Sên trần hại thanh long

Giới thiệu bệnh sâu hại

Sên trần hay còn gọi là bà chằng, chúng có hơn 30 loại và được các nhà khoa học đặt tên là Limax sp. Sên trần sống ở hầu khắp các lục địa, thường được tìm thấy ở những khu vực mưa nhiều, mát mẻ, ẩm ướt và có nguồn thức ăn dồi dào như rừng nhiệt đới, vườn cây rậm rạp hay cạnh những đống ủ hữu cơ,…

Sên trần là một loài ăn tạp, chúng ăn cây cỏ, côn trùng, chất hữu cơ thối rữa và ăn thịt cả đồng loại. Chế độ ăn uống đa dạng khiến chúng trở thành loài gây hại nguy hiểm bậc nhất đối với mùa màng. Đối với cây thanh long, sên trần ăn phần đọt non, hoa và quả. Sự gây hại của chúng khiến cây sinh trưởng kém, tỉ lệ đậu quả thấp và ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng và mẫu mã của quả.

Đặc điểm hình thái

Trứng sên trần là những viên tròn nhỏ giống như hạt đậu tương, mỗi lần đẻ khoảng 150 quả và được dính với nhau bằng chất nhầy trong suốt. Trứng có nhiều màu như nâu, xám, trắng, vàng hoặc trong suốt. Trứng thường được tìm thấy ở những nơi tối, ẩm thấp như bên dưới lớp lá rụng, mặt dưới của những lá mọc thấp hoặc vùi bên trong lớp đất ẩm,…

Con non có ngoại hình tương tự như con trưởng thành, chỉ khác kích thước. Sên trần trưởng thành rất giống với loài ốc sên nhưng không có vỏ, cơ thể mềm mại và nhầy nhụa. Các nhà khoa học đã ghi nhận có khoảng hơn 30 loại sên trần trên thế giới, mỗi loại đều có những đặc điểm riêng biệt.

Ở Việt Nam phổ biến 2 loài sên trần: một loại có thân dẹp, dài khoảng 5cm, thân bên trên màu đen, bên dưới có màu nâu, đầu có hai cặp xúc tu ngắn, cặp râu bên trên là mắt, cặp bên dưới dùng để ngửi; loại còn lại thân thuôn dài giống giun, cơ thể màu trắng xám với nhiều chấm đen, dài chừng 5- 7cm.

Đối tượng gây hại

Sên trần là loài ăn tạp vì thế phạm vi ký chủ của chúng rất rộng, bao gồm nhiều loại rau màu và cây ăn quả. Một số loại cây trồng ở nước ta thường bị sên trần gây hại như đậu, rau diếp, bắp cải, cà chua, thanh long, cao su,…

Triệu chứng gây hại

Sên trần ăn những bộ phận non mềm của cây thanh long như cành non, hoa và quả. Chúng sẽ để lại những vết cắn nông trên các bộ phận của cây từ thấp lên cao. Nụ và hoa rụng nhiều, quả bị trầy xước do bị sên trần “liếm”, một số quả chín còn bị đục sâu vào phần thịt quả. Một dấu hiệu đặc trưng khác là các vệt nhớt lấp lánh dính ở trên cây và các vùng đất xung quanh do sên trần di chuyển để lại.

Đặc điểm sinh thái

Sên trần sinh sôi và hoạt động mạnh nhất vào mùa xuân và mùa thu ở miền Bắc và bước vào mùa mưa ở phía Nam. Khi điều kiện môi trường chuyển biến bất lợi như nhiệt độ xuống thấp dưới 20 độ hoặc lên cao hơn 30 độ, thời tiết khô hạn, nắng nóng thì chúng sẽ chui vào những nơi ẩm và kín gió để trú ẩn.

Ban ngày sên trần giấu mình tại những chỗ râm mát để tránh nắng nóng như bên dưới những tảng đá, đống gỗ mục hoặc lớp cỏ dại, ban đêm chúng mới chui ra để kiếm ăn, đặc biệt trong những ngày mưa gió chúng sẽ hoạt động cả ngày lẫn đêm.

Sên trần chọn những phần non mềm nhất của thanh long để tấn công, bao gồm cành non, nụ hoa và quả. Chúng sẽ gặm nham nhở cành, cắn phá nụ hoa, gây trầy xước trên vỏ quả non và khoét sâu vào bên trong quả trưởng thành. Hậu quả khiến thanh long sinh trưởng kém, tỉ lệ đậu quả thấp, mẫu mã và chất lượng quả bị giảm sút nghiêm trọng.

Thiên địch

Ký sinh

– Giun tròn Leucochloridium: Đây là một loại giun chuyên ký sinh trong mắt của sên trần và ốc sên. Giun sống trong cơ thể của sên khiến chúng bị vô sinh, chúng tiếp tục chui vào mắt khiến sên bị mù. Chưa dừng lại tại đó, giun tròn sẽ dẫn dụ sên bò ra ánh sáng để dễ dàng làm mồi cho các loại chim.

