Giới thiệu về sâu hại
Sâu xám có tên khoa học là Agrotis ipsilon Rott, thuộc họ Ngài đêm (Noctuidae), bộ Cánh vảy (Lepidoptera). Đây là loại sâu đa thực, màu xám đất hoặc đen bóng có đường kẻ màu nâu nhạt ở giữa và hai sọc hai bên, đặc biệt đầu của nó màu rất đen và hai điểm trắng. Trên mỗi đốt thân phía trên có 4 u lông nhỏ, phía dưới có 4 u lông lớn và đốt cuối cùng ở mảnh lưng có 2 vệt màu nâu đậm. Sâu xám lúc nhỏ thường sống ở trên lá, lớn lên ban ngày ẩn nấp dưới mặt đất, ban đêm chui lên hoạt động và phá hoại mạnh mẽ.
Khi lớn hơn, phát triển thành nhộng có màu nâu cánh gián, cuối bụng có một đôi gai ngắn và trưởng thành phát triển thành loài bướm có thân dài khoảng 20-25mm. Cánh trước có màu xám đen như sâu, phía góc mép ngoài có 3 vệt đen nhỏ hình tam giác, cánh sau màu trắng với méo ngoài màu nâu xám nhạt. Sâu trưởng thành sẽ đẻ trứng trên lá, thân cây có hình cầu hơi dẹt, có sọc nổi với đường kính khoảng 0.5mm. Lúc đầu có màu trắng sữa sau chuyển sang hồng nhạt đến đen.
Đặc điểm hình thái
Vòng đời của sâu xám trung bình trong khoảng 50-60 ngày trong đó, trứng 4-11 ngày, sâu non 22-34 ngày, nhộng 9-13 ngày, bướm đẻ trứng sau 2-4 ngày và tiếp tục các thế hệ tiếp theo.
Sâu xám trưởng thành đẻ trứng ở các kẽ lá cây, vết nứt trên cây hoặc các đám cỏ quanh gốc cây. Sâu non mới nở màu xám đất, phần bụng màu nhạt hơn.
Vòng đời sâu non có 5 tuổi, trong đó ở giai đoạn tuổi 1, sâu xám sống trên lá cây ăn phần mô lá tạo ra những vết thủng nhỏ trên bề mặt. Tuổi 2 chúng chui xuống đất nằm cuộn tròn ngay dưới gốc cây, sau đó sẽ bò lên ăn phần non ở gốc cây vào ban đêm, tạo ra một vết thủng vừa đủ để chui vào bên trong thân cây. Tuổi 3-4, sâu phá hoại mạnh mẽ hơn, chúng cắn ngang cây, chui vào trong để ăn phần mô mềm làm rỗng thân cây. Lúc này, chất diệp lục bị bào mòn khiến cây héo rũ và chết.
Trên các tán lá, sâu xám đẻ trứng thành cụm, sau 3-6 ngày thì nở. Thời gian của ấu trùng sẽ rơi vào khoảng 3-6 tuần hoặc hơn do nhiệt độ môi trường. Ấu trùng ở giai đoạn cuối do nhạy cảm với ánh sáng, do đó chúng dành phần lớn thời gian ban ngày dưới lòng đất ở độ sâu 120 mm, sau đó hóa nhộng. Bướm đêm xuất hiện từ nhộng sau 1-3 tuần hoặc lâu hơn nếu vào mùa đông.
Đối tượng gây hại
Sâu xám hại rất nhiều loại cây trồng thuộc cây rau màu, cây lấy củ và cây lương thực như: Ngô, đậu đỗ, cải xanh, cải bắp, cà rốt, cà tím, đậu xanh, rau diếp, khoai lang, cà chua, củ cải, dưa, bầu, bí…
Triệu chứng gây hại
Sâu xám gây hại cho ngô chủ yếu ở giai đoạn cây con, khi từ lúc mọc chỉ 4-5 lá. Biểu hiện thường thấy nhất khi sâu xám hại ngô đó là thân cây bị cắn đứt, cành non kéo rủ xuống đất. Ruộng ngô bị sâu xám gây hại sẽ bị thiệt hại thấy rõ về mật độ cây trong vườn, về năng suất.
