Bệnh hại do virus ở lúa: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng trừ

Giới thiệu bệnh hại

Virus là tác nhân gây hại nguy hiểm trong canh tác lúa. Ở các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long đã ghi nhận các bệnh do virus gây ra như bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá, lùn lá cỏ…Các bệnh do Virus có liên quan đến các côn trùng môi giới truyền bệnh là các loại rầy, bệnh gây hại lớn trong sản xuất lúa. Bệnh hiện lây lan nhanh và chưa có thuốc đặc trị. Với điều kiện thực tế như hiện nay có nhiều thuận lợi để mật độ rầy gia tăng, làm tăng áp lực bệnh lên cây lúa. Bên cạnh đó cơ cấu trồng lúa 3 vụ rất thích hợp cho sự phát triển của các côn trùng môi giới lan truyền bệnh. Vì vậy bà con cần tìm hiểu để có những hiểu biết nhất định về bệnh, cũng như các biện pháp canh tác lúa, phòng và trừ bệnh hiệu quả.

Đối tượng gây hại

Bệnh gây hại trên lúa

Triệu chứng, dấu hiệu

Bệnh do virus gây ra gồm các bệnh bên dưới

Bệnh vàng lùn

Bệnh do virus RGSV (Rice grassy stunt virus) gây ra.

Bệnh thường xâm nhập vào lúa lúc cây lúa còn non, cây sẽ lùn, mọc nhiều chồi, lá thắng đứng và xòe ngang. Các lá bệnh thường hẹp, ngắn, có màu nhạt, xuất hiện nhiều đốm nâu, không có hình dạng cụ thể.

Lá chuyển từ màu xanh sang vàng nhạt, vàng da cam rồi khô. Các lá già trưởng thành phía dưới sẽ bị vàng trước, rồi lan đến các lá non. Vết bệnh màu vàng bắt đầu từ chóp lá và lan dần vào trong các phiến lá và bẹ lá.

Cây bệnh có thể không có bông, hoặc có bông nhưng hạt bị đen và lép lửng. Lá trưởng thành bị bệnh thường bị vàng, bông bị nâu và hạt lép.

Bệnh lùn xoắn lá

Bệnh do virus RSV (Rice ragged stunt virus) gây ra.

Bệnh biểu hiện nhiều triệu chứng như: cây lùn, lá lúa bị rách, đẻ nhánh ở các thân bên trên, nghẹn đòng không trổ thoát được.

Đặc điểm điển hình là cây lúa bị bệnh sẽ lùn thấp, lá xanh đậm, có nhiều lá bị xoăn nhiều vòng theo hình xoắn ốc hoặc lò xo, trỗ bông muộn và không thoát. Lá có thể bị xoăn tít cả lá hoặc chỉ một phần đỉnh lá.

Ngoài ra, bệnh lùn xoắn lá còn các các biểu hiện như rách mép lá, (những đoạn rách tạo thành đoạn hình chữ V hoặc rách hình răng cưa), xuất hiện các sọc trắng ở các mép; lá non nhạt màu, gần phần bẹ lá bị sưng từng đoạn ngắn và biến màu.

Bệnh tungro (vàng lá di động)

Bệnh do virus RTBV ( Rice tungro bacilliform virus) và RTSV (Rice tungro spherical virus) gây ra.

Ở cây bệnh phần nửa trên của phiến lá bị vàng từ chóp vào trong. Cây lùn thấp, lá xít nhau, lá ngắn và hơi xòe ngang. Cây bị bệnh sớm thường đẻ nhánh kém hoặc có thể chết.

Bệnh lùn sọc đen hại lúa

Bệnh do virus SRBSDV (Southern rice black streaked … virus) gây ra.

Cây bệnh lá thường ngắn, có màu xanh đậm, chóp lá biến dạng và xoắn lại, ría lá rách hình chữ V. Cây bệnh tồn tại lâu trên ruộng, khi cây bệnh ở giai đoạn muộn cây lúa vẫn phân hóa đòng nhưng không có khả năng trổ bông hoặc trỗ không thoát, bị lép đen.

Nguyên nhân phát sinh

Các bệnh do virus gây ra lan truyền qua côn trùng môi giới.

Virus gây bệnh vàng lùn (RGSV) và bệnh lùn xoắn lá (RRSV) lan truyền nhờ rầy nâu Nilaparvata lugen.