Bắt mồi

– Gà: Là giống ăn tạp, chúng có thể ăn sên, côn trùng, hạt cây, thóc,…Gà bới đất để tìm kiếm thức ăn, vì vậy chúng sẽ dễ dàng bắt được những con sên ẩn nấp ở dưới thấp.

– Vịt: Cũng giống như loài gà, vịt cũng là một trong những loài tiêu diệt sên trần hiệu quả. Tuy nhiên, chúng lại không có móng vuốt như gà để bắt những con sên trốn dưới lòng đất, cũng như môi trường sống của chúng bắt buộc phải ở gần nước.

– Cóc: Ban ngày lẩn trốn, ban đêm mới nhảy ra ngoài để kiếm ăn. Thức ăn chính  là côn trùng, sên, ốc sên,…Khi bắt được con mồi, cóc nuốt chửng chứ không hề nhai.

Biện pháp phòng bệnh

Kỹ thuật canh tác

– Mật độ trồng phù hợp: Thanh long là cây ưa sáng, vì vậy phải trồng thưa để cây nhận được đủ ánh sáng và không gian để sinh trưởng. Bên cạnh đó, cây khô thoáng sé tránh cho sên trần kéo đến trú ẩn. Mật độ thông thường là 900 – 1100 trụ/ha, cây cách cây 3 – 3,5m, hàng cách hàng 3,5 – 4m.

– Định kỳ tỉa cành tạo tán cho thanh long: Thực hiện 1 tháng/lần để cây thông thoáng, giảm nguy cơ sên trần đến làm tổ trong cây. Phải loại bỏ tất cả cành già, cành nằm khuất phía trong, giữ lại những cành đã cho quả vụ trước, dưỡng những cành non nằm phía ngoài để phát triển chồi. Sắp xếp cho các cành phân bố tròn đều để nhận được nhiều ánh sáng.

– Ủ gốc khi bắt đầu mùa khô: Đắp quanh gốc bằng xác bã thực vật như rơm, xơ dừa, bèo lục bình để ngăn đất thoát hơi ẩm, bổ sung chất dinh dưỡng cho cây, hạn chế cỏ dại phát triển,… Tuy nhiên, cần thường xuyên dịch chuyển lớp ủ để sên trần không đẻ trứng cũng như làm tổ trong đó.

– Xới xáo đất quanh gốc: Thực hiện định kỳ 15 ngày/lần nhằm tiêu diệt trứng và sên, đồng thời kích thích bộ rễ phát triển.

– Tưới tiêu: Thanh long là cây ưa hạn nên chỉ cần tưới 3 – 7 ngày/lần phụ thuộc vào độ ẩm và kết cấu đất.

– Phân bón: Mỗi trụ thanh long cần 20 – 30kg phân hữu cơ mỗi năm, bón vào đầu và cuối mùa mưa. Sên trần thường bị thu hút bởi mùi phân chuồng vì vậy trước khi bón, bà con cần phải xử lý phân hữu cơ cẩn thận. Tốt nhất là nên ủ nóng, ủ cùng nấm đối kháng để diệt những tác nhân có thể gây hại cho cây.

Kiểm dịch thực vật

– Vệ sinh vườn thanh long sạch sẽ: Thường xuyên làm cỏ, thu dọn hoa quả rụng, phát quang bụi rậm quanh vườn. Bắt buộc dọn toàn bộ xác thực vật ủ gốc trước khi bước vào mùa mưa. Tuyệt đối không được để các đống ủ hữu cơ, gỗ mục nát ở trong vườn bởi đây là chỗ trú ẩn hoàn hảo cho các loài sên trần.

– Thường xuyên kiểm tra vườn để phát hiện các dấu hiệu của sên, đặc biệt trong khoảng thời gian từ cuối tháng 4 cho đến hết tháng 11.

Biện pháp sinh học

– Sử dụng các loại thuốc phòng trừ đúng cách để bảo vệ các loài thiên địch.

– Nuôi gà hoặc vịt trong vườn để diệt sên, mật độ nuôi 10 con/ha.

Biện pháp xử lý bệnh

Bắt sên bằng tay, nên đeo găng tay để bắt, sau đó thả vào xô đựng nước xà phòng để tiêu diệt sên.

Bẫy bia: Dùng một khay kim loại chôn xuống dưới đất sao cho cạnh khay ngang với mặt đất, đổ một ít bia vào để dụ sên. Sên sẽ rơi xuống đó và không ra được.

Nếu mật độ sên tăng 10 con/trụ thì sử dụng các hoạt chất Metaldehyde, Niclosamide, Saponin,…

Câu hỏi thường gặp