Giới thiệu bệnh hại
Bệnh chùn ngọn là một loại bệnh hại rất phổ biến ở cây chuối, nó ảnh hưởng lớn đến đến năng suất của cây trồng, các cây bị bệnh cho quả có chất lượng kém, năng hơn sẽ không sinh quả, dẫn đến thất thu mùa vụ.
Bệnh tồn tại là do siêu vi trùng Bunchy Top Virus (còn gọi là Banana Virus I hay Musa Virus I) gây ra. Bệnh được lây truyền từ cây mẹ sang cây con bằng đường cây giống, ngoài ra còn lây truyền từ cây này sang cây khác thông qua một loài rệp có tên là Pentalonia Nigronervosa làm môi giới truyền bệnh sinh sống luôn trên cây chuối .
Bệnh phát sinh hầu như quanh năm, bất kỳ một thời điểm nào trong năm cũng có thể xuất hiện nhưng thường phát triển mạnh nhất là vào những thời điểm có ẩm độ cao. Qua việc khảo sát thực tế một số vườn cây cho thấy, những vườn ít được chăm sóc, kiểm tra thường xuyên, hoặc nơi có nhiều cỏ dại, rậm rạp, hay phủ đất bằng rơm rác, cỏ cây… thì đây là những vườn có tỉ lệ mắc bệnh cao hơn so với những vườn chuối khác cùng loại.
Đối tượng gây bệnh
Bệnh hại chủ yếu nhiều ở cây chuối.
Dấu hiệu, triệu chứng của bệnh
Loại virus này có thể gây hại đến bất kỳ bộ phận nào của cây ở mọi giai đoạn trong quá trình phát triển của cây chuối .
Khi mới bắt đầu phát bệnh thì triệu chứng là xuất hiện các vệt màu xanh đậm trên cuống lá, ở gân giữa và gân nhánh cả 2 mặt trên và dưới của các lá mới. Dần về sau, bệnh phát triển nặng hơn đồng thời các phiến lá cũng xuất hiện các chấm nhỏ li ti và dấu gạch màu xanh đậm chạy dọc theo các đường gân trên lá.
Còn về phần lá bị bệnh thì bị còi cọc, mỏng và dựng thẳng, mép lá xoăn, cong lại và thường úa vàng rồi chết dần các mô, khiến rụng lá. Khi nhiễm bệnh ở mức độ nặng, các triệu chứng trên sẽ trở nên nặng hơn tức là các vết thương sẽ sâu hơn, lớn hơn ở các bộ phận bị hại.
Đặc trưng của bệnh chùn ngọn cây chuối là ngọn cây có nhiều lá nhỏ màu xanh nhạt hay màu vàng tùy vào mức độ bệnh tạo thành một ngọn cây chùn đầu. Nói chung, nếu cây bị nhiễm bệnh sẽ phát triển chậm, còi cọc, có thể không tạo buồng hoặc sinh quả. Nhưng có đậu quả thì cũng bị biến dạng và tẹo nhỏ, xấu xí, dù cho có thu hoạch cũng không sử dụng được.
Nguyên nhân gây bệnh
Do virus có khả năng lan truyền xuất hiện gây hại.
Do môi trường không đảm bảo vệ sinh sạch sẽ, còn chứa virus gây bệnh. Chính vì vậy, chúng có thể lây nhiễm qua khoảng cách xa thông qua quá trình vận chuyển cây bị nhiễm bệnh từ khu vực này sang khu vực khác. Một số cây ký chủ khác có chứa loại virus này là gừng, chuối cảnh hay khoai sọ…, chỉ cần chúng sống gần nhau, tỉ lệ virus lây lan rất cao.
Trong trồng trọt, mỗi cây sẽ có sức sống khác nhau, các giống chuối khác nhau cũng có mức độ chống chịu bệnh khác nhau, sự khác biệt chủ yếu thể hiện ở thời điểm xuất hiện các triệu chứng bệnh, mức độ gây bệnh. Bệnh này lây nhiễm là virus nên rất khó chữa trị một cách triệt để, vậy nên rất khó để phục hồi sau khi cây bị nhiễm bệnh. Về mức độ bệnh, việc lây nhiễm sơ cấp qua cây giống bị mắc bệnh thường có thiệt hại nặng hơn việc lây nhiễm thứ cấp qua rệp (môi giới). Đặc biệt, các triệu chứng sẽ trầm trọng hơn vào mùa xuân hoặc trong môi trường có thời tiết khô ấm.
Điều kiện phát triển bệnh
Bệnh càng phát triển mạnh ở những vùng có chứa nhiều cây đang mắc bệnh tương tự.
Bệnh chùn ngọn chuối xuất hiện quanh năm nhưng chủ yếu phát triển mạnh vào mùa mưa, những nơi đất trồng luôn ẩm ướt, hoặc trong môi trường có độ ẩm cao.
Môi trường sinh sống không đảm bảo sự thông thoáng, sạch sẽ, mà rậm rạp, chật chội tạo điều kiện cho virus sinh trưởng và phát triển. Hay việc chăm sóc cây trồng không đúng cách cũng ảnh hưởng đến sự phát triển của cây, có thể đó là điều kiện để virus gây hại lây lan bệnh.
