Giới thiệu bệnh hại
Chuối là một loại trái cây nhiệt đới rất được ưa chuộng do chứa rất nhiều chất dinh dưỡng cũng như vitamin, khoáng chất. Ở Việt Nam, cây chuối gắn với tuổi thơ của rất nhiều thế hệ và hiện tại vẫn đang có mặt ở khắp các tỉnh thành, vùng miền nước ta. Cây chuối được xem là khá dễ canh tác, tốn ít công chăm sóc nên được trồng phổ biến rộng khắp, nhưng trên thực tế, trong quá trình sinh trưởng cây chuối có thể gặp rất nhiều bệnh hại gây ra giảm năng suất, chất lượng của quả chuối. Nếu có thể hiểu rõ bản chất và ngăn chặn những bệnh hại này, người nông dân hoàn toàn có thể nâng cao sản lượng và chất lượng chuối, cũng như nâng cao giá trị kinh tế từ loại cây quen thuộc này. Trong bài viết dưới đây chúng ta cùng tìm hiểu về các biểu hiện, nguyên nhân và biện pháp phòng trừ đối với một loại bệnh hại rất thường gặp trên cây chuối, đó là bệnh đốm đen.
Tác nhân gây bệnh
Bệnh đốm đen trên cây chuối là một bệnh được gây ra bởi nấm. Nấm gây bệnh tồn tại dưới dạng bào tử, mang tên Phyllosticta Maculata. Nấm này tấn công cây chuối trong tất cả các giai đoạn phát triển của cây nhưng chủ yếu là vào thời kỳ sinh sản, bào tử nấm lây lan qua những giọt nước như sương, nước mưa, tưới tiêu… Khi bào tử nấm nảy mầm, chúng tạo ra những sợi xâm nhập vào cây ký chủ rồi sinh sản ở giữa và bên trong các tế bào, tạo ra các đốm và tổn thương mới trong lớp bề mặt của các loại mô thực vật. Thời gian ủ bệnh có thể chỉ diễn ra trong khoảng 20 ngày nếu điều kiện thời tiết thuận lợi.
Dấu hiệu, triệu chứng của bệnh
Bệnh đốm đen hầu như gây ra các triệu chứng biểu hiện rõ nhất ở lá và quả chuối.
Ở lá, các chấm tròn đen xuất hiện trên các gân chính của phiến lá, đoạn gần mép lá, kích thước ban đầu dưới 1mm, có thể quy tụ lại thành hàng. Dần dần, những đốm này phát triển về mặt kích thước và hình thành các rìa hẹp màu vàng. Phần trung tâm của các đốm bệnh bị khô dần và dần lan ra xung quanh, các vết bệnh cũng lan dần ra mép lá, khiến lá khô dần.
Ở quả chuối, trước tiên sẽ xuất hiện vùng màu đen ở chóp quả, sau đó lan dọc theo thân và chiều dài quả. Sự hình thành các đốm đen không đều nhau, có viền chuyển màu vàng. Ở một số giống chuối, có thể nhìn thấy các đốm tròn màu nâu đỏ, phần trung tâm có thể màu đen hoặc có quầng sáng màu xanh đậm bủng nước. Quả có thể bị ảnh hưởng bởi bệnh đốm đen khá sớm, khoảng 2 đến 4 tuần sau khi buồng chuối được hình thành.
Điều kiện phát triển, yếu tố tác động
Bệnh đốm đen ở cây chuối phát triển mạnh mẽ dưới điều kiện thời tiết ấm, mưa và ẩm như đặc trưng thời tiết nước ta. Bệnh thường gây hại nặng vào chủ yếu mùa xuân hè, khi nhiệt độ không khí bắt đầu ấm dần từ 22 đến 28 độ C, có những trận mưa phùn kéo dài khiến độ ẩm không khí tăng cao trên 90%. Bệnh cũng phát triển mạnh trong các vườn thoát nước kém, bón phân thừa đạm, thiếu kali và các nguyên tố vi lượng khác, vườn nhiều sâu chích hút như rầy, rệp…
Qua quan sát thực tế, bệnh phát triển mạnh ở những vườn trồng cây quá dày, rậm rạp kém thông thoáng, thiếu ánh sáng, thiếu chăm sóc, những vườn lâu năm, đây cũng là lý do thường gặp đối với những vườn chuối tại đồng quê trồng cho đỡ trống đất, ít có sự chăm sóc của con người. Trong mùa mưa, nhất là trong những tháng mưa dầm liên tục là điều kiện thuận lợi để bệnh đốm đen phát triển.
