Những năm vừa qua, nghề trồng cây ăn quả ở Việt Nam phát triển rất mạnh nhằm đáp ứng nhu cầu thị hiếu của người tiêu dùng cả nước. Một trong số các loài cây được đẩy mạnh diện tích sản xuất là các dòng cây có múi.
Hiện nay ở nước ta, cây ăn quả được canh tác trên khắp cả nước. Không chỉ với quy mô lớn để sản xuất, kinh doanh mà còn xuất hiện ở trong vườn của những hộ gia đình, phục vụ cho nhu cầu có hoa quả ăn tươi mát, xuất hiện nhiều đặc biệt là Bưởi, cam, quýt,…Qua thống kê hằng năm, Việt Nam có hơn 135 nghìn ha cây có múi với sản lượng 135 triệu tấn vào năm 2011 dựa theo báo cáo của trung tâm Khuyến nông Quốc gia.
Chủng cây có múi có danh pháp khoa học gọi chung là Citrus sp, thuộc họ Rutaceae, bộ Sapindales. Những loài cây này có nguồn gốc từ khu vực có khí hậu nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới ở Đông Nam á là chủ yếu.
Cây có múi là dòng cây ưa khô thoáng, tất cả đòi hỏi hệ thống thoát nước tương đối tốt đến từ đất, phù hợp là đất pha cát. Nhưng với khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa ở Việt Nam là điều bất lợi của người dân trồng cây ăn quả. Đặc biệt là sự xuất hiện của sâu đục trái khiến quả bị hư, múi bị sùng ảnh hưởng lớn đến chất lượng của cây.
Chính vì thế chúng tôi sẽ cùng bà con đi tìm hiểu ngọn ngành và đề ra biện pháp phòng tránh và tiêu diệt sâu đục trái trên cây có múi để giữ năng suất của cây bà con nhé:
Giới thiệu chung về sâu đục trái
Qua nghiên cứu, sâu đục trái thuộc loài côn trùng sử dụng những chiếc răng của mình từ từ đục khoét phần xốp của cây, hay của quả. Theo thời gian làm cho quả bị thối rữa, mục rỗng bên trong. Với cơ chế hoạt động của răng như một chiếc răng cưa, khi chúng đục vào trong thân của quả với cơ chế hoạt động mạnh chúng tiến hành đục và thải ra những lớp mùn cưa bên ngoài vỏ trái, gây xì mủ.
Khi đục khoét sâu bên trong quả khiến cho quả bị thối, có hiện tượng như bị nhiễm trùng xuất hiện các nấm bệnh, giòi,…khiến quả bị rụng mặc dù chưa đến thời gian thu hoạch ảnh hưởng nặng nề đến chất lượng, năng suất của cây.
Đặc điểm hình thái
Cũng như các loài côn trùng khác, sâu đục trái có những hình thái phát triển cơ bản của loài côn trùng. Quá trình phát triển từ thành trùng cho đến nhộng trải qua 4 giai đoạn biến hình từng phần cho đến toàn phần, cụ thể:
– Thành trùng: Đó là một loại bướm, chúng chuyển hóa từ màu nâu đậm đến xám nâu, ở trên cánh trước có những vệt màu đậm dọc theo gân của cánh bướm. Đối với bướm nhỏ, có dạng tương đối hẹp và dài do cánh xếp dọc thân mình, có độ dài từ 10 đến 12 mm, đây là kích thước tương đối lớn, khi đậu đầu hơi nhô cao và có 2 râu hơi cong kéo từ trước đầu đến hơn nửa thân bướm.
Chúng vũ hóa khoảng 2 ngày trước khi bướm bắt đầu đẻ trứng, với đặc điểm sinh học đẻ vào ban đêm và thời gian sinh tồn ở giai đoạn này khoảng 5 đến 7 ngày.
– Trứng: Trứng được chúng đẻ rời rạc từng trứng hoặc thành từng ổ (4 – 8 trứng) trên vỏ của trái cây. Khi mới đẻ trứng có màu trắng đục, lúc sắp nở có màu cam đỏ. Hình thù như vảy cá và hơi phồng. Kích thước của trứng tương đối nhỏ, khoảng 1,25 mm. Thời gian tồn tại và phát triển của trứng trước khi nở ra ấu trùng khoảng từ 5 đến 7 ngày.
Trứng sâu thường được sinh sản và vị trí tối ưu được chúng lựa chọn ở những trái non vì những nơi này có vỏ tương đối dễ cắn, xốp, mềm để gây hại khi nở thành ấu trùng.
– Ấu trùng: Sâu mới nở có màu vàng cam, sâu càng lớn thì có màu sắc càng đậm hơn, sâu có độ dài khoảng từ 20-22 mm, với đặc trưng màu đỏ nâu, chuyển sang màu nâu xanh trước khi chúng hóa thành nhộng.
Sâu khi mới nở chúng đã thực hiện những hành vi gây hại vào cây trồng, đặc biệt là cây non, chúng đục khoét trái với độ sâu khoảng từ 3-5mm làm cho vỏ trái xì mủ, có hiện tượng tạo mùn cưa trên bề mặt trái. Với hành vi gây hại làm cho nấm bệnh vừa hấp dẫn ruồi muỗi, vừa khiến trái bị thối, đối với những nhà kinh doanh có thể nói đây là tổn thất tương đối lớn vì những trái này khi thu hoạch cũng không đủ điều kiện nhập.
