Giới thiệu về bệnh sâu hại
Sâu đục quả, hạt có tên khoa học là Deanolis albizonalis, thuộc họ Pyralidae bộ Lepidoptera. Chiều ngang sải cánh của sâu đục quả với khoảng 25-28 mm, cánh trước màu nâu, cánh sau màu xám trắng và thân có những khoang trắng đỏ xen kẽ nhau nên rất dễ nhận biết. Loại sâu đục quả, hạt này hoạt động chủ yếu về đêm còn ban ngày, chúng ẩn trốn dưới các lá cây, đặc biệt, chúng rất thích đẻ trứng trên những chùm quả khuất ánh sáng.
Với những loài sâu đục hạt, sâu non có thân mình màu khoang trắng, xen kẽ khoang đỏ, nhộng dài khoảng từ 1-1.2cm màu vàng nâu hoặc vàng nhạt. Thành trùng của chúng có màu nâu đỏ đặc trưng, mép cánh có viền sẫm màu, thân có khoang màu trắng và đỏ xen kẽ. Giai đoạn xuất hiện của thành trùng kéo dài từ 8 – 9 ngày, trong đó, con cái đẻ trứng ở gần cuống hoặc trong các khe nứt trên quả, nhất là những trái ẩn dưới lá hoặc khuất ánh sáng.
Sâu đục quả, hạt ở xoài đang là mối quan tâm của nhà vườn, trong đó sâu đục quả là một trong những đối tượng gây hại quan trọng nhất ảnh hưởng rất lớn đến năng suất và chất lượng của sản phẩm.
Đặc điểm hình thái
Trứng của sâu đục lá hình bầu dục, có màu trắng sáp. Thời gian ủ trứng khoảng 4 ngày. Sau khi nở, ấu trùng sẽ di chuyển xuống chóp trái và bắt đầu đục vào trong quả. Đối với sâu từ 1-2 tuổi, chúng sẽ chỉ đục phần thịt quả nhưng loại lớn hơn có xu hướng đục vào hột sâu bên trong, sau đó di chuyển sang trái khác nên nhiều chùm có tới 4-5 quả bị sâu hại.
Sâu đục hạt xoài khi trưởng thành là một loài ngài, sải cánh rộng dài gần 3cm, thân mình màu nâu đỏ, có khoang đỏ trắng xen kẽ. Cánh sau màu trắng xám, trước màu nâu. Ngài thường đẻ trứng thành từng khối trên phần chóp trái hoặc trong những khe nứt của trái và sau khi nở, sâu non sẽ di chuyển về chóp trái. Khi mới nở, sâu chưa đục ngay vào trái mà chỉ nằm dưới vỏ xoài để ăn phá, dần dần mới đục vào trái. Sâu đục trái thường gây hại trên trái xoài non bởi chúng rất thích đục hột trái non mềm. Sau giai đoạn ấu trùng, sâu rơi xuống đất hóa nhộng.
Đối tượng gây hại
Sâu đục, quả gây hại cho các loại quả như xoài, nhãn, táo, vú sữa,…
Triệu chứng gây hại
Sâu chủ yếu gây hại lúc xoài còn non, hạt còn mềm và kéo dài tới khi thu hoạch, dấu hiệu dự báo sâu đục hạt là trong vườn xuất hiện nhiều quả xoài non rụng trên mặt đất, cắt ra thì thấy có sâu bên trong, nếu xoài non thì vẫn còn treo trên cây nhưng chóp quả bị thối và nhũn do bị ảnh hưởng của nấm và vi khuẩn. Khi trái bị đục, ở chóp trái có chất lỏng tiết ra từ vết đục, sau đó sẽ có chấm đen nhỏ và dần dần chấm đen này lan rộng ra. Thông thường, vết thối bắt đầu từ phần đít trái đi lên. Khi sâu vào bên trong đục và ăn hết phần hạt, chúng sẽ di chuyển sang những quả khác. Những quả bị đục có phần chóp bị biến dạng, cong lại bởi mỗi quả có chứa từ 1-2 con sâu hoặc ở những vùng mật độ sâu cao có thể tìm thấy 4-5 con.
Biểu hiện ở quả khi bị sâu đục quả:
Quả có kích thước bằng hạt đậu hoặc quả chanh xuất hiện các lỗ vào màu đen, thường được bao quanh bởi một mảng tròn và đổi màu ở gần cuống quả treo trên cây. Thịt quả bị sâu ăn và nhựa quả đùn ra lỗ vào của sâu khi quả lớn hơn, do đó bị nứt và thâm chí, gây rụng quả sớm, đặc biệt là ở quả non. Hàng trăm quả có thể rụng hàng loạt dưới đất khi cây bị nhiễm bệnh.
Biểu hiện ở hạt khi bị sâu đục:
Hạt trái bị sâu cắn hỏng, thối đen toàn bộ hạt. Từ vết đục sâu vào tận hạt đó sẽ tạo điều kiện cho nấm, vi khuẩn, ruồi,… phát triển làm cho quả bị thối trầm trọng, ảnh hưởng nặng đến chất lượng và sản lượng mùa vụ.
