Giới thiệu bệnh sâu hại
Sâu cuốn lá trên bông vải có tên khoa học là Sylepta derogata. Chúng gây hại hầu hết các khu vực trồng bông trên thế giới, trải dài từ châu Phi, châu Úc, châu Mỹ cho đến Đông Nam Á. Sâu cuốn lá ăn lớp biểu bì của lá và cuộn tròn lá thành hình kén. Những lá bị sâu tấn công sẽ héo rũ và rụng dần, quả của những cây bị hại thường có dấu hiệu chín sớm. Quá trình hình thành quả sẽ bị ảnh hưởng nếu cây bị sâu vào thời kỳ đang ra hoa và tạo chồi. Tuỳ từng giống mà mức độ hại sẽ khác nhau, giống lá xẻ sâu thường bị nhẹ hơn so với giống lá rộng.
Đặc điểm hình thái
Vòng đời của sâu cuốn lá kéo dài khoảng 30 ngày từ khi còn là trứng cho đến lúc trưởng thành. Trứng của chúng tròn, có màu xanh lục, được đẻ thành từng cụm ở mặt dưới của lá non.
Sâu dài khoảng 15mm, có màu xanh lá cây sáng lấp lánh và đầu sẫm màu, thường là màu đen. Có 2 chấm đen trên đỉnh đầu, đây là đặc điểm nổi bật để phân biệt chúng với các loài sâu khác. Sau khoảng 2 – 3 tuần thì sâu hóa nhộng.
Nhộng thuộc dạng màng, có màu nâu đỏ, hình thành ngay trong kén lá. Ngay cả khi lá đã rụng nhưng nhộng vẫn có thể sống sót bên trong.
Sâu trưởng thành là loài bướm đêm kích thước vừa, chúng có sải cánh trung bình khoảng 25 – 30mm. Bướm có màu trắng ngả vàng, phần đầu và ngực có những đốm đen nâu. Hai cánh có các đường gợn sóng màu nâu sẫm.
Đối tượng gây hại
Sâu gây hại trên bông vải, cà tím, khoai mì, đậu bắp và cà chua.
Triệu chứng gây hại
Sâu non sẽ ăn lá từ mặt dưới của lá rồi dần dần chuyển lên phía trên và cuốn lá lại giống như kèn trumpet. Sâu cắn phá các mép lá và mỗi con có khả năng gây hại từ 2 – 3 lá. Lá sau bị cắn sẽ héo vàng và rụng dần. Quả có dấu hiệu bị chín sớm. Nếu cây bị sâu cuốn lá gây hại trong thời kỳ tạo chồi và ra hoa thì cây khó có thể hình thành quả. Cây bị sâu cuốn lá hại nặng sẽ rụng lá hoàn toàn, cây còi cọc và năng suất bị giảm.
Đặc điểm sinh thái
Sâu cuốn lá phát sinh nhiều nhất trong điều kiện thời tiết mưa nhiều, ẩm ướt. Vào đầu mùa mưa, bướm sẽ đẻ trứng thành từng cụm dưới các lá non. Sâu non mới nở thường sống tập trung, sau khoảng 1 – 2 ngày chúng mới nhả tơ để tấn công sang các lá mọc ở lân cận. Sâu bắt đầu cắn phá các mép lá khiến lá bị quăn lại và héo rũ. Mỗi con có thể gây hại từ 2 – 3 lá. Sau đó chúng bò lên phía trên của lá bánh tẻ và nhả tơ cuộn lá lại thành kén.
Thiên địch
Ký sinh
– Ong kén trắng Apanteles sp. đẻ trứng vào thân sâu cuốn lá. Ong nở ra sẽ ăn các mô bên trong của sâu. Khi chuẩn bị làm nhông, ong sẽ rời khỏi sâu cuốn lá đã chết và làm kén trắng phía trên của lá và gần với lá bị cuốn.
– Tò vò cũng đẻ trứng vào sâu và con non sẽ ăn thịt sâu.
– Ong Brachymeria đẻ một trứng vào sâu non hoặc nhộng và ấu trùng trở thành nhộng ngay trong cơ thể của ký chủ. Ong trưởng thành sẽ chui ra khỏi ký chủ thông qua đầu.
Bắt mồi
– Nhện giăng tơ và tiêm chất độc tê liệt thần kinh vào con mồi. Mỗi con nhện sẽ tiêu diệt từ 12 -15 con mồi/ngày đêm, cả sâu trưởng thành lẫn ấu trùng.
– Bọ ngựa cầu nguyện thường treo mình lơ lửng lên cây hoặc nằm im bất động chờ con mồi đến, sau đó nhanh chóng dùng hai chân trước kẹp chặt con mồi. Một ngày, chúng có thể săn bắt và tiêu diệt 8 – 9 con.
Biện pháp phòng bệnh
Kỹ thuật canh tác
Trồng giống bông vải có sức đề kháng tốt. Bà con có thể tham khảo một số giống như VN15, L18, VN35, VN20,… Đây đều là những giống ổn định, thích nghi rộng, tỷ lệ kháng sâu rầy cao, chịu hạn tốt, năng suất cao.
