Cây chè hiện đang là mặt hàng phát triển chủ lực ở nước ta. Ngành chè không chỉ sản xuất ở trong nước mà còn vươn rộng ra thế giới. Trong nhiều năm qua ngành chè đã đem lại giá trị kinh tế lớn cho xã hội, tạo ra nguồn thu nhập lớn cho người dân, góp phần thúc đẩy nền nông nghiệp nước nhà ngày càng phát triển. Cây chè thường được trồng ở khu vực miền Bắc và Trung nhiệt đới cận nhiệt đới. Cây chè từ xưa đã có vô vàn lợi ích, tác dụng tốt đối với cơ thể con người. Cây chè ngoài việc chế biến thành trà, nước để uống thì cùng với sự phát triển khoa học, kỹ thuật đã cho ra những sản phẩm có giá trị cao từ cây chè như trà xanh, bánh, kẹo, hay còn được chế biến thành các loại thuốc từ thiên nhiên để chữa các bệnh như dạ dày,…Thông thường cây chè là một loại cây dễ trồng, đơn giản nhưng không vì thế mà kể từ lúc bắt đầu đến khi thu hoạch được thì không có vấn đề gì phát sinh. Trong thời gian trồng và chăm sóc thì vẫn còn một số bệnh phát sinh làm ảnh hưởng khá lớn tới sự sinh trưởng và phát triển của cây. Điển hình như bệnh sùi cành chè.
Giới thiệu bệnh hại
Bệnh sùi cành chè có tên khoa học là Bacterium sp. Đây là một loại vi khuẩn đôi khi còn được gọi là vi trùng, thuộc loại ký sinh trùng. Vi khuẩn là một nhóm sinh vật đơn bào, có khung tế bào và các bào quan như ty thể và lục lạp. Chúng hiện đang có mặt rất nhiều trên khắp đất nước và đang cộng sinh với sinh vật khác. Hầu hết các vi khuẩn có kích thước rất nhỏ. Chúng thường có vách tế bào như tế bào ở nấm thực vật, nhưng với thành phần cấu tạo đặc biệt. Các vi khuẩn này sẽ tạo thành các ổ vi khuẩn, ký sinh, xâm hại lên cây.
Những vi khuẩn này thường xâm chiếm chiếm vào các các không gian ở giữa tế bào. Chúng được thiết lập từ các bộ phận của của cây. Đây là loại vi khuẩn sinh sản vô tính, không sinh sản hữu tính. Vi khuẩn nội ký sinh thực vật được tìm thấy ở hầu hết các loài thực vật, đặc trưng là cây chè. chúng cư trú trong nội mô của cây, giữa vi khuẩn và cây sẽ có một mối liên hệ là cộng sinh tương trợ lẫn nhau. Thưởng sẽ xuất hiện ở các rễ, hay bề mặt lá.
Đối tượng gây hại
Bệnh sùi cành do vi khuẩn gây ra, đây là một loại tác nhân gây bệnh gây khó chịu nhất tồn tại trong đất. Mặc dù ở hầu hết các trường hợp thì bệnh sùi cành không gây tử vong cho cây trồng, nhưng bệnh làm gián đoạn quá trình truyền nước và dòng chảy chất dinh dưỡng về cây và có thể làm cho cây chậm phát triển, còi cọc, mất sức sống. Bệnh thường gây hại nhiều trên cây chè, các cây ăn quả như cây nho, hoa hồng,…
Triệu chứng, dấu hiệu bệnh hại
Sùi cành vi khuẩn biểu hiện là những khối u thực vật dạng mô hình thành gần đỉnh hoặc vị trí gần đất của cây bị nhiễm bệnh. Các u sùi như túi mật ban đầu có bề mặt màu trắng, mềm, khi mở rộng chúng trở nên chai và hoá gỗ cứng hơn theo thời gian. Các vết u sùi này có thể có đường kính từ 12mm đến hàng chục cm. Vi khuẩn gây bệnh có thể di chuyển khắp cây nên chúng cũng có thể di chuyển lên cành cao gây hại. Khi các túi mật to ra, chúng tiếp tục hạn chế sự vận chuyển nước và dinh dưỡng, cây có thể bị suy yếu và chết đầu cành nơi bị bệnh xâm nhiễm. Quá trình hình thành u sùi diễn ra nhanh nhất trong điều kiện thời tiết ấm áp
Khi mới bị bệnh, ở những cây chè sẽ bắt đầu xuất hiện dấu hiệu tán chè cằn cỗi, lá nhỏ bị úp. Những lá phía trên vết sùi bị khô và rụng, cành chết khô dần từ ngọn xuống đến vết sùi khi gặp hạn, khô. Búp chè khi bị bệnh thường nhỏ hơn bình thường, cuống lá ngắn, lá bị biến dạng, bề mặt lá dày và thô. Vết bệnh ở trên cành sùi như u bướu, kích thước 2-6mm, sần sùi, vỏ bị rạn nứt như quả na; vết sùi có màu nâu, nhiều vết sùi có thể nối liền với nhau thành một đoạn dài trên cành, có những vết bệnh bao quanh cả cành hoặc chỉ một phần trên cành
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
Bệnh sùi cành chè là một bệnh có tính chất truyền nhiễm ký sinh. Theo những kết quả nghiên cứu ở nước ta và nước ngoài cho thấy: Bệnh sùi cành chè do vi khuẩn Bacterium gorlencovianum gây ra. Vi khuẩn có dạng hình gậy, khuẩn lạc màu trắng kem, láng bóng, nhuộm gram âm. Vi khuẩn không tạo indol, không khử nitrat, không thủy phân tinh bột, …Vi khuẩn có thể tạo ra axit nhưng không tạo ra khí trên môi trường có glucose và saccarozơ. Vi khuẩn xâm nhập vào cây, vào mô cây qua vết thương vô cùng nhanh chóng. Thời kỳ tiềm ẩn của bệnh trên cành non là 20-25 ngày, trên cành già 30-45 ngày.