Nguyên nhân gây bệnh
Trong quá trình canh tác, các nhà nghiên cứu đã tổng hợp và chỉ ra những nguyên nhân gây ra bệnh đốm sẹo đen trên cây chuối như sau:
Trồng cây với mật độ chưa hợp lý: Chuối là một loài cây có quá trình sinh trưởng và phát triển nhanh, cùng với việc bẹ chuối chứa rất nhiều nước, nếu trong quá trình canh tác, cây chuối được trồng với mật độ quá dày sẽ khiến cây không đủ không gian phát triển và làm độ ẩm không khí trong vườn tăng cao.
Chưa vệ sinh sạch sẽ tàn dư cây bệnh từ vụ mùa trước: bào tử nấm tồn tại trong đất rất lâu và trong tàn dư cây bệnh, vậy nên nếu vệ sinh không sạch sẽ dễ khiến bào tử nấm lại tiếp tục xâm nhập vào cây mới.
Bón phân mất cân đối: vườn chuối được bón quá nhiều đạm sẽ khiến cây phát triển nhanh nhưng nếu thiếu các yếu tố vi lượng sẽ làm giảm sức đề kháng cho cây, khiến cây dễ mắc các bệnh nấm hại, sâu bọ hơn.
Hệ thống tưới tiêu, thoát nước chưa tốt, gây ngập úng trong vườn.
Độc canh cây chuối trên cùng một vườn quá lâu khiến mầm bệnh dễ xâm nhập.
Cây bị tấn công bởi các loại sâu bệnh hại khác tạo ra các vết thương hở, khiến nấm bệnh dễ xâm nhập hơn.
Mức độ ảnh hưởng
Bệnh đốm đen trên cây chuối gây ra các biểu hiện trên lá và quả, đôi khi bệnh phát triển nặng sẽ gây ra héo rũ và chết lá, gây ảnh hưởng 1 phần đến khả năng tạo quả của cây. Trên quả, các biểu hiện đốm đen thực ra không gây ảnh hưởng quá lớn đến chất lượng quả mà chủ yếu ảnh hưởng đến ngoại hình của quả chuối. Đối với những vùng trồng chuối chủ yếu để ăn và phục vụ nhu cầu trong vùng thì không có ảnh hưởng gì lắm, tuy nhiên đối với những vùng trồng chuối xuất khẩu, đây lại là một rào cản cực kỳ lớn khiến chuối không thể xuất khẩu ra nước ngoài vì đã mang bệnh. Điều này làm giảm sút nghiêm trọng giá trị thành phẩm của loại trái cây này và có liên hệ trực tiếp tới mùa vụ và kinh tế của người nông dân, người chủ nông trại. Vậy nên tìm hiểu các biện pháp phòng trừ để hạn chế tối đa tác hại của căn bệnh này chính là điều mà người nông dân quan tâm.
Biện pháp phòng bệnh
Từ những nguyên tắc phòng chống các bệnh hại cho cây trồng nói chung và cây chuối nói riêng, một số biện pháp phòng ngừa bệnh đốm đen trên cây chuối có thể tổng hợp như sau
Lựa chọn loại giống kháng bệnh cao: sử dụng giống bệnh sạch sẽ giảm nguy cơ nhiễm mầm bệnh ngay từ ban đầu là lựa chọn tốt nhất để đảm bảo cho các cây trồng.
Kiểm tra, theo dõi vườn thường xuyên: theo dõi phát hiện sớm các triệu chứng của nấm bệnh cũng như kiểm tra nếu cây bị các loại sâu bệnh hại khác tấn công, gây ra các tổn thương cũng dễ làm nấm bệnh xâm nhập hơn.
Xử lý thoát nước tốt giúp vườn thông thoáng hơn
Trồng cây với mật độ thích hợp để đảm bảo không gian phát triển của cây, đồng thời hạn chế làm độ ẩm tăng cao, hạn chế sự lây lan của mầm bệnh
Vệ sinh các thiết bị làm vườn vì bào tử nấm có thể tồn tại trong lòng đất và bám vào các nông cụ rồi lây lan vào cây.
Cắt bỏ những bộ phận nhiễm bệnh của cây và đem đi tiêu huỷ sạch sẽ tránh để bào tử nấm còn sót lại trong tàn dư và lây nhiễm sang mùa vụ sau
Bón phân cân đối: kiểm soát lượng phân đạm bón vào vườn, tránh để vườn thừa đạm, bổ sung các nguyên tố vi lượng và phân chuồng hoai mục để tăng sức đề kháng cho vườn cây.
Biện pháp xử lý bệnh
Sử dụng các loại thuốc có chứa hợp chất Difenoconazole, Imibenconazole, Cucuminoid + Gingerol hoặc thuốc chứa tổ hợp dầu thực vật phun khi mới chớm bệnh
Bà con hãy tham khảo sản phẩm của Nghi Anh: Kibul, Nazosi,…
Thuốc trừ bệnh 
Câu hỏi thường gặp
Bệnh đốm sẹo đen phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây chuối?
Vết bệnh có hình dạng như thế nào?
Xử lý bằng cách nào?
