Khoai tây thuộc nhóm cây công nghiệp ngắn ngày. Chúng là loài cây lấy củ được trồng phổ biến nhất trên thế giới và là loại cây trồng đứng thứ tư về sản lượng tươi. Khoai tây có hàm lượng tinh bột cao, chứa rất nhiều vitamin và khoáng chất tốt cho sức khỏe. Trong khoai tây có chứa chất carbohydrate có khả năng chống tiêu hóa từ các enzym trong dạ dày và ruột non. Ngoài ra khoai tây còn có một số chất có thể chống ung thư, làm giảm lượng chất béo trong cơ thể. Với nhiều công dụng vô cùng hữu ích thì các khu vườn trồng, kinh doanh khoai tây ngày càng được mở rộng. Bên cạnh những thuận lợi đó vẫn còn không ít khó khăn đối với các nhà làm vườn khi trồng trọt và chăm sóc khoai tây, bởi trong quá trình này có rất nhiều loại bệnh phát sinh khiến cây chậm phát triển và không đạt sản lượng. Một trong những bệnh phổ biến nhất trên cây khoai tây là bệnh tuyến trùng hại thân và củ khoai tây.
Giới thiệu bệnh hại
– Tuyến trùng hại khoai tây là một loại dịch hại kiểm dịch thuộc họ tuyến trùng nang (Heteroderidae). Tùy vào khí hậu nó cho ra 1-2 thế hệ mỗi năm. Sinh sản hệ lưỡng tính.
– Giun đũa có đặc điểm là lưỡng tính hữu tính (hai dạng cá thể khác nhau trong cùng một loại). Con cái có kích thước chiều dài khoảng 380-1070 µm và rộng khoảng 275-965 µm. Thân màu trắng như ngọc trai và hình bán cầu bầu dục. Trong quá trình phát triển màu trắng chuyển từ trắng sang vàng.
– Chiều dài của con đực là 890-1270 µm, cơ thể dạng sợi và thu hẹp ở các đầu. Ấu trùng có chiều dài 366-570 µm và chiều rộng là 18-26 µm, cơ thể thu hẹp hai bên.
– Hoạt động sống của con trưởng thành diễn ra bên trong thân rễ khoai tây ở nhiệt độ 15-20 độ C. Một con cái sinh sản được 200-1000 quả trứng, trứng này đông đúc trong một nang. – Chúng sẽ tồn tại và phát triển trong đất đến mùa xuân cùng với điều kiện nhiệt độ thích hợp sẽ xâm nhập vào khoai tây.
– Một thế hệ có thể phát triển trong vòng 38-48 ngày. Thời tiết ẩm ướt, mưa kéo dài có thể thúc đẩy sinh sản và phát triển của tuyến trùng khoai tây.
Đối tượng gây hại
– Các loại tuyến trùng hại khoai tây thì ngoài ra còn ảnh hưởng và gây hại tới các loại cây lấy củ, quả khác như: cà tím, cà chua, củ cải, bí ngô, đậu,…Chúng gây hại và lưu tồn trong thời gian dài nên ảnh hưởng rất nặng nề tới chất lượng cây trồng cũng như năng suất.
Triệu chứng và dấu hiệu bệnh hại
– Cây yếu, dễ chết; củ khoai tây bị nhiễm ban đầu vết bệnh là những đốm xám, ở giữa có vết lõm, về sau vỏ củ nhăn nheo, bệnh nặng các đốm bệnh ngày càng nhiều bao khắp mặt củ và thân. Thịt củ khô lại, dạng bột, màu sắc chuyển sang xám tối đến đen
– Tuyến trùng thâm nhập vào thân, củ và ăn dịch. Điều này sẽ làm cho chất dinh dưỡng khó vận chuyển được. Cây dần dần sẽ bị khô, cong queo, ra hoa kém hơn. Các củ khoai tây sẽ có kích thước nhỏ hơn so với bình thường, biến dạng hoặc không thể hình thành. Rễ cây sẽ có màu nâu sẫm lại
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
– Bệnh