Đặc điểm sinh thái
Hiện tượng sâu đục quả, hạt xoài lây lan thông qua quá trình vận chuyển quả bị nhiễm sâu, đồng thời bướm trưởng thành có khả năng bay đến các vườn cây khác để lây nhiễm. Sâu đục hạt xoài có thể bay khỏe, khả năng phát tán rộng. Thường thì loại sâu đục quả này đẻ trứng trên cuống trái, khuất trong phần khô còn sót lại của đài và tràng hoa nên rất khó phát hiện sự tồn tại của chúng và quá trình đẻ trứng.
Sâu bắt đầu gây hại khi trái còn cho đến khi già sắp thu hoạch. Sâu non nở ra bò xuống đáy trái để dễ dàng đục bên trong trái, tiến hành ăn thịt quả rồi vào sâu bên trong ăn hạt còn non. Khi sâu đã đủ lớn, chúng sẽ bò ra ngoài, nhả tơ và đánh đu xuống làm nhộng ở trong đất.
Thiên địch của bọ cắt lá
– Săn mồi
+ Ong bắp cày Rychium attrisimum (ăn ấu trùng) và Ong vàng Trichogramma chilonis
Khả năng của ong bắp cày là có thể ăn hầu hết các loài côn trùng. Chúng bay đi bay lại giữa tổ trên cây và khu vườn cả ngày, mang theo những mảnh sâu trở lại để làm thức ăn cho ấu trùng của chúng.
+ Kiến vàng: chúng có khả năng khống chế và tiêu diệt nhiều loại côn trùng gây hại cho cây trồng, trong đó có sâu đục quả, hạt xoài. Kiến vàng sinh sống theo bầy đàn gồm kiến thợ lớn, kiến thợ nhỏ, kiến đực và kiến chúa. Chúng hiện diện quanh năm trong vườn cây ăn trái với mật độ rất lớn, tuy nhiên số lượng có sự biến động qua các tháng trong năm, nhiều nhất là vào mùa mưa.
– Ký sinh
+ Ong mắt đỏ Trichogramma chilotraea ký sinh cùng với trứng của sâu đục hạt xoài. Chúng có phổ ký chủ rộng nên đã sử dụng nhân thả trừ sâu trên nhiều cây trồng khác nhau.
Biện pháp phòng
Kỹ thuật canh tác
– Trước khi trồng cây, bà con cần cân nhắc kĩ về việc chọn nguyên liệu trồng được đã được chứng nhận từ các nhà cung cấp
– Tiến hành tỉa cành, tạo tán và luôn dọn cỏ để giữ cho vườn thông thoáng. Sau mỗi lần thu hoạch, bà con cần tỉa cành gần mặt đất, cành tăm và những cành bị sâu bệnh. – – Kết hợp bón phân cân đối bằng cách đào hố rộng khoảng 30cm và cho phân xuống hố để cây tăng sức chống chịu với sâu hại
– Làm đất, xới xáo đất để loại bỏ nhộng của sâu đục quả
– Thực hiện bao quả ngay từ khi quả non, sau khoảng 30-40 ngày sau khi ra trái để ngăn ngừa sự gây hại của sâu đục trái
– Quét vôi lên thân cây xoài toàn bộ vườn sau mỗi lần thu hoạch để phá vỡ nơi trú ngụ của sâu đục xoài
Kiểm dịch thực vật
– Cần thăm khám vườn, kiểm tra thường xuyên để phát hiện sâu đục quả ngay từ khi chúng bắt đầu gây hại để kịp thời phòng trừ
– Khi quả xoài bị đục ở trên cây và rơi xuống mặt đất, cần thu lượm những trái bị sâu đem đi tiêu hủy để tiêu diệt nguồn sâu còn tồn tại trong những quả rụng vì sâu có thể còn nằm trong trái và tiếp tục sinh sản. Bà con có thể tiêu hủy bằng cách ngâm quả trong bể có chứa nước vôi, tuyệt đối không được chôn dưới đất bởi nó có thể từ lỗ chui lên khỏi mặt đất.
Biện pháp sinh học
Sử dụng một số loại chế phẩm sinh học có chứa vi khuẩn Bacillus thuringiensis có khả năng tiết ra tinh thể độc làm phá vỡ hệ tiêu hóa, khiến chúng ngừng ăn rồi chết sau 2-3 ngày. Bằng cách phun kỹ thân, cành, 2 bề mặt lá và vùng đất xung quanh gốc, định kỳ 3-4 lần/vụ
Biện pháp trừ bệnh
– Do sâu đục hạt xoài gây ảnh hưởng nặng đến năng suất và chất lượng quả, do đó, cần phát hiện sớm trước khi sâu đục vào trái. Nếu phát hiện, cần phun thuốc phòng trừ ngay. Nếu vườn thường xuyên bị sâu hại, cần phun định kỳ 7 – 10 ngày 1 lần, ướt đều trái.
– Sau thu hoạch có thể cho nước ngập mặt vườn khoảng 36-48 giờ để diệt nhộng.
Bà con có thể lựa chọn sử dụng các loại thuốc có các hoạt chất Emamectin, Lufenuron… để xử lý sâu đục hạt, quả. Bà con hãy tham khảo một số sản phẩm của Nghi Anh như Sumo
Thuốc trừ sâu 
Câu hỏi thường gặp
Cây xoài bị sâu đục hạt quả gây hại có biểu hiện gì?
Thiên địch của chúng là loại nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