Ở giai đoạn tuổi 1, sâu non sống trên cây, gặm lá ngô non làm cho lá ngô thủng từng chỗ li ti, hoặc bị khuyết mép lá do bị phá hoại. Từ tuổi 2 trở đi, sâu non chui xuống dưới đất, gần gốc cây ngô và chi lên lại cắn phá cây vào ban đêm. Chúng gặm quanh thân cây hoặc cắn ngang phiến lá. Từ tuổi 3 trở lên, sâu sẽ cắn ngang thân cây, thậm chí mỗi con một đêm sẽ có thể cắn đứt 3-4 cây ngô non. Khi cây ngô đã lớn sâu xám thường đục vào thân cây, chui vào bên trong ăn phần mô non, phần mềm của ruột cây làm cho cây bị héo lá đọt và chết.
Đặc điểm sinh thái
Thông thường trên các ruộng ngô, sâu xám phá hoại từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau và mạnh mẽ nhất từ tháng 12 đến tháng 2.
Sâu xám thường xuất hiện gây hại ở những vùng đất nhẹ, đất cát nơi mà nó có thể vẫy vùng dễ dàng. Điều kiện phát sinh lý tưởng của nó ở thời điểm lạnh và độ ẩm cao, cụ thể là trong vụ đông xuân và vụ xuân ở các tỉnh phía Bắc.
Sâu xám trưởng thành sẽ hoạt động giao phối và đẻ trứng vào ban đêm rời rạc thành từng quả trên mặt đất. Một con trưởng thành có thể đẻ khoảng 800 đến 1000 trứng.
Thiên địch của sâu xám hại ngô
– Săn mồi
Gồm một số loài như ong bắp cày, bọ đất, kiến. Chúng đóng vai trò trong việc giữ cho số lượng sâu xám ở mức thấp bằng việc đi săn và ăn ấu trùng, ăn trứng của A.ipsilon.
– Ký sinh
Là một số loại giun tròn có khả năng gây bệnh như Hexamermis arvalis. Loại ký sinh trùng này giết chết côn trùng, sâu hại và chúng phát triển mạnh trong điều kiện đất ẩm và bản chất sống về đêm và sống trong đất. Do đó, khả năng tiếp xúc với sâu xám và ấu trùng của nó rất cao.
Biện pháp phòng
Kỹ thuật canh tác
– Cần xào xới đất, phơi đất để tiêu diệt trứng, ấu trùng và nhộng của sâu xám
– Trước khi trồng, nên làm đất, vệ sinh và làm cỏ quanh ruộng để hạn chế các nguồn ký chủ của sâu
– Luân canh cây trồng: trồng luân canh vụ lúa hoặc các loại cây ưa nước để diệt nhộng sống trong đất và cắt đứt nguồn thức ăn cho sâu.
Biện pháp sinh học
– Có thể dùng bẫy bằng bả chua ngọt cắm trên bờ ruộng. Loài trưởng thành của sâu xám sẽ bay vào và bị chết sau đó
– Bà con cần hạn chế sử dụng nhiều liều lượng thuốc hóa học để bảo tồn thiên địch các loài thiên địch trên đồng ruộng
Biện pháp kiểm dịch thực vật
– Khi phát hiện xuất hiện sâu trên lá, cần ngắt các lá bị cắn phá ngay không sẽ lây lan sâu vào bên trong thân cây
– Xới đất và đào đất kiểm tra khi phát hiện sâu xám trong vườn ngô
Biện pháp trừ bệnh
Kinh nghiệm truyền thống
– Bà con nên ưu tiên sử dụng biện pháp sinh học để xử lý sâu xám, bằng việc sử dụng bả hoặc một số loại thuốc sinh học có chứa nấm.
– Để bẫy sâu, bà con có thể dùng cám rang thơm trộn với thuốc bảo vệ thực vật để bẫy sâu non rải khắp ruộng theo hàng hoặc khu vực gốc cây
Biện pháp hóa học
– Khi sâu lây lan và phá hoại mạnh mẽ, nên chọn các loại thuốc có nhiều hoạt chất, nhiều tác dụng, bao gồm các loại thuốc có hoạt chất Emamectin, gốc -Cypermethrin với hỗn hợp Abamectin. Bà con hãy tham khảo một số sản phẩm điển hình của Nghi Anh như Sumo, Chim én, Lửng mật, Đại bàng,…
Thuốc trừ sâu 
Câu hỏi thường gặp
Cây ngô bị sâu xám tấn công có biểu hiện gì?
Thiên địch của chúng là loại nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