Trồng cây muộn hơn mùa vụ để tránh thời gian sâu phát triển mạnh nhất.
Sử dụng phân bón hợp lý. Cần bón một lượng đạm vừa đủ để cây hấp thụ, bón quá nhiều đạm sẽ khiến cây rậm rạp, ẩm ướt, lá tươi non là mục tiêu hấp dẫn đối với các loại sâu. Bên cạnh đó, bón quá nhiều đạm khiến đất bị ngộ độc, cây chậm phát triển và chống chịu với sâu bệnh kém.
Nên sử dụng phân hữu cơ đã hoai mục kết hợp với phân NPK tỷ lệ 3:1:1. Cách bón: rạch một đường sâu 4cm cạnh gốc, rải phân bón và lấp một lớp đất mỏng để hạn chế bay hơi.
Sau khi gieo 15 ngày, cần xới nhẹ quanh gốc để diệt cỏ dại và kích thích cây ra rễ. Khi cây ra nụ, xới và vun gốc để cây không bị đổ.
Khi cây có đủ từ 8 – 10 cành thì tiến hành bấm ngọn. Việc này hạn chế cây phát triển chiều cao, kích thích cây ra nhiều hoa và nâng cao chất lượng của quả.
Không nên sử dụng hệ thống tưới phun sương vì cây ẩm ướt dễ bị sâu hại tấn công hơn.
Kiểm dịch thực vật
Luân canh với các cây trồng không phải ký chủ của sâu cuốn lá để chấm dứt chu kỳ sống của sâu.
Không trồng khoai mì/sắn, cà chua, cà tím và đặc biệt là đậu bắp cạnh ruộng bông.
Vệ sinh ruộng đồng sạch sẽ. Thu dọn tàn dư của vụ trước và đốt chúng sau khi thu hoạch lần cuối. Định kỳ dọn lá rụng và tiêu huỷ chúng.
Thăm vườn và theo dõi cây trồng thường xuyên để phát hiện sớm dấu hiệu của sâu.
Biện pháp sinh học
Tất cả các loài thiên địch của sâu cuốn lá đều khó có thể nhân nuôi trong môi trường nhân tạo. Vì vậy bà con cần thực hiện các biện pháp sau để bảo vệ và duy trì các loài thiên địch:
– Duy trì mật độ sâu ở mức độ thấp (khoảng 1 – 2 con/m2). Mật độ này chưa thể gây hại đến năng suất của cây trồng cũng như là nguồn thức ăn cho thiên địch tồn tại.
– Áp dụng luân canh, xen canh trong canh tác.
– Sử dụng thuốc hoá học, thuốc bảo vệ thực vật hợp lý. Chỉ sử dụng thuốc theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
Biện pháp xử lý bệnh
Kinh nghiệm truyền thống
– Tỉa bỏ những lá bị cuộn hoặc dùng tay đè bẹp những con sâu ẩn trong lá cuốn.
– Dung dịch trừ sâu bằng bột ớt: Khi sâu còn non và mật độ thấp, bà con có thể dùng chế phẩm từ bột ớt này để tiêu diệt sâu. Nguyên liệu cần có: 1ml nước rửa bát, 1 lít nước, 4 thìa bột ớt. Cách làm: Hoà nước rửa bát với nước, sau đó cho bột ớt vào trộn đều và cho vào bình xit. Phun toàn bộ cây có hiện tượng sâu.
– Bẫy đèn: Dùng bẫy đèn để thu hút và tiêu diệt sâu trưởng thành. Đây là biện pháp thường được sử dụng vì đơn giản và hiệu quả. Loài bướm đêm rất nhạy cảm với ánh sáng nên chúng sẽ lao vào đèn và rơi xuống chậu nước, không còn khả năng đẻ trứng xuống ruộng bông nữa. Để làm bẫy đèn, bà con chỉ cần chuẩn một bóng đèn, một nón chụp cho bóng và một thau nước. Đặt khoảng 4 – 5 bẫy xung quanh ruộng bông, tốt nhất là nên đặt trên những phiến đá cao hơn mặt ruộng để dễ thu hút được nhiều côn trùng. Sử dụng bẫy ngay sau khi phát hiện ra dấu hiệu của sâu.
Biện pháp hoá học
Sử dụng biện pháp hoá học khi mật độ sâu tăng cao, khoảng 7 – 10 con/m2. Phải là thuốc có tác dụng tiếp xúc, vị độc đối với sâu hại. Bà con hãy tham khảo sản phẩm điển hình của Nghi Anh như Sumo, Thánh sầu, Đục quả, Đại bàng, Lửng mật,…
Thuốc trừ sâu 
Câu hỏi thường gặp
Cây bông vải bị sâu cuốn lá tấn công có biểu hiện gì?
Thiên địch của chúng là loại nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
