Giới thiệu về sâu hại
Sâu tơ có tên khoa học là Plutella xylostella, thuộc họ Ngài rau Yponomeutidae, bộ Cánh vảy Lepidoptera. Loại sâu này có đặc tính là nhả tơ trên các cây chúng gây hại hoặc xuống đất khi bị động. Sâu tơ trưởng thành là loài bướm đêm có nguồn gốc từ Địa Trung Hải có vòng đời ngắn khoảng 14 ngày, sinh trưởng và phát triển tốt ở 25 °C. Sâu tơ là loài gây hại nhiều cho các cây họ Cải, họ Thập tự.
Sâu tơ phát sinh và gây hại cho cây liên tục quanh năm, giai đoạn từ tháng 9 đến tháng 4 năm sau. Trứng của sâu tơ trưởng thành đẻ trứng rải rác trên các mặt của lá. Khi mới nở, chúng gặm biểu bì lá tạo thành những đường rãnh nhỏ và các mảnh rách, thủng trên lá cây. Từ đó, năng suất và chất lượng rau bị giảm đáng kể.
Đặc điểm hình thái
Sâu tơ thông thường có vòng đời từ 15 – 50 ngày
Sâu tơ trưởng thành (ngài) có cánh trước màu nâu xám cùng với dải trắng ở ngài đực và dải vàng ở ngài cái chạy từ góc cánh đến đỉnh cánh. Ở mỗi giai đoạn, sâu tơ trưởng thành có khả năng đẻ được 50-100 trứng.
Trứng hình bầu dục, màu vàng xanh nằm rải rác hoặc thành cụm 3-5 quả ở mặt dưới lá.
Sau 2-7 ngày, trứng nở thành sâu non có màu xanh nhạt, đầu màu nâu vàng dài 9-10mm và mỗi đốt đều có lông nhỏ. Sâu non có 5 tuổi, ở tuổi nhỏ sâu tơ sống ngay trên mặt lá và ăn thịt lá để lại biểu bì tạo thành các lỗ thủng trong mờ. Lớn hơn, sâu ăn toàn bộ biểu bì lá khiến lá bị thủng to hơn, lỗ chỗ, thậm chí nhiều lá bị thủng toàn bộ khi bị phá hoại nặng nề. Ở giai đoạn đẫy sức, sâu phát sinh mạnh, tốc độ gây hại nhanh để lại những lá cây xơ xác và trơ lại gân lá chỉ sau 2-3 ngày.
Sau 8-25 ngày, sâu non đẩy sức và nhả tơ ngay trên lá để hóa nhộng. Nhộng sâu tơ có màu thường nằm ngay trong kén mỏng.
Giai đoạn trưởng thành là loài bướm đêm có thân dài khoảng 6-10 mm, sải cánh trung bình là 10-15mm màu nâu xám, có ba dấu hình tam giác màu nâu nhạt ngả trắng trên cánh trước và màu nâu xám ở phần cánh sau. Mép ngoài cánh của bướm có lông nhỏ dài mịn, khi đậu cánh áp sát thân. Loài này hoạt động và gây hại chủ yếu về ban đêm, mạnh nhất là từ chập tối tới nửa đêm.
Đối tượng gây hại
Sâu tơ hiện là mối lo ngại lớn của bà con trồng các loại rau họ cải. Chúng phá hại trên rất nhiều loại rau cải khác nhau như cải bắp, cải bẹ xanh, cải bẹ trắng, cải ngọt, cải bông,… trong đó, nặng nề nhất là trên trên cải bắp, cải bông. Ngoài ra, sâu tơ còn sinh sống và gây hại trên một số loại cây họ cà như khoai tây, cà chua,…
Triệu chứng gây hại
Triệu chứng ban đầu sâu tơ gây hại trên bắp cải là một màng tơ bao quanh lá. Khi vườn rau bị sâu tơ tấn công, bà con sẽ nhận thấy những lỗ thủng trên lá rau do sâu cắn phá khiến lá xơ xác, trơ gân. Sâu non mới nở sẽ gặm biểu bì tạo ra những rãnh nhỏ ngoằn nghèo trên lá, và sau lớn hơn là làm cho lá thủng lỗ chỗ. Chúng ăn các bắp cải đang phát triển làm bắp cải biến dạng, tổn thương cả bên trong bắp khiến không thể cuốn lá bắp. Ta có thể thấy trứng sâu có thể được tìm thấy ở mặt dưới lá, từ đó cây bị yếu dần do nhiễm sâu. Nếu mật độ sâu cao, lá bắp cải bị ăn hết thịt, chỉ còn lại gân lá, đồng thời, từ những tổn thương ở bên trong bắp cải, tình trạng bị thối nhũn có thể xuất hiện và phát triển nghiêm trọng nếu bà con không kịp xử lý sâu tơ.
Đặc điểm sinh thái
Vòng đời sâu tơ thay đổi theo nhiệt độ và độ ẩm. Điều kiện thời tiết nhiệt độ thấp có thể kéo dài vòng đời của sâu tơ tới 50 ngày và khoảng 15 ngày khi ở nhiệt độ cao. Nhiệt độ thích hợp nhất cho sự phát triển của trứng và sâu tơ trưởng thành là 20-30 C.
Môi trường ẩm dưới 70% kèm theo nhiệt độ thấp dưới 10 C thì sâu tơ trưởng thành không đẻ trứng được và độ ẩm cao sẽ khiến quần thể sâu tơ giảm đáng kể.