Rầy nâu đẻ trứng tạo thành ổ trong gân chính và bẹ của lá lúa. Rầy non có 5 tuổi, ở độ tuổi từ 1 đến 3 gọi là rầy cám, sau đó lột xác trở thành rầy nâu tuổi 1 – 2, có thời gian sống từ 12 – 14 ngày, vòng đời từ rầy nâu 26 đến 30 ngày cà có khả năng tăng mật độ rất nhanh.

Virus gây bệnh Tungro (RTBV và RTSV) lây truyền nhờ rầy xanh đuôi đen Nephotettix Virescent.

Rầy xanh thích đẻ trứng trên những khóm lúa xanh tốt rậm rạp đặc biệt là khi ít ánh sáng. Cả rầy xanh non và rầy trưởng thành đều hút nhựa cây, gây bịt kín bó mạch cây lúa bằng màng bọc, làm lúa lùn sinh trưởng kém, và héo vàng.

Còn virus SRBSDV gây bệnh lùn sọc đen lan truyền nhờ rầy lưng trắng, rầy nâu nhỏ.

Điều kiện phát triển bệnh

Sự xuất hiện các loại rầy phù thuộc vào nhiệt độ, độ ẩm và lượng thức ăn. Nếu nhiệt độ thấp, ẩm độ cao, cùng lượng thức ăn phù hợp thì hầu hết các loại rầy xuất hiện nhiều và đa dạng, đồng thời khả năng gia tăng mật số cũng rất nhanh.

Các môi giới truyền bệnh hút chích cây lúa bệnh trong 5 – 10 phút là mang mầm bệnh trong mình. Thời gian ủ bệnh virus trong cơ thể môi giới truyền bệnh là 23 đến 33 ngày, trung bình từ 9 – 10 ngày là rầy có khả năng truyền bệnh cho cây lúa khỏe. Thời gian hút chích càng dài thì khả năng lây bệnh càng cao. Sau khi mang nguồn bệnh virus, môi giới truyền bệnh có thể có khả năng truyền bệnh đến chết. Qua các lần lột xác, rầy cũng không mất khả năng truyền bệnh, tuy nhiên virus không truyền qua trứng. Bệnh có triệu chứng rõ rệt sau 2 đến 3 tuần từ khi cây bệnh.

Virus gây bệnh lưu tồn trong gốc rạ, lá chét, không truyền qua hạt giống, đất, nước, không khí và không truyền qua tiếp xúc cơ giới.

Mức độ ảnh hưởng

Bệnh xuất hiện nặng giai đoạn từ sau 30 ngày khi sạ. Bệnh xuất hiện càng trễ, khả năng thiệt hại càng cao. Cây lúa bị nhiễm bệnh, thân lá thấp, phiến lá ngắn, hay bị cong xoắn, có khả năng nảy chồi mạnh như sẽ mất khả năng trổ vì vậy năng suất sẽ bị thất thu nghiêm trọng. Bệnh thường phát sinh và phát triển theo chu kỳ của rầy. Sau các đợt dịch rầy bệnh thường bộc phát mạnh.

Khi cây lúa bị do virus gây ra ở giai đoạn đẻ nhánh như bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá,… sẽ làm cho chiều cao cây giảm 40%, chiều dài lá giảm tới 50%, rễ lúa bệnh ngắn hơn cây lúa khỏe. Tỷ lệ bông trổ mà không thoát được chiếm khoảng 20 – 80% khóm cây bệnh, tỷ lệ hạt lép từ 18 – 84% làm năng suất lúa giảm nghiêm trọng.

Biện pháp phòng trị bệnh

Bệnh do virus gây hại đến nay chưa có thuốc đặc trị, vì thế biện pháp tối ưu là phòng bệnh.

Giống

Sử dụng giống kháng bệnh là hiệu quả kinh tế nhất cho các bệnh virus.

Một số kháng bệnh virus hiện nay được khuyên dùng như: OM 4498, OM 4495, OM3539, OM3556, OM5393, OMC 2000, VNDD 95-20, AS996, IR 50404,… Những giống có tỷ lệ kháng các môi giới gây bệnh virus cao, tuy nhiên bà con cần cân nhắc lựa chọn giống phù hợp với điều kiện khí hậu tự nhiên của từng địa phương để dễ dàng, thuận lợi trong thâm canh, canh tác.

