Giới thiệu về sùng hại rễ
Sùng hại rễ hay còn được gọi với tên khác nhau như: bọ rầy, sâu đất hay sùng trắng,… có tên danh pháp khoa học là: Holotrichia sauteri.
Loài sùng này thường làm tổ dưới lòng đất, nơi ẩm ướt như chậu cây, nơi có nhiều phân bò, lá hoai mục. Những con bọ sẽ đẻ trứng vào trong đất, trứng sẽ nở thành sùng đất và gây hại cho bộ rễ của cây trồng một cách rất mạnh, khiến cho cây bị còi cọc, gần như không phát triển được.
Hiện tượng sùng hại rễ cây trồng xuất hiện tại xã Sơn Bình, huyện Khánh Sơn, Khánh Hòa trong khoảng 3 năm trở lại đây, và vẫn chưa có biện pháp xử lý triệt để, tiếp tục lây lan và gây thiệt hại cho cây trồng trên diện rộng.
Bài viết dưới đây sẽ chia sẻ về đặc điểm và cách để phòng trừ loại sùng này hiệu quả được rất nhiều người thực hiện.
Đặc điểm hình thái của sùng hại rễ
Sùng hại rễ trưởng thành không phá hoại cây nhưng khi ở giai đoạn ấu trùng sẽ tấn công rễ cây.Vòng đời của chúng phần lớn là nằm trong đất và gồm 4 pha:
+ Trứng: có dạng hình tròn, kích thước khoảng 2-3mm, nằm ở độ sâu 5-15cm và sẽ nở sau 10-15 ngày.
+ Ấu trùng: thường có màu trắng xám đến trắng sữa hoặc trắng ngà, dài khoảng 2-3cm và có 3 tuổi, hình dạng giống chữ C, ít chân, đốt cuối của bụng có nhiều gai và sắp xếp không theo hình nhất định. Sau khi nở, chúng thường sống dưới đất gần một năm khoảng 270-300 ngày thì mới chuyển hóa thành nhộng.
+ Nhộng: tổng thời gian cho giai đoạn nhộng khoảng 40-45 ngày. Trong đó, thời gian để chúng tạo kén mất từ 10-15 ngày, và thêm 30 ngày để lột xác bay ra khỏi kén (vũ hóa).
+ Trưởng thành: loại sùng này trung bình đẻ khoảng 15-18 quả trứng, thường là đẻ vào cuối mùa khô, đầu mùa mưa, và sống trong 1 đến 2 tháng.
Đối tượng gây hại
Thức ăn chính của những con sùng đất chính là rễ cây. Chúng gặm nhấm ăn sạch phần rễ của cây và thậm chí là cả gốc của các loại cây có lớp vỏ ngoài mềm.
– Sùng hại rễ gây hại cho rất nhiều loại cây trồng như: sắn, cacao, mía, khoai lang, măng cụt, cỏ voi,…cho tới các loài hoa và thậm chí là cỏ.
Ấu trùng của bọ cánh cứng đẻ trứng dưới mặt đất, ở những khu vực đất tơi xốp và ăn rễ non và củ của hầu hết loại cây trồng như ngô, khoai, keo, chuối, kể cả những loại cây trồng có rễ cứng như tre, tràm, cây ăn trái hoặc xả…và có chất hữu cơ vi sinh.
Trong những năm gần đây, sùng trắng đã phát sinh và gây hại cả trên nhiều loại cây trồng như cây tiêu, ca cao, cà phê, măng cụt, mít, cao su, …
Triệu chứng gây hại:
Sùng đất có vòng đời là 9 – 12 tháng từ lúc trứng nở cho tới khi vũ hóa thành bọ hung.
Lúc sùng đất còn non kích thước bé hơn, thức ăn chính là xác bã thực vật và rễ cây non. Con sùng đất trưởng thành chúng thường sẽ ăn được tất cả các loại rễ cây trồng kể cả rễ già của cây trưởng thành chúng cũng ăn được.
Sùng có kích thước lớn lại phải trao đổi chất thường xuyên để hoàn thiện nên chúng cần lượng thức ăn rất lớn và chúng ăn thường xuyên. Dẫn đến sự phá hoại mùa màng là cực kỳ cao.
Sau một thời gian, sùng hại rễ cắn rễ cây để ăn, cây sẽ có biểu hiện bị vàng lá do không còn rễ hấp thụ dinh dưỡng và nước. Lúc này, cây bắt đầu lung lay và ngã đổ, nên khi nhổ cây khỏi đất thì phần rễ hầu như không còn.
Đặc điểm sinh thái:
Sùng hại rễ thường phá hoại từ tháng 4 đến tháng 11 năm sau nhưng phát triển và gây hại nặng nhất vào thời điểm tháng 6 đến tháng 8 hàng năm. Chúng sinh sôi mạnh trên đất cát, đất thịt nhẹ và các vùng đất khô cằn, thiếu nước.
