Sâu đục vỏ trái trên cây có múi

Giới thiệu sâu bệnh hại

Tên khoa học của sâu đục vỏ trái trên cây có múi là Prays citri. Chúng được tìm thấy tại các khu vực trồng nhiều các loại trái cây có múi như Đông Nam Á, Bắc Phi, Nam Phi, châu Đại Dương và Địa Trung Hải.

Sâu gây hại chủ yếu trên những loại quả có vỏ dày và thời gian ra hoa dài như bưởi, cam sành, cam mật. Sâu cắn phá chồi và nụ khiến cây bị giảm hơn 90% sản lượng hoa, điều này ảnh hưởng nặng nề đến năng suất. 

Sâu đục vào phần vỏ của những quả non và ăn mất phần cùi. Những đường đục của chúng sẽ khiến quả xuất hiện những nốt u sần, quả méo mó. Quả sẽ rụng nếu bị tấn công từ sớm và không được điều trị kịp thời.

Đặc điểm hình thái

Vòng đời của sâu đục vỏ quả kéo dài từ 14 – 47 ngày phụ thuộc vào môi trường sống và nhiệt độ. Ước tính, một năm sẽ có khoảng 11 thế hệ nối tiếp nhau:

Trứng: Giai đoạn trứng kéo dài từ 2 – 6 ngày. Trứng hình cầu rất nhỏ màu trắng hoặc kem. Mỗi con cái đẻ từ 60 – 160 quả trứng suốt cuộc đời. Trứng sẽ được đẻ trực tiếp trên nụ hoặc   vỏ của trái non.

Ấu trùng: Giai đoạn này kéo dài trong khoảng 1 tuần. Ban đầu sâu non có màu xanh lục hoặc xám nhạt, sau chuyển dần sang nâu. Khi đẫy sức, chúng dài 4,2 – 5,5mm và cơ thể nửa trong suốt. Chúng chủ yếu ăn nụ, chồi, hoa và cùi quả.

Nhộng: Sâu non chui ra khỏi quả và hoá nhộng trên những lá lân cận. Chúng bám vào lá bằng cách nhả tơ cuộn xung quanh thân mình. Nhộng có màu xanh nhạt sau đó nhanh chóng chuyển thành màu nâu sô cô la.

Sâu trưởng thành: Là một loại bướm đêm nhỏ, sải cánh chỉ khoảng 8mm. Đầu có hai râu mảnh như sợi chỉ. Cánh trước có màu nâu xám với những đốm đen không đều nhau. Cánh sau màu xám và không có đốm.

Đối tượng gây hại

Sâu đục vỏ trái gây hại trên tất cả các cây có múi, đặc biệt là loại quả cùi dày như bưởi, cam sành, cam mật. Ngoài ra, chúng còn tấn công cả sơn tra và hồng xiêm.

Triệu chứng gây hại

Sâu tấn công khi quả còn nhỏ, tạo nên những nốt u sần trên quả. Trên quả sẽ có những mủ trắng có vảy đỏ là trứng sâu đã nở bị khô đi. Quả bị biến dạng, méo mó và có thể rụng nếu bị nhiều sâu phá hoại. Quả chín sẽ có những vết thâm, sau một thời gian ngắn chúng sẽ biến thành sẹo. Hoa và chồi đôi lúc cũng bị cắn phá, khiến chúng trở nên nhăn nhúm và rụng lả tả. Trên lá và hoa sẽ xuất hiện những lông tơ trắng do nhộng làm kén tạo thành.

Đặc điểm sinh thái

Sâu đục vỏ trái hoạt động chủ yếu vào mùa xuân và mùa hè. Đầu tiên, bướm đêm sẽ đẻ trứng lên những bông hoa và quả non, đặc biệt bướm sẽ chỉ chọn những nơi khô ráo vào khoảng 17 – 19 giờ. Ấu trùng nở ra sẽ ăn các bộ phận của hoa và chui vào quả. Sau khi đã chui vào quả, chúng sẽ đào và ăn phần cùi quả. Mặc dù không làm ảnh hưởng đến phần thịt quả nhưng những đường đào của sâu bên trong quả sẽ làm cho quả bị biến dạng. Quả sẽ rụng nếu bị nhiều sâu làm tổ cùng một lúc.

Thiên địch

Ký sinh

–         Ong bắp cày: Ong sẽ đẻ trứng của chúng vào trứng của sâu đục vỏ trái. Trứng sau khi nở sẽ ăn ấu trùng của sâu.

–         Ong mắt đỏ: Chúng là ký sinh lợi hại đối với loài sâu đục vỏ trái. Ong sẽ tìm và đẻ trứng vào trứng của sâu. Ong non sẽ hút chất dinh dưỡng từ bên trong trứng sâu, khiến trứng không thể nở.

Bắt mồi

–         Bọ xít săn mồi  Orius niger: Loài bọ xít toàn thân đen nhánh này ăn cả trứng và sâu. Ước tính, một con bọ xít săn mồi có thể tiêu diệt 6 – 8 con sâu một ngày.