Mức độ ảnh hưởng
Bệnh chùn đọt chuối là một loại bệnh nhìn đơn giản nhưng khá nguy hiểm cho cây trồng, gây hại thường xuyên ở trên cây chuối già. Nếu cây bị bệnh sớm từ khi còn nhỏ và bị gây hại nặng thì cây sẽ lụi tàn dần và không tạo buồng, nếu có tạo buồng trái cũng sẽ cho trái rất nhỏ và khó chín, nhiều trường hợp cho thu hoạch được quả nhưng lại không dùng được. Còn đối với trường hợp cây đã lớn thì khi mới bị virus tấn công thì sau này dù có tạo buồng thì quả sinh ra sẽ dễ bị biến dạng, trái nhỏ, ăn không ngon hoặc buồng có thể trổ ngang thân. Bệnh gây hại nặng, gây thất thu cho nhà vườn. Chính vì vậy bà con không nên chủ quan, lơ là với căn bệnh này.
Biện pháp phòng bệnh
Đây là một loại bệnh do siêu vi trùng Bunchy Top Virus gây ra nên một khi cây đã bị nhiễm bệnh thì khó có thể chữa trị được. Vì thế muốn hạn chế sự xuất hiện của bệnh hại này, bà con cần phải áp dụng ngay các biện pháp phòng trừ trước là chính, phòng bệnh còn hơn chữa bệnh. Sau đây là một số biện pháp cơ bản có hiệu quả như :
- Không được lấy cây chuối con ở những vườn chuối, khóm chuối đã và đang bị mắc bệnh chùn ngọn đem làm giống cho vụ sau, nó không chỉ gây hại một cây chuối và có thể lây lan ra toàn vườn chuối.
- Tích cực kiểm tra vườn chuối thường xuyên để phát hiện sớm những cây bị cây bị nhiễm bệnh hoặc không nhiễm. Những cây đã bị bệnh phải chặt bỏ ngay cả cây, bứng luôn hết cả gốc rồi đưa ra khỏi vườn chôn sâu hoặc tiêu hủy để tránh lây lan sang cây khác, trong quá trình tiêu hủy tránh động chạm đến những cây còn lại để giảm lây lan.
- Tuyệt đối không được trồng chuối ngay bên cạnh những vườn chuối đang bị mắc bệnh hại nặng để tránh bệnh lây nhiễm sang vườn mới trồng.
- Làm vệ sinh vườn cây thường xuyên, nên cắt tỉa bỏ bớt những lá già, lá khô, tỉa bớt những cây con nếu thấy vườn quá dày, hay quá rậm rạp, nhổ nhỏ liên tục…để vừa tạo độ thông thoáng, vừa giảm bớt ẩm độ cho vườn cây, đặc biệt là vào mùa mưa.
- Việc trồng chuối liên tục nhiều năm trên cùng một mảnh đất là hành động không tốt, nó ảnh hưởng đến chất lượng thu hoạch. Nên luân canh giữa các loại cây với nhau, nghĩa là loại cây này trồng vài năm rồi tới loại cây khác trồng vài năm, nên luân phiên giữa chuối và loại cây nào đó.
- Khi phát hiện cây có rệp thì ngay lập tức dùng thuốc để phun xịt chỗ có rệp, diệt trừ rệp ngay từ lúc ban đầu là tiêu diệt được mầm bệnh, môi giới mang bệnh đi lây nhiễm cho cây.
- Nên có kế hoạch chăm sóc vườn chuối chu đáo, kỹ lưỡng để đảm bảo cây chuối sinh trưởng, phát triển tốt và có sức chống chịu với bệnh hại tốt.
Biện pháp xử lý bệnh
Bệnh hại chùn ngọn chuối không thể xử lý triệt để được, chỉ có thể khống chế tạm thời bệnh thế không phát tán và lây lan cho các cây khác:
– Thời điểm phát hiện có rệp, có dấu hiệu bệnh xuất hiện thì nên dùng luân phiên một số loại thuốc trừ sâu hại như Sumo, Bay rầy… để phun xịt, tiêu diệt rệp tránh bệnh phát tán rộng. Tùy mức độ của bệnh hại mà sử dụng liều lượng khác nhau.
Thuốc trừ sâu 
– Dùng luân phiên các loại thuốc trị nấm lá như: Kibul, Nazosi…tuy không xử lý được bệnh hại nhưng nó giảm sự phát sinh, lây lan của virus, hay môi giới gây bệnh.
Thuốc trừ bệnh 
– Pha chung thuốc trừ sâu và thuốc trị nấm đúng liều lượng để phun xịt khi cây bị bệnh (tùy mức độ nặng nhẹ của bệnh hại), nên phun định kỳ 3-4 tháng/lần.
– Còn trường hợp đã áp dụng nhiều biện pháp xử lý mà bệnh vẫn không giảm thì tốt nhất là nên thay giống mới.
Câu hỏi thường gặp
Bệnh chùn ngọn phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây chuối?
Cây bệnh có đặc điểm như thế nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