Chúng tồn tại trong khoảng 2 tuần. Sau đó chúng dùng sức chui ra và rơi xuống đất để tạo nhộng.
– Nhộng: Sau khi chúng đẫy xuống đất, chúng kết dính bằng cách nhả tơ kết những mảnh đất mịn hoặc lá để tạo thành 1 lớp bảo vệ vững chắc. Đa số chúng sẽ được bảo vệ, rất ít số hóa thân thành nhộng trần bởi sức đề kháng của chúng tương đối yếu so với điều kiện mà chúng có thể chống lại được. Nhộng có độ dài khoảng 12-14 mm có màu nâu đậm. Thời gian tồn tại khoảng 10-12 ngày.
Qua các số liệu cho thấy vòng đời của sâu đục trái thường từ 35-40 ngày.
Đối tượng gây hại
Sâu đục trái có khả năng tấn công trên tất cả các loại trái cây có múi bao gồm: Các loại bưởi, cam sành, chanh,… Với khả năng gây hại tương đối nhanh và rất mạnh cho nên việc phòng trừ sâu bệnh là một công việc cấp thiết.
Dấu hiệu nhận biết
Đối với sâu non: Chúng có thể gây hại với trái có tuổi từ 1 tháng trở lên khi trái sắp thu hoạch. Thường thì trên cùng một trái có 1 hay nhiều hang do chúng đục khoét trên bề mặt trái, mỗi lỗ đục của chúng chỉ có 1 sâu trú ngụ. Khi chúng gây hại dấu hiệu rất dễ nhận biết bởi những lỗ nhỏ li ti, với những chất thải giống như mùn cưa ở ngoài vỏ của trái.
Các chất thải ra ở bên miệng lỗ kết dính lại với nhau có tính tương đối dẻo đến hơi nhão tùy thuộc một phần vào độ tuổi của trái khác nhau
Khi trái bị tấn công sau một thời gian bị rụng, nếu vườn có tỷ lệ trái bị tấn công nhiều từ 20% trở lên sẽ ảnh hưởng đến năng suất cây trồng
Đặc điểm sinh thái của Sâu đục
Sâu đục trái có khả năng sinh tồn tương đối dài so với những loài côn trùng cùng loài, với tính chất gây hại tương đối lớn, khi gây hại khả năng chữa lành các vết thương do chúng gây ra rất khó. Về cơ bản khi bị tấn công ở những quả nào thì tiến hành hái và đốt để diệt trừ sâu hại hiệu quả.
Chúng tiến hành gây hại ngay ở giai đoạn ấu trùng, khi còn non chúng sẽ gây hại ở những quả có bề mặt vỏ xốp, mềm như bưởi, cam,…
Sau khi nở 1 đến 2 giờ, sâu non đã thực hiện những hành động đục khoét thẳng vào vỏ rồi chui vào bên trong phần vỏ trái, ăn vỏ, xốp và hạt của trái, khi sâu lớn sẽ đục vào trong phần thịt của trái. Khi xác định thời gian đậu trái thực hiện các biện pháp trước để phòng ngừa sâu đục trái hiệu quả.
Các loài thiên địch của Sâu đục
Kiến ba khoang có màu nâu đỏ, ở lưng có vạch lớn màu đen chạy ngang qua. Thường trú ẩn ở những nơi tương đối ẩm ướt, những bờ cỏ, đống rơm. Trong đời sống, loài kiến này có khả năng gây độc tương đối mạnh đối với người. Tuy nhiên, chúng lại là thiên địch của các loài sâu. Khi những nơi chúng sống có sâu, hoặc sâu non chúng tìm đến chui vào tổ sâu ăn thịt từng con. Theo một số tài liệu nghiên cứu, chúng có thể ăn từ 3 đến 5 con sau một ngày.
Biện pháp phòng ngừa
Với tâm lý lo lắng của bà con, chúng tôi đề xuất một số biện pháp tương đối là hữu hiệu để ngăn ngừa sâu đục trái xuất hiện trên cây có múi như sau:
Cắt tỉa những nhánh sau khi thu hoạch để vườn tược thông thoáng, bón phân bồi để vừa diệt nhộng hoặc bón vôi để tiêu diệt nhộng ở dưới gốc.
Bao trái: Bà con sử dụng những túi ni lông buộc kín trái để tránh các loài côn trùng tấn công, trong đó có loài sâu đục trái chuyên gây hại.
Biện pháp xử lý Sâu đục tối ưu
Bà con cần chú tâm quan sát thời điểm bướm bắt đầu xuất hiện, khoảng từ 7 đến 10 ngày sau khi bướm xuất hiện với tần suất nhiều, bà con cần thường xuyên kiểm tra kỹ trên trái, nếu phát hiện thì cần sử dụng những biện pháp như phun thuốc trừ sâu để tiêu diệt một cách hiệu quả. Sử dụng một số loại thuốc trừ sâu có chứa hoạt chất như permethrin, Deltamethrin được xem như là kháng sinh cho cây hiệu quả. Bà con cũng cần chú ý trước khi phun cần thu gom những trái bị sâu đục rụng xuống hay còn trên gây. Sau đó đem tiêu hủy bằng cách đốt lửa. Một số sản phẩm điển hình của Nghi Anh bà con có thể tham khảo như Thánh sầu, Sumo, Đục quả, Đại bàng
Thuốc trừ sâu