Biện pháp canh tác

Thực hiện triệt để các biện pháp phòng trừ rầy nâu, rầy xanh, rầy lưng trắng, rầy nâu nhỏ.

Canh tác lúa theo phương châm 3 giảm: Giảm phân đạm, giảm thuốc trừ sâu để tránh các loại rầy bộc phát.

Tiêu hủy nguồn bệnh trên đồng ruộng, đặc biệt ở giai đoạn cây lúa còn non.

Nếu ruộng bị nhiễm bệnh nặng (trên 20%) thì phải tiêu hủy ngay bằng cách cày bừa cả ruộng để diệt mầm bệnh; cần kết hợp phun thuốc trừ rầy trước cày bừa để tránh bệnh phát tán sang ruộng khác.
Nếu bị bệnh nhẹ dưới 20%, bà con cần nhổ bỏ cây bị, vùi xuống ruộng không được để tràn lan trên bờ ruộng.

Luân canh lúa với các rau màu, hạn chế canh tác lúa liên tục 2 – 3 vụ đặc biệt là ở các vùng thường xuyên gặp bệnh.

Thăm đồng thường xuyên, đặc biệt giai đoạn 40 ngày sau cấy, để phát hiện và nhổ, vùi bỏ lúa bệnh. Đồng thời phun thuốc diệt rầy ngay khi phát hiện rầy cám trên đồng ruộng.

Dự tính các tác động

Tăng cường công tác kiểm tra đồng ruộng, báo cáo kịp thời về những vấn đề liên quan rầy nâu, rầy xanh, bệnh do virus và các vấn đề sử dụng thuốc hóa học.

Phòng NN và PTNT cùng các cơ quan chức năng lên kế hoạch thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng giảm diện tích trồng lúa, thay bằng các cây trồng khác phù hợp tùy khu vực, địa phương cụ thể mà có thu nhập tương đương hoặc cao hơn. Các cán bộ hướng dẫn, khuyến khích bà con luân canh cây màu với lúa để hạn chế bệnh gây hại nặng. Giảm diện tích trồng 2 -3 vụ lúa liên tục, thay bằng 1 – 2 vụ màu.

Biện pháp sinh học

Sử dụng các tác nhân phòng trừ sinh học (thiên địch) đối với các môi giới lan truyền bệnh virus.

Đối với rầy xanh bà con có thể dùng ong bắp cày nhỏ ký sinh trứng và một số loài rệp cũng ăn trứng, hoặc các loài ruồi, tuyến trùng ký sinh cả bằng tuyến trùng trưởng thành và ấu trùng…. Ngoài ra rầy xanh còn bị tấn công bởi các loại chuồn chuồn kim và nhện.
Các thiên địch của rầy nâu như nhện ăn thịt (Atypena formosana) một con nhện có thể ăn 4 – 5 con rầy nâu/ngày (nhện cũng có thể ăn rầy xanh); các loại bọ rùa như bọ rùa đỏ (Micraspis sp.), bọ rùa vàng, bọ rùa 6 chấm, bọ rùa 8 chấm; Bọ xít mù xanh (Cyrtorhinus lividipennis), bọ xít nước,… các loài này tìm kiếm trứng gầy ở bẹ lúa, thân lúa, có thể ăn trứng và con rầy.

Biện pháp hóa học

Hiện nay chưa có thuốc trừ đặc trị bệnh do virus gây ra, mà chủ yếu phòng trừ môi giới lan truyền bệnh như rầy nâu, rầy xanh…

Bà con hãy tham khảo sản phẩm của Nghi Anh như: Sumo, Kibul, tia sét, bay rầy…Phun nhắc lại 2 đến 3 lần, mỗi lần cách nhau 5 – 7 ngày nếu bệnh nặng

Quick View

Thuốc trừ sâu

NA-NAZOMI 5WDG

Liên hệ để cập nhật giá

Add to cart

Chú ý: Phun theo chỉ dẫn trên nhãn bao bì thuốc và tuân thủ tuyệt đối quy tắc “4 đúng” trong sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Bên cạnh việc phun thuốc xử lý bệnh bà con cần bổ sung dinh dưỡng cho cây sớm phục hồi khả năng sinh trưởng và phát triển, để thực hiện bà con nên tham khảo sản phẩm dinh dưỡng cây trồng của Nghi Anh: Tonik 1.8SL, Eto,..