Ngành nông nghiệp ở Việt Nam đang ngày càng phát triển, ngày càng có cơ hội chứng minh rằng đất nước chúng ta có thể mang được những tinh túy của nền nông nghiệp tới các nước trên thế giới. Và nguồn hàng chủ đạo của nông nghiệp Việt Nam là xuất khẩu gạo. Bởi đây là loại lúa mì thông dụng được sử dụng khắp mọi nơi trên thế giới. Bở vậy mà hiện nay nước ta đang ngày càng khai thác triệt để, mở rộng quy mô để gia tăng sản xuất, trồng lúa. Ngành trồng lúa nước là ngành chủ đạo nhất và cũng chính là ngành có nhiều vấn đề xảy ra nhất trong quá trình sản xuất. Bởi cây trồng này được trồng với quy mô lớn đi kèm với đó là những vấn đề như bệnh hại, hệ thống tưới tiêu,…Đặc biệt các loại sâu bệnh đã gây ảnh hưởng khá lớn tới chất lượng cũng như năng suất sản phẩm.
Giới thiệu bệnh sâu hại
– Sâu đục thân bướm cú mèo còn có tên khoa học là Sesamia inferens Walker thuộc họ Noctuidae và thuộc bộ Lepidoptera. Bệnh gây hại chủ yếu qua thân cây lúa, gây hại đến các lớp lá làm bông lúa bị lép. Sâu bệnh phân bố hầu hết ở tất cả các ruộng trồng lúa, đặc biệt là vùng đồng bằng Sông Cửu Long, vùng Trung du. Bệnh gây hại ảnh hưởng khá lớn tới chất lượng bông lúa và năng suất.
Đặc điểm hình thái
– Vòng đời: Vòng đời của sâu đục thân bướm cú mèo từ 32-46 ngày, gồm các giai đoạn
+ Trứng: 4-6 ngày
+ Sâu non: 17-29 ngày
+ Nhộng: 7-12 ngày
+ Ngài vũ hóa đến đẻ trứng: 4-6 ngày
– Ngài: Có phần đầu ngực màu vàng tro, bụng màu nâu nhạt. Râu đầu ngài ngực ngắn, hình răng lược, ngài cái có hình sợi chỉ. Cánh trước tựa hình chữ nhật có màu nâu nhạt, gần mép ngoài cánh màu hơi đậm. Phần chính giữa có vân dọc màu nâu sẫm. Trên và dưới đường vân có 2 điểm đen nhỏ, cánh sau màu trắng bạc, mép ngoài cánh hơi nâu nhạt.
– Trứng: Hình bánh bèo dục dẹt, đỉnh hơi lõm, phía mặt trứng có khía dạng mạng nhện, mới đẻ màu trắng, gần nở thì màu tím. Chúng đẻ trứng thành ổ xếp thành 2-3 hàng dạng đai trong bẹ lá.
– Sâu non: đẫy sức có màu nâu đậm, mặt bụng và mặt trước ngực có màu vàng nhạt, mặt lưng màu tím. Ở phía trong chân bụng có khoảng 16-23 cái xếp thành một đường có dạng lông mày, về phía trong của bụng.
– Nhộng: màu nâu vàng, lưng có màu hơi đậm. Mút cánh về phía mặt bụng có 1 phần nhỏ tiếp giáp nhau. Đốt bùng 2-7 đốt trừ mép sau của đốt đều có chấm lõm hình vòng nâu đen. Cuối bụng về phía bụng và phía lưng mỗi bên có hai gai lưng màu đen.
Đối tượng gây hại
– Sâu đục thân bướm cú mèo ngoài gây hại lớn, nặng nề tới cây lúa còn gây hại đến các cây cảnh như: cây mai,…
Triệu chứng gây hại
– Sâu non sẽ tiến hành đục vào thân cây lúa, dần dần làm nõn héo, bông bị bạc. Đôi khi sâu non chỉ hại trong bẹ lá lúa làm lá lúa bị vàng đi, bông lúa có thể bị lép hoặc không thể phát triển tùy thuộc vào mức độ gây hại của sâu bệnh. Sâu non ban đầu chỉ mới bập bẹ ở phần lá sau đó sẽ tiến sâu vào khoảng ¾ thân lá. Sau một thời gian ngắn khi đã ăn được nhiều dưỡng chất sẽ đi tiếp đến các thân khác.
