trứng triệt để, không để sót lại mầm bệnh dễ lây lan cho các cây khác
Bẫy diệt bướm trưởng thành bằng các loại bả mồi vào khoảng thời gian từ tháng 12 đến đầu tháng 2 hàng năm. Có thể áp dụng bả chua ngọt bằng cách trộn đường đen, dấm, rượu và nước với tỉ lệ 4:4:1:1, sau 3 đến 4 ngày để dung dịch bốc mùi chua ngọt thì trộn dung dịch với thuốc trừ sâu tỉ lệ 100 dung dịch : 1 thuốc trừ sâu. Đặt bả vào các chậu hoặc nhúng bó rạ ngấm bả, đặt cao khỏi mặt đất 1 đến 1,5m nơi đầu gió để thu hút bướm, khoảng 5-7 ngày thay mới bả một lần.
Biện pháp hoá học: Khi mật độ sâu hại ở mức khó kiểm soát hơn, bà con nông dân có thể sử dụng các loại thuốc hoá học có tác dụng tiêu diệt sâu hại để hạn chế dịch bùng phát. Bà con hãy tham khảo một số sản phẩm trừ sâu điển hình của Nghi Anh như Thánh sầu, Chim én, Sumo, Đục quả,…
Thuốc trừ sâu 
Câu hỏi thường gặp
Cây ngô bị sâu cắn lá tấn công có biểu hiện gì?
Thiên địch của chúng là loại nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
