Giới thiệu bệnh hại
Hiện nay, chanh dây (chanh leo) là một loại cây được rất nhiều bà con nông dân tin tưởng trồng trọt để phát triển kinh tế. Với kích thước nhỏ nhưng lại chứa rất nhiều chất dinh dưỡng như vitamin, chất chống oxy hóa rất có lợi cho sức khỏe của người tiêu dùng. Tuy nhiên, loại cây này lại rất nhạy cảm vào mùa mưa, chúng rất dễ bị bệnh gây ra bởi nấm và ảnh hưởng rất lớn đến tỷ lệ cho ra quả của cây. Bệnh thường thấy nhất ở cây chanh dây là bệnh héo rũ cây chanh dây được gây ra bởi loại nấm có tên là Fusarium oxysporum sp. Passiflorae.
Đối tượng gây hại
Nấm Fusarium oxysporum có thể gây ảnh hưởng lên nhiều loại cây khác nhau và thường thấy nhất là cây cà chua, khoai lang, ớt, bầu bí và chuối. Đối với mỗi loại cây nó sẽ có một tên gọi riêng biệt dùng để phân biệt cây chủ. Đối với cây chanh dây loài nấm này sẽ có tên khoa học là Fusarium oxysporum sp. Passiflorae.
Triệu chứng, dấu hiệu của bệnh hại
Bệnh héo rũ ở cây chanh dây có thể xuất hiện ở bất kỳ giai đoạn nào và bất kỳ thời điểm nào trong quá trình phát triển của cây. Triệu chứng dễ phát hiện nhất của bệnh là khi một hay nhiều cành của cây đột ngột héo rũ xuống, sau đó là toàn bộ thân dây của cây dẫn đến cây bị héo và chết. Triệu chứng thường xuất hiện nhiều nhất vào buổi trưa.
Về quả của cây, biểu hiện rõ nhất nằm ở trái non, bệnh sẽ làm cho trái bị co rúm và nhăn nheo trong khi trái chưa chín và vẫn còn trên cây.
Về thân cây, phần thân cây sẽ xuất hiện những vệt màu nâu đỏ tại nơi bị nhiễm bệnh. Đầu tiên là phần mô mạch dẫn nước của cây chanh leo, dần dần sẽ là toàn bộ hệ thống mô mạch của cây bị chuyển từ đỏ sang nâu.
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
Bệnh héo rũ ở cây chanh dây do nấm Fusarium oxysporum sp. Passiflorae gây ra. Đây là một loại nấm có dạng sợi, có nguồn gốc mầm bệnh từ đất và có thể tồn tại rất lâu dưới đất bằng cách sinh ra bào tử chlamydospores – dạng bào tử nghỉ ngơi khi nấm đang ở trong điều kiện không thuận lợi để phát triển như thiếu chất dinh dưỡng, không đủ độ ẩm. Bào tử này thường được hình thành đơn hoặc đôi, có dạng hình tròn và có vách dày.
Nấm gây bệnh héo rũ sẽ xâm nhập vào cây thông qua những vết thương hở ở rễ cây hoặc thân cây gần mặt đất. Từ vết thương nó sẽ xâm nhập vào mô tiếp giáp nhu mô mạch dẫn nước của cây, tạo ra các vi bào tử gây tắc nghẽn và làm giảm khả năng dẫn nước của cây khiến cây khô héo. Điều này dẫn đến việc ban đầu nhiễm bệnh thân cây sẽ xuất hiện các vết nứt do lượng hơi nước thoát ra nhiều hơn lượng nước được hấp thụ, dẫn đến lá héo và cây chết. Sau đó sẽ tiếp tục lây nhiễm sang các cây xung quanh.
Điều kiện phát triển bệnh hại
Nấm mang mầm bệnh héo rũ cây chanh leo có môi trường sống rất đa dạng và dễ thích nghi với môi trường sống mới. Điều kiện phát triển lý tưởng của loại nấm này là ở những môi trường có nhiệt độ cao, độ ẩm tương đối và đặc biệt là ở đất cát.
Ngoài ra, loại nấm này thường lây lan qua các cây thông qua chuyển động của đất như bị ảnh hưởng bởi các hoạt động của máy nông nghiệp (máy cày, máy xới đất,…), bước đi của người dân, và đặc biệt là dòng nước chảy khi tưới cây hoặc trời mưa. Những hoạt động này đều tạo ra những sự dịch chuyển nhất định, dẫn đến nấm cũng di chuyển sang các cây khác theo sự chuyển động của môi trường.
Tuy nhiên, theo nghiên cứu, các giống cây chanh leo màu vàng sẽ có tỷ lệ nhiễm bệnh cao hơn các giống cây màu tím.