–       Nhện Metaseiulus occidentalis: Loài nhện có kích thước siêu nhỏ, chúng chỉ ăn trứng của sâu đục vỏ quả. Nhện sẽ tìm và ăn từ 5 – 8 quả trứng sâu mỗi ngày.

–         Châu chấu cỏ Chrysoperla carnea: Ấu trùng của loài này có thể ăn 7 – 8 con sâu mỗi ngày.

Biện pháp phòng bệnh

Biện pháp canh tác

Mật độ trồng cây hợp lý: Giữ cho cây có đủ không gian và ánh sáng để phát triển. Đối với bưởi, nên trồng 500 – 600 cây/ha. Các loại cam chanh nên trồng 650 – 700 cây/ha tuỳ thuộc vào từng loại giống.

Bón phân: Bón phân liều lượng cân đối để cây khỏe mạnh, có sức chống chịu tốt với điều kiện ngoại cảnh. Thường xuyên sử dụng các loại phân bón hữu cơ đã được xử lý, các loại phân vô cơ phải bón đúng liều lượng và đúng thời gian. Có 4 thời điểm quan trọng cần sử dụng các loại phân hoá học là sau thu hoạch, trước khi ra hoa, đậu quả và nuôi quả.

Tưới nước: Giữ cho đất ẩm 70 – 80%, tưới nhẹ quanh gốc 2 – 3 lần/ngày vào mùa khô. Nếu có điều kiện nên sử dụng hệ thống tưới nhỏ giọt để cây luôn đủ ẩm và tránh lãng phí nước. Thỉnh thoảng, bà con nên tưới mạnh bằng vòi cao áp lên tán cây để rửa sạch bụi bẩn bám trên lá, hỗ trợ quá trình quang hợp. Bướm cái chỉ đẻ trứng vào nơi khô ráo nên tưới ướt hoá lá sẽ hạn chế sự sinh sản của chúng.

Sử dụng que chống để cây không rủ sát mặt đất.

Thường xuyên loại bỏ cành chết, cành bệnh để cây được thông thoáng.

Kiểm dịch thực vật

Thường xuyên theo dõi vườn trồng để phát hiện và ngăn chặn kịp thời. Đặc biệt là vào mùa xuân, bà con nên kiểm tra các chùm hoa và chồi nụ cẩn thận.

Vệ sinh vườn sạch sẽ bằng cách loại bỏ và tiêu huỷ toàn bộ cỏ dại và lá rụng. Xới xáo đất để cung cấp không khí cho rễ cây.

Sử dụng màng bọc để bảo vệ quả khi quả to bằng quả chanh. Bà con nên bọc bằng màng vải thay vì dùng túi ni lông, túi ni lông thoát nước kém và bắt sáng khiến quả thường bị nám.

Không nên trồng hồng xiêm và sơn tra trong vườn cây có múi.

Biện pháp sinh học

Không được sử dụng thuốc hóa học bừa bãi bởi sẽ gây ra tình trạng kháng thuốc, tiêu diệt thiên địch cũng như giảm nguồn thức ăn của chúng.

Bà con có thể trồng xen canh mù tạt hoặc cà rốt trong vườn cây có múi. Hoa của chúng có mùi hương rất hấp dẫn đối với loài ong mắt đỏ.

Nhân nuôi ong mắt đỏ và thả ra vườn để chúng tiêu diệt loài sâu hại. Thời gian thả tốt nhất là vào buổi sáng sớm và phải thả theo chiều gió để ong dễ phân tán.

Phun dầu sầu đâu để giết sâu khi chúng mới nở. Dầu sầu đâu là chế phẩm sinh học có mùi tỏi, vị đắng, màu vàng nâu. Dầu sẽ được các bộ phận của cây hấp thụ, sâu ăn phải chồi và hoa đã ngấm dầu sẽ bỏ ăn và chết. Thời gian phun tốt nhất là khi cây mới ra nụ, nên phun nhắc lại 1 tuần sau đó.

Biện pháp xử lý bệnh

Kinh nghiệm truyền thống

–         Đặt bẫy đèn để diệt bướm đêm: Bướm đêm là loài nhạy cảm với ánh sáng, vì thế đặt bẫy đèn là biện pháp hiệu quả tiêu diệt sâu trưởng thành. Đặt bẫy xung quanh vườn, mỗi hecta nên đặt từ 10 – 15 bẫy. Nên treo bẫy cùng chiều cao với cây mới có thể dụ được bướm đêm sa bẫy.

–         Thu gom tất cả những trái đã bị nhiễm sâu, kể cả những trái vẫn còn trên cây hay đã rụng, ngâm chúng vào dung dịch nước vôi 20% để diệt sâu non. Sau đó chôn trái xuống hố sâu 20cm.

Biện pháp hoá học

Nếu tỷ lệ trái bị bệnh khoảng từ 5% thì bắt đầu phun thuốc. Sử dụng luân phiên các hợp chất gốc Permethrin để hạn chế sâu kháng thuốc. Bà con có thể tham khảo sản phẩm của Nghi Anh như Thánh sầu, Đại bàng,…

Câu hỏi thường gặp