Thiên địch:
Thiên địch tự nhiên của những con sùng hại rễ này là những chú gà. Với 1 khoảng vườn rộng nhiều cỏ, thì khả năng bị sùng cắn phá là rất lớn, có thể lật dưới bề mặt đất từ 5-10cm sẽ thấy những con sùng này. Vì vậy, hãy nuôi 1 đàn gà, chúng sẽ bới từng cm đất để tìm sùng và tiêu diệt những con sùng hại này.
Biện pháp phòng bệnh:
Biện pháp canh tác:
Sùng đất thường sinh sống và phát triển nhiều ở các vùng đất không được chăm sóc và vệ sinh thường xuyên, các lớp phủ thực vật chưa hoai mục tạo điều kiện sinh trưởng cho sùng sinh sôi và phát triển.
Vì vậy cần thường xuyên vệ sinh vườn, nhặt sạch cỏ dại để hạn chế sự tồn tại của trứng trước khi trồng. Sau mỗi mùa vụ trồng cây nên xới và phơi đất để hạn chế trứng cũng như tiêu diệt các ấu trùng sùng đất trước khi lại trồng vụ mới.
Thường xuyên kiểm tra xới và làm đất thông thoáng gây bất lợi cho môi trường sống của ấu trùng, kết hợp với việc bắt chúng.
Không chăn thả trâu bò trong vườn cây đặc biệt là vườn cao su.
Việc sử dụng phân tươi để bón cho cây chính là điều kiện để dẫn dụ bọ hung đến đẻ trứng phá hoại cây trồng nên cần tuyệt đối tránh làm điều này.
Có thể đặt bẫy sùng bằng cây hay phân chuồng tươi để dẫn dụ chúng trưởng thành đến đẻ trứng sau đó thu bẫy diệt vào khoảng tháng 4-5 và 8-10.
Loài hoa dã quỳ không những có tác dụng xua đuổi sự gây hại của sùng mà trồng xung quanh vườn còn tạo nên không gian xanh thư giãn nữa,
Biện pháp xử lý bệnh
– Kinh nghiệm truyền thống:
Cách diệt sùng đất bằng mồi dẫn dụ: là một mẹo dân gian được nhiều người sử dụng và có hiệu quả rất tốt. Cách này rất an toàn, không ảnh hưởng tới cây trồng, nhưng nhiên nếu vườn có quá nhiều sùng thì phải tốn nhiều thời gian. Cách làm: hãy chuẩn bị một cái dĩa lớn sau đó chôn xuống đất sao cho thành dĩa nằm ngang với mặt đất và phủ kín mặt dĩa để cho những con sùng hại rễ này bò vào. Bằng việc đặt cục phân chuồng tươi lên trên cái dĩa và tưới nước nhẹ để cho mùi phân phân tán đi sẽ dẫn dụ bọn sùng bò lên. Sau đó khoảng 6 – 8 tiếng ra kiểm tra dĩa để thu gom những con sùng ở trong dĩa lại và tiêu diệt chúng. Cứ tiến hành làm như vậy trong vòng 1 tuần là có thể bắt được hầu hết số sùng hại rễ có trong vườn.
Cách diệt sùng đất bằng cây dã quỳ: được bà con nông dân sử dụng phổ biến nhất đối với những cánh đồng, vườn nương rộng. Những con sùng đất trưởng thành rất kị với mùi tinh dầu của cây dã quỳ do đó chỉ cần có cây dã quỳ là bọ hung, sùng hại rễ sẽ tự động bỏ ra đi. Đối với những ai trồng rau, hoa trong chậu hay diện tích nhỏ, có thể cắt nhỏ cây dã quỳ và hoa của nó ra và chôn xuống đất,khi sùng ngửi thấy mùi cây dã quỳ sẽ tự bỏ đi. Đối với những cánh đồng, diện tích trồng lớn thì có thể trồng dã quỳ xung quanh mảnh vườn, cánh đồng đó khiến những con sùng hại rễ trưởng thành sẽ không dám tới đẻ trứng.
Gà chỉ có thể ăn sùng đất khi chúng ngoi lên mặt đất, chỉ có dòng đặc trị mới có hiệu quả trong việc tiêu diệt chúng. Vì vậy bà con hãy sử dụng thuốc có chứa hoạt chất như Permethrin và xử lý thuốc khi sùng tuổi nhỏ (tuổi 1-2) sẽ cho hiệu quả cao hơn. Bà con hãy tham khảo sản phẩm của Nghi Anh như Đại bàng
Sau khi xử lý bằng thuốc thì cần sử dụng sản phẩm bổ trợ giúp kích thích phục hồi chức năng bộ rễ và sinh trưởng của cây trồng, hãy sử dụng Hero của Nghi Anh
Phân bón lá