Vi khuẩn không truyền, lây lan qua hạt giống mà những vết u sùi tồn tại trên cành là nguồn bệnh chủ yếu lây lan bệnh. Bởi loại vi khuẩn này cần ký sinh trên một cơ thể sông, có các chất dinh dưỡng cần thiết để chúng có thể cộng sinh nên mới phát triển được.
Sự lây lan bệnh trong tự nhiên là dự dịch chuyển lây lan từ cây này sang cây khác, theo kiểu giọt nước.
Điều kiện phát sinh bệnh hại
Bệnh chủ yếu sinh trưởng và phát triển trong giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 12, nhưng mạnh nhất vẫn là từ tháng 9-11. Trong điều kiện nhiệt độ từ 21-26 độ C, độ ẩm cao.
Đối với những nương chè trồng cạnh những đồi cây rậm rạp, âm u thiếu ánh sáng, hoặc các vườn chè dưới chân đồi thường bị bệnh nặng hơn. Do ở những nơi đó độ ẩm khá cao, cây không hấp thu đủ ánh sáng, thiếu khả năng để phát triển nên rất dễ dẫn đến lây lan. Đối với những cây chè tán to, già nhiều cành cũng thuộc vào dạng bị bệnh nặng do cơ thể bị già, yếu có nhiều yếu tố khiến vi khuẩn dễ dàng xâm nhập và phát triển mạnh.
Ngoài ra ở một số vùng có nhiều bọ xít thường bệnh sùi cành cũng xuất hiện khá nhiều. Nhưng cho đến nay các nhà khoa học vẫn chưa nghiên cứu tìm ra được mối liên quan giữa bọ xít, muỗi với bệnh. Hoặc cũng có thể đó là do một sự ngẫu nhiên khi muỗi và bọ xít làm hại cây thì đồng nghĩa với việc tạo được nên môi trường thuận lợi để phát triển, xâm hại cây chè.
Mức độ ảnh hưởng
Bệnh sùi cành chè thường ít gây tử vong tới cây chè, vẫn có trường hợp ít cây chè có bị chết. Những cái hậu quả đầu tiên nhất vẫn là sự mất đi khả năng truyền dinh dưỡng, nước đi nuôi cơ thể, ngăn cản quá trình vận chuyển chăm sóc cơ thể. Bệnh khiến cho các lá non bị teo lại, các lá già và cành sẽ héo, khô và rụng dần.
Khi cây chè không phát triển thì đồng nghĩa với việc năng suất chè vụ đó cũng bị giảm, không đáp ứng được chất lượng cũng như sản lượng cho các doanh nghiệp.
Biện pháp phòng bệnh
Khi bắt đầu tiến hành làm vườn nên chọn những nơi địa điểm, thoáng rộng, đảm bảo được việc quang hợp của lá cây, không quá cao cũng không quá thấp.
- Có thể ngâm giống trong một số loại thuốc kháng sinh để xử lý bệnh ngay từ đầu
- Nên làm sạch cỏ vườn, bón phân, ủ hoai để cung cấp được những dưỡng chất ban đầu để ngấm vào đất
- Sau đó sử dụng một số loại thuốc khử khuẩn trước theo khuyến cáo của các chuyên gia.
- Đảm bảo khử khuẩn cho các dụng cụ sử dụng trong quá trình chăm sóc, cắt tỉa
- Thường xuyên thăm vườn, để phát hiện nhanh các cây bị bệnh và có biện pháp phòng tránh kịp thời.
- Cần đốn chè để tiêu diệt nguồn bệnh, làm cho cây chè nhanh chóng trẻ lại.
Biện pháp xử lý bệnh
Ngay khi phát hiện dấu hiệu giai đoạn đầu của bệnh trên cây non, lập tức đào cây và loại bỏ càng nhiều đất xung quanh càng tốt. Trên những nương chè bị bệnh khi đã vào thu hoạch cần đốn sớm, đốn tập trung, đồng thời thu nhặt và đốt tiêu huỷ. Sử dụng các loại thuốc giúp ngăn chặn sự gây hại của vi khuẩn như: Kibul, Nazosi, Sunfur,…
Thuốc trừ bệnh 
Tăng cường phun bón các sản phẩm Kali giúp cây phục hồi và tăng năng suất sau khi đã xử lý được bệnh: Siêu Kali, Siêu bật búp,…
Câu hỏi thường gặp
Bệnh sùi cành phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây chè?
Cây bệnh có đặc điểm như thế nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
