Giới thiệu bệnh hại
Các loại cây có múi như cam, bưởi là những loại cây ăn quả thuộc vùng Á nhiệt đới, phù hợp với vùng khí hậu và thổ nhưỡng của Việt Nam, đặc biệt loại cây này cho năng suất cao, giá trị kinh tế lớn cho bà con nông dân nên được trồng rất nhiều. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả tốt, chúng yêu cầu cung cấp các loại chất dinh dưỡng khác nhau cho sinh trưởng. Vì thế, bà con cần có hiểu biết về các vấn đề của cây cũng như các triệu chứng của cây.
Trong đó, công đoạn bón phân cho cây cam, bưởi luôn đòi hỏi bà con cần phải có am hiểu về đặc tính sinh trưởng qua từng thời kỳ và nếu bón không đủ liều lượng hoặc không đúng cách, ngay lập tức dẫn đến việc ra hoa đậu trái của cây không đồng đều và cho ra với chất lượng thấp. Bên cạnh đó, vì muốn tăng trưởng nhanh mà bón quá nhiều phân hóa học, không chỉ gây ảnh hưởng đến độ màu mỡ của đất mà cây cam, bưởi vẫn thất thu về năng suất.
Một lý do cho sự kém phát triển và các triệu chứng xấu của cây đó là cây thiếu dinh dưỡng từ các chất đa lượng. Một trong số đó là lân (P), đây là chất dinh dưỡng có ảnh hưởng rất nhiều tới sự hấp thụ chất dinh dưỡng, hiệu suất của bộ máy quang hợp và chuyển hóa chất chống oxy hóa trong cây. Nó giúp cây lưu trữ và sử dụng năng lượng từ quá trình quang hợp để hình thành hạt giống, phát triển rễ, tăng tốc độ trưởng thành và chống lại căng thẳng. Phốt pho tham gia vào việc tổ chức tế bào và chuyển giao các đặc điểm di truyền của cây. Do đó, quá trình sinh trưởng cây sẽ bị giảm khi nguồn cung cấp lân quá thấp.
Triệu chứng của bệnh hại
Theo quan sát ở cây cam, bưởi, tình trạng thiếu lân ít xuất hiện các dấu hiệu thiếu hụt nhìn thấy được trên lá. Ở những phần biểu hiện của bệnh thiếu lân, lá có màu xanh xỉn và dễ rụng. Lượng phốt pho thấp ảnh hưởng đến chất lượng trái cây, làm cho quả bị biến dạng với các trung tâm mở và vỏ thô, dày, dẫn đến tỷ lệ nước thấp và có tính axit. Đặc biệt, ảnh hưởng của bệnh thiếu lân đến chất lượng quả cam, bưởi càng tồi tệ hơn khi sử dụng quá nhiều phân đạm.
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
Nguyên nhân thiếu lân ở cây cam, bưởi là đất vốn dĩ thiếu Photpho. Tình trạng này có thể là do rửa trôi và xói mòn ở những nơi đất cát và khí hậu ẩm ướt. Phốt pho phản ứng được với đất sét, sắt (Fe), nhôm (Al) hoặc canxi (Ca) trong đất và trở nên ít khả dụng và ít di động hơn. Trong các loại đất có tính axit mạnh, P có thể nhanh chóng bị giảm khả năng hòa tan qua quá trình cố định bởi Fe và Al hoặc trong đất đá vôi thông qua quá trình cố định Ca.
Lân trong đất tồn tại rất nhiều ở dạng vô cơ và hữu cơ và với đặc tính di động kém và cố định nhanh chóng nên khả năng hấp thụ photpho của cây bị giảm.
Điều kiện phát triển bệnh hại
Một số yếu tố môi trường ảnh hưởng đến sự hấp thụ lân của cây, gây ra bệnh thiếu lân như:
– Độ pH của đất không phù hợp (độ chua dưới 6 hoặc độ kiềm lớn hơn 7.5) làm cản trở việc hấp thụ lân của cây
– Đất có nhiều hạt sét khiến lân bị giữ lại
– Nhiệt độ đất lạnh
– Độ ẩm đất quá cao do thường xuyên tưới quá nhiều nước hoặc ngập úng hoặc do đất nén chặt, từ đó lượng oxy đi vào đất giảm đi và đồng thời, giảm khả năng hấp thụ lân của rễ cây.
