Giới thiệu bệnh hại
Lạc không chỉ là cây trồng kinh tế quan trọng mà còn là nguồn cung cấp protein và dầu thực vật chính. Lạc được trồng rộng rãi ở hơn 100 quốc gia trên thế giới và cũng vô cùng phổ biến tại Việt Nam. Tuy nhiên, sự biến đổi khí hậu và môi trường ngày càng tăng đã ảnh hưởng không nhỏ tới sự sinh trưởng của cây lạc, gây ra một số bệnh hại lạc, đặc biệt ở các cây ký chủ.
Một trong số đó là bệnh đốm lá do nấm Cercosporidium personatum gây ra, là bệnh hại lạc phổ biến ở giai đoạn sinh trưởng muộn. Cây trồng khi bị nhiễm virus gây đốm lá có vết bệnh màu nâu sẫm hoặc đen trên lá. Nếu bệnh không được kiểm soát, tỷ lệ rụng lá có thể lên tới 100% và thiệt hại năng suất lên tới 70%.
Bệnh đốm lá lạc có thể làm giảm mạnh các mô quang hợp trong các bộ phận của lá cây dẫn đến thiệt hại khoảng 70% năng suất ở các giống mẫn cảm.
Đối tượng gây hại
Đốm lá lạc do hai loại nấm khác nhau gây ra: Nothopassalora personata (trước đây gọi là Cercosporidium personatum) gây bệnh đốm lá muộn và Passalora arachidicola (trước đây gọi là Cercospora arachidicola) gây bệnh đốm lá sớm. Cả hai loại nấm này đều thuộc bộ Hyphales, lớp nấm Bất Toàn.
Triệu chứng của bệnh hại
Bệnh đốm lá sớm thường gây ra các vết đốm có màu nâu mà có thể nhìn thấy ở mặt trên và mặt dưới của lá, trong đó một quầng màu vàng thường xuất hiện xung quanh các đốm lá sớm. Các vết bệnh đốm lá sớm này thường có hình tròn, nhưng phát triển dần có thể mở rộng hoặc phát triển cùng nhau trở nên không đều về hình dạng. Loại nấm này tạo ra các chùm bào tử giống như lông màu bạc trên các vết bệnh khi thời tiết ẩm ướt. Những bào tử này hoàn toàn nhìn thấy được trên bề mặt tổn thương phía trên bằng kính lúp. Bệnh đốm lá sớm ở lạc có thể phát hiện từ ngày thứ 30 sau khi trồng.
Bệnh đốm lá muộn gây ra các vết bệnh có màu nâu sẫm đến đen xuyên qua lá và có thể nhìn thấy ở cả mặt trên và mặt dưới của lá. Các điểm có thể hoặc không được bao quanh bởi quầng sáng màu vàng. Các vết bệnh đốm ở các lá non xuất hiện dưới dạng các đốm sậm màu trong khi các vết bệnh già hơn có hình tròn và màu nâu sẫm đến gần như đen. Các vết bệnh đốm lá muộn tạo ra các khối bào tử trong điều kiện thời tiết ẩm ướt. Ở mặt dưới của lá, khối bào tử sẫm màu trên bề mặt vết bệnh phía dưới làm cho vết bệnh trông mượt như nhung có thể nhìn thấy mà không cần phóng đại. Các triệu chứng của bệnh đốm lá muộn thường không rõ ràng sớm như bệnh đốm lá muộn nhưng khi đã hình thành, đốm lá muộn tăng rất nhanh và có thể mất kiểm soát.
Đốm lá sớm và muộn có thể khó phân biệt với đốm gây ra bởi vết thương do thuốc trừ sâu hoặc đốm lá bất thường, đặc biệt là vào đầu mùa. Chẩn đoán chính xác nhất với bệnh này được xác nhận bằng sự xuất hiện của bào tử trên bề mặt (đốm lá sớm) hoặc mặt dưới (đốm lá muộn) của vết bệnh.
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
Nguồn bệnh phát sinh ở bệnh đốm lá lạc tồn tại chủ yếu ở dạng sợi nấm và bào tử phân sinh trên tàn dư cây lạc. Đặc biệt, các vết bệnh cũ trên lá và thân cây lạc bị nhiễm bệnh trước đó sẽ tạo ra các bào tử có thể truyền nhiễm sang cây lạc mới. Những bào tử này phát tán trong không khí, gió hoặc bằng cách bắn nước lên lá lạc. Ngoài ra, các bào tử có thể được thổi từ các cánh đồng lân cận và thậm chí ở khoảng cách xa.