Ban ngày sâu tơ trưởng thành thường ẩn náu mặt dưới lá, những nơi kín đáo trong ruộng rau và hoạt động mạnh mẽ vào ban đêm. Chúng bay bắt cặp và đẻ trứng lúc chiều tối đến nửa đêm và phá hoại nhiều nhất từ chập tối đến nửa đêm. Chúng có thể giao phối ngay sau khi vũ hóa và đẻ trứng sau 1-2 ngày.
Thiên địch của sâu tơ hại bắp cải
– Săn mồi
+ Bọ rùa đỏ: Bọ rùa trưởng thành ăn những con sâu tơ trưởng thành. Chúng sẽ tiến hành đẻ trứng trong con mồi sâu tơ để ấu trùng mới nở của bọ rùa có thể ăn côn trùng.
+ Chuồn chuồn cỏ: Chúng có thể bắt mồi ở trên không, hoặc bổ nhào xuống các lá cây ăn con mồi. Thức ăn của chuồn chuồn đa phần là côn trùng, sâu bọ, trong đó có sâu tơ. Trước sự tấn công của chuồn chuồn thì con mồi khó có thể trốn thoát.
– Ký sinh
+ Nhóm ong ký sinh: Loài ong Diadegma sp.
Trên ruộng rau bắp cải ở những nơi thả ong ký sinh đã có tỷ lệ sâu tơ bị ký sinh của ong khá ổn định. Nhờ hoạt động của ong Diadegma sp. đã hạn chế được số lượng sâu tơ, giảm được số lần phun thuốc trong một vụ rau bắp cải. Loài ong này có tập tính ký sinh trên kén của sâu tơ và trong quá trình sinh sống thì tiêu diệt ấu trùng sâu tơ bên trong kén gây đứt đoạn vòng sinh trưởng của sâu tơ. Sâu tơ bị tiêu diệt trước khi có đủ điều kiện để gây hại cho rau
+ Ong kén nhỏ (loài Cotesia sp.)
Đây là những loài ong nhỏ nhưng mập, có cánh trong và chuyên ký sinh sâu tơ non bằng cách ăn các mô bên trong của sâu tơ. Khi chuẩn bị hóa nhộng, ong non rời khỏi sâu non đã chết và làm tổ kén trắng. Các cụm tổ kén trắng thường nằm ở mặt trên của lá, phía bên ngoài lá thì cuốn lại, do đó mà dễ bị phát hiện.
Biện pháp phòng
Kỹ thuật canh tác
– Bà con chỉ sử dụng những hạt giống sạch bệnh, không nhiễm sâu hại để gieo trồng
– Kiểm tra kỹ các cây giống khi còn trong vườn ươm để phát hiện trứng và sâu non
– Cần vệ sinh ruộng rau cải bắp thường xuyên bởi các lá già là nơi trú ẩn của sâu tơ, nhất là nhộng. Sau thu hoạch, bà con phải dọn sạch sẽ ruộng bằng cách thu gom tàn dư của cây bắp cải sau đó cày lật đất để diệt triệt để trứng và nhộng trong đất.
– Luân canh, xen canh với một số cây tiết ra mùi khó chịu để ngăn ngừa bướm sâu tơ hoạt động và lây lan rộng rãi như cà chua, hành, tỏi… Những loài cây này có khả năng xua đuổi bướm sâu tơ và hơn hết có thêm các loài thiên địch tấn công sâu tơ.
– Tưới rau vào sáng sớm hoặc buổi chiều mát bằng vòi phun để ngăn việc giao phối ở sâu tơ trưởng thành và rửa trôi trứng và sâu non trên lá cây.
Biện pháp sinh học
– Tận dụng các loài thiên địch trong tự nhiên của sâu tơ và tạo điều kiện thuận lợi cho chúng
– Phun các chế phẩm sinh học để phòng sự xuất hiện của sâu tơ ngay từ đầu như tinh dầu neem oil, Bacillus thuringiensis, Bio-B
Biện pháp kiểm dịch thực vật
– Thường xuyên thăm ruộng, quan sát dấu hiệu từ khi trứng xuất hiện, kể cả ấu trùng và sâu tơ non để xử lý kịp thời
– Sử dụng bẫy Pheromone để bẫy sâu tơ trưởng thành
Biện pháp xử lý bệnh
Kinh nghiệm truyền thống
Ngăn ngừa sâu bướm xâm nhập ruộng rau bằng cách dùng lưới hoặc vải lưới lông xốp để che phủ cho cây bắp cải ngăn chặn sự tiếp cận gây hại của sâu tơ
Biện pháp hóa học
Phun thuốc khi mật độ sâu non khoảng 2 con/cây (2-3 tuần tuổi), từ 3 con trở lên (4-7 tuần tuổi).
Khi mật độ sâu trong vườn quá cao và khó quản lý với các biện pháp sinh học thì bà con cần phải sử dụng các loại thuốc hóa học để tiêu diệt và sử dụng luân phiên các loại thuốc tránh tình trạng sâu bị nhờn thuốc. Bà con có thể tham khảo một số sản phẩm có hiệu lực đối với côn trùng miệng nhai của Nghi Anh như Chim én, Sumo, Đục quả,…
Thuốc trừ sâu 
Câu hỏi thường gặp
Cây bắp cải bị sâu tơ gây hại có biểu hiện gì?
Thiên địch của chúng là loại nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