Mức độ ảnh hưởng
Mức độ ảnh hưởng của bệnh thiếu lân đối với cây cam, bưởi có thể được đo bằng mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng xuất hiện. Phốt pho có xu hướng di chuyển từ mô cũ sang mô trẻ nên các triệu chứng sẽ xuất hiện đầu tiên trên lá già với sự mất màu xanh đậm vốn có, một số lá sau đó có thể phát triển các vùng hoại tử và đối với các lá non, tốc độ tăng trưởng chậm hơn bình thường. Quả khô hơn với hàm lượng nước ép thấp và vỏ dày hơn. Theo các chu kỳ sinh trưởng, lá rụng nhiều, sớm và quả có thể rụng trước thời điểm thu hoạch bình thường. Đặc biệt trong thời kỳ cây ra hoa, cây có biểu hiện hạn chế ra hoa, giảm đậu trái và cho ra quả với chất lượng kém hơn. Nhìn chung, khi cây bị thiếu lâm, sự trưởng thành của cây bị trì hoãn
Biện pháp phòng bệnh
Biện pháp sinh học
Phân hữu cơ rất hữu ích cho cây nên trước khi trồng, bà con nên bón lót 1 lượng hữu cơ nhất định với 0.5-1kg phân lân vào gốc và vôi bột từ 0.5 – 1kg trên từng gốc bằng cách rải trên mặt hố sau đó trộn đều với đất để nâng hàm lượng hữu cơ.
Ngoài việc cung cấp phân NPK, hàng năm bà con vẫn cần xem xét bón thêm 1 lượng vôi cần thiết để duy trì mức pH ổn định cho đất trồng cây (pH thích hợp cho cây có múi khoảng 5.5 – 6.5).
Dự tính qua điều tra phân tích các yếu tố tác động
Để tối đa hóa khả năng cung cấp P của đất cho cây, độ pH của đất nên được theo dõi và duy trì trong khoảng 6.0–6.5.
Bà con nên thường xuyên có các biện pháp cải thiện độ phì nhiêu của đất, tăng hiệu quả sử dụng nước và chất dinh dưỡng, nâng cao năng suất cây trồng và khả năng kháng sâu bệnh của cây.
Biện pháp canh tác
– Cân bằng và sử dụng đủ liều lượng phốt pho với với dinh dưỡng khác cho cây là vô cùng quan trọng trong việc trồng và chăm sóc cây có múi, đặc biệt trong thời kỳ đầu cây phát triển. Hơn nữa, về lâu dài, việc bón P thường xuyên sẽ đảm bảo năng suất và chất lượng cây và quả thu hoạch.
– Nên trộn phân bón vào đất thay vì bón trực tiếp phân trên bề mặt, giúp bộ rễ hấp thu nhiều hơn chất dinh dưỡng.
– Trước và trong quá trình trồng cần làm đất kỹ để đảm bảo độ tơi xốp tốt nhất và thoáng khí cho hoạt động của rễ, đồng thời đảm bảo đủ lượng nước cho cây nhưng cũng tránh tưới quá nhiều khiến xảy ra tình trạng ngập úng.
– Phân lân nên được chia ra bón nhiều lần ở các giai đoạn thay vì một lần để làm tăng hiệu quả tốt nhất của lân.
Biện pháp xử lý bệnh
Trước khi bổ sung lân để xử lý bệnh thiếu lân, bà con cần sử dụng một số biện pháp cải tạo đất nếu độ pH vượt mức cho phép bên cạnh việc gia tăng lượng phân bón có hàm lượng lân cao ở từng gốc. Cách tốt nhất để tăng lượng phân lân cho cây đó là bón phân có chứa hàm lượng lân cao để bổ sung nhanh chóng cho cây. Bà con có thể tham khảo sản phẩm phân bón lá có chứa thành phần lân như Hero, Siêu bật hoa,…
Phân bón lá 
Câu hỏi thường gặp
Bệnh thiếu lân phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây cam bưởi?
Cây bệnh có đặc điểm như thế nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