Trong những điều kiện thuận lợi như độ ẩm cao từ khoảng 65 đến 90 độ F vết bệnh bắt đầu phát sinh bào tử từ 2 đến 4 ngày sau đó và tiếp tục sinh sản cho đến hai tuần. Từ đó, các bào tử phát tán trên lá lạc bắt đầu một chu kỳ lây nhiễm mới và thực sự phát triển mạnh chỉ những những môi trường thuận lợi. Quá trình lây nhiễm và phát triển của bệnh đốm lá sớm có phần nhanh hơn bệnh đốm lá muộn, nhưng nấm bệnh đốm lá muộn lại sinh sôi nảy nở với tốc độ nhanh hơn, khó phòng trừ hơn và khó kiểm soát khi ở diện rộng.
Điều kiện phát triển bệnh hại
Đốm lá đậu phộng thường xảy ra vào giữa giai đoạn cuối của mùa sinh trưởng trong điều kiện môi trường thuận lợi. Bệnh có thể phát sinh gây hại ngay sau khi cây lạc mọc lên cây con được khoảng 20-30 ngày; gặp điều kiện nóng ẩm, nhiệt độ không khí trong khoảng trên 20oC và có mưa nhiều
Các loại virus rất ưa thích nhiệt độ cao và điều kiện ẩm ướt, như vụ lạc Xuân và lạc Thu. Ở cuối vụ lạc Xuân và nhất là lạc vụ lạc Thu là vô cùng thuận lợi cho nấm sinh sản, lây lan và bệnh thường phát triển nhanh, mạnh kéo dài cho tới khi thu hoạch củ, gây ảnh hưởng nặng nề đến năng suất mùa vụ. Trong vụ lạc Thu, bệnh thường phát sinh sớm hơn so với các vụ lạc khác, cụ thể là từ trước khi ra hoa 5 – 6 ngày và tăng dần mức độ ảnh hưởng đến lúc ra tia rộ, sau đó tăng rất nhanh từ giai đoạn củ non đến già chắc.
Mức độ ảnh hưởng
Khi bệnh đốm lá lạc xâm nhiễm vào cây trồng, các chỉ số quang hợp, sinh hóa, cấu trúc vật chất của cây sẽ thay đổi, từ đó quá trình hấp thụ ánh sáng trên bề mặt cây bị ảnh hưởng trầm trọng.
Biện pháp phòng bệnh
Biện pháp giống
Biện pháp nhân giống để kháng bệnh đốm lá sớm và muộn được coi là một trong biện pháp trong việc quản lý bệnh, bởi tính di truyền sẽ giúp cây miễn nhiễm hoặc kháng bệnh tốt nhất. Trong đó, tạo giống kháng bệnh cho cây ký chủ là hiệu quả nhất được sử dụng để thu được các giống kháng bệnh đốm lá lạc.
Biện pháp sinh học
Đưa các sinh vật sống đối kháng vào đất trồng để kiểm soát quần thể và hoạt động của các tác nhân gây bệnh thực vật.
Nên làm giàu đất bằng cách bón phân hữu cơ và phân chuồng giúp làm tăng hoạt động của hệ vi sinh vật đối kháng, do đó đẩy nhanh quá trình kiểm soát hoạt động của vi sinh vật gây bệnh đốm lá lạc.
Biện pháp canh tác
Kiểm soát cỏ dại, đặt khoảng cách trồng thích hợp và thường xuyên luân canh cây trồng
Áp dụng việc che phủ, kỹ thuật canh tác khoa học về ngày trồng, thời gian thu hoạch, dải đất canh tác, lựa chọn vật liệu trồng sạch và khỏe mạnh, bón phân, phơi nắng cho đất và quản lý nước trong đất.
Thực hiện đúng kỹ thuật tưới tiêu: tránh tưới trên cao, không xào xáo trên đồng ruộng khi cây ướt, tưới đủ nước và tránh tưới thường xuyên để đảm bảo tán cây và bề mặt đất trồng được khô ráo.
Sau khi đã thu hoạch xong, cần thu gom và loại bỏ tàn dư cây bệnh ra khỏi ruộng, tiến hành cày xới đất sớm.
Biện pháp kiểm dịch thực vật
Trong quá trình trồng và chăm sóc, cần thường xuyên thăm nom kiểm tra đồng ruộng để kịp thời đưa ra phương án xử lý kịp thời khi bệnh mới xuất hiện.
Biện pháp xử lý bệnh
Ngay khi phát hiện dấu hiệu bệnh hại, bà con cần nhổ bỏ và đem tiêu huỷ cây đã nhiễm bệnh. Thực hiện khử trùng vị trí cây bệnh bằng vôi bột để tránh lây nhiễm sang các cây xung quanh. Đồng thời sử dụng các loại thuốc trừ bệnh để phun khắp ruộng nhằm diệt mầm nấm trong đất và trên các cây chưa phát bệnh.
Bà con có thể tham khảo sản phẩm điển hình của Nghi Anh như: Kibul, Nazosi, Sunfur,…
Thuốc trừ bệnh 
Câu hỏi thường gặp
Bệnh đốm lá phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây lạc?
Cây bệnh có đặc điểm như thế nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