Đặc điểm sinh thái
– Ngài của sâu đục thân bướm cú mèo có tính hướng sáng nhưng không mạnh bằng bướm sâu đục thân bướm hai chấm và 5 vạch. Nhộng thường vũ hóa vào thời gian tối trong ngày (từ 18-20h). Ban ngày ngài của loài sâu này thường ẩn nấp ở trong các khóm lúa và cỏ dại, chập tối mới bắt đầu hoạt động. Mỗi con ngài cái có thể đẻ được 400 trứng trong 5-7 ngày, mỗi ổ trứng có khoảng 200-280 quả, tỉ lệ nở trứng khá cao trên 80%.
– Sâu non mới nửa tập trung phá mặt non bẹ lá, sau tuổi 2-3 mới bắt đầu phát tán di chuyển gây hại các cây kề cận, thường xâm nhập vào đốt thứ 3,4 của thân lúa. Sau tuổi 4-5 thì sâu ăn khỏe hơn, có được nhiều dưỡng chất hơi thì có thể đi đục thân khác. Loài sâu này được biết đến là loài sâu bệnh có sức ăn khỏe nên chúng có thể di chuyển sang cả những cánh đồng khác để xâm hại. Thậm chí chúng có thể phát triển rất mạnh ngay cả khi ruộng lúa đã thu hoạch xong. Sâu non thâm nhập vào thân, cắt đứt đường vận chuyển dinh dưỡng, gây cản trở sự phát triển của cây lúa, cản trở bông phát triển. Sâu non đẫy sức có thể hóa nhộng trong thân hoặc bẹ lá, ngoài mình nhộng bọc bằng sợi xơ thân lúa.
Thiên địch
– Thiên địch của sâu đục thân cú mèo trên cây lúa ở nước ta chủ yếu gồm các loại Trichogramma japinicum, Bracon onukii, Eriborus sinicus, Trobobracon schoennobii,…
Biện pháp phòng bệnh, xử lý bệnh
– Biện pháp canh tác, kỹ thuật:
+ Nên bón cân đối NPK, không nên bón quá nhiều đạm trong thời gian dài
+ Cần bố trí cơ cấu mùa vụ hợp lý theo quy định để tránh tình trạng trái mùa nhiều sâu bệnh hơn. Sau khi gặt lúa thì nên cày lật gốc rạ, phơi hoặc ngâm nước để diệt nhộng.
+ Dùng một số biện pháp thủ công như: ngắt cành héo, chăng đèn bắt bướm.
– Biện pháp hóa học: Phun các loại thuốc lưu dẫn, vị độc, tiếp xúc,…tương tự sản phẩm điển hình của Nghi Anh như Sumo, Đại bàng, Lửng mật,…
Thuốc trừ sâu
– Thời điểm phun thuốc thích hợp:
+ Thời điểm phun thuốc thích hợp nhất với sâu đục thân bướm cú mèo là vào trung tuần tháng 4- tháng 5 dương lịch.
+ Không nên dùng thuốc trừ sâu hòa với nước phun khi cây lúa còn nhỏ và đang trong giai đoạn đẻ nhánh rộ vì lúc này cây vẫn còn khả năng đẻ thêm nhánh để bù thêm vào phần nhánh đã bị phá hoại, đồng thời làm như vậy sẽ giết chết các thiên địch của sâu bệnh.
+ Có thể phun thuốc sâu ở ruộng mạ trước khi nhổ cấy hoặc những ruộng trỗ bông muộn có khả năng bị bông bạc.
+ Ở những vùng thường bị sâu hại nên dùng thuốc dạng hạt để rắc lên.