Sự ảnh hưởng của bệnh
Bệnh có khả năng lây lan cao và dễ dàng phát triển khi gặp điều kiện thuận lợi, đồng thời, bệnh cũng có thể tồn tại rất lâu trong đất. Loại bệnh này sẽ gây ảnh hưởng nặng nề đến bà con nông dân vì chanh dây đang là một loại cây trồng được rất nhiều bà con tin tưởng và mang lại giá trị, lợi ích kinh tế tốt và ổn định cho người nông dân.
Biện pháp phòng trừ bệnh
Đối với hạt giống, bà con nên chọn hạt giống sạch, có thể ủ qua với các loại thuốc làm sạch hạt giống trên thị trường. Đối với cây con, nên chọn những cây khỏe mạnh, phát triển tươi tốt để giảm thiểu nguồn bệnh. Trước khi trồng nên nhúng rễ cây con với dung dịch hóa học Trichoderma nhằm giảm bớt khả năng lây lan của mầm bệnh. Có thể sử dụng giống cây ghép gốc để kháng được bệnh héo rũ. Chú ý khoảng giữa các cây với nhau nên tạo độ thông thoáng, tránh trồng quá xát có thể tăng độ ẩm.
Đất trồng nên được xử lý sạch sẽ trước khi bắt đầu một vụ mùa mới. Nên xử lý đất với bột vôi từ 15 ngày trước khi bắt đầu vụ mùa mới hoặc có thể chọn trộn chế phẩm Trichoderma với đất thay vì nhúng rễ cây trước khi tri trồng. Nên chọn loại đất tốt có nhiều chất dinh dưỡng hoặc có thể bổ sung thêm chất dinh dưỡng cho cây. Tránh trồng cây ở nơi đã bị nhiễm bệnh trước đó hoặc gần nơi đã bị nhiễm bệnh vì nấm có thể di chuyển do sự chuyển động của môi trường xung quanh. Đất trồng cây nên có cơ chế thoát nước tốt tránh ứ đọng nước và nên thoát hẳn ra ngoài tránh đi những khu vực trồng cây khác.
Thường xuyên làm sạch cỏ ở gốc cây và tránh làm tổn thương rễ cây cũng như thân cây vì đây là đường xâm nhập nhanh nhất của loại bệnh này. Không nên chọn phân tươi để bổ sung chất dinh dưỡng cho cây vì điều này có thể làm cho cây bị nhiễm thêm nhiều loại bệnh khác.
Bà con có thể chọn cách trồng xen canh cây chanh leo với những loài cây khác như bắp, cây họ đậu, bắp cải, cây không thân để có thể giảm thiểu diện tích lây lan mầm bệnh.
Ngoài ra, khi trồng bà con cũng nên chú ý quan sát cây, khi thấy cây xuất hiện lá vàng hoặc có dấu hiệu rũ xuống nhiều. Nên thường xuyên kiểm tra thân cây có dấu hiệu nứt vỏ hay không và chú ý cây có hiện tượng héo gốc. Nếu phát hiện cây có dấu hiệu bệnh nên lập tức nhổ bỏ và tiêu hủy để giảm sự lây lan. Đồng thời nên sử dụng sản phẩm trừ nấm sinh học vừa có tác dụng phòng bệnh, vừa có thể tăng đề kháng của cây giúp cây giảm bệnh.
Biện pháp xử lý bệnh
Khi phát hiện cây bị bệnh nên lập tức đào bỏ và đem đi tiêu hủy, ở nơi phát hiện cây nhiễm bệnh nên rải bột vôi và phun thuốc khử trùng đất. Ngoài ra, các cây còn lại bà con nên dùng phân chuồng hoai mục kết hợp với phân lân và chế phẩm sinh học cần thiết như NA-Sunfur để bổ sung cho cây giúp cây khỏe mạnh và có thể kháng bệnh.
Khi tưới nước, nên bắt đầu từ khu vực cây khỏe mạnh, tươi tốt xử lý dần xuống khu vực bị nhiễm bệnh để tránh mầm bệnh chảy theo dòng nước tiếp tục lây lan sang các cây khác.
Khi phát hiện bệnh, bà con có thể tham khảo một số sản phẩm thuốc trừ bệnh của Nghi Anh như Kibul, Nazosi,…để phun lên cây. Nên kiểm tra lại sau 5 đến 7 ngày và có thể phun nhắc lại nếu thấy cây không có dấu hiệu giảm bệnh, chú ý sử dụng thuốc theo liều lượng trên bao bì khuyên dùng hoặc của các chuyên gia.
Thuốc trừ bệnh 
Câu hỏi thường gặp
Bệnh héo rũ phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây chanh dây?
Vết bệnh có hình dạng như thế nào?
Xử lý bằng cách nào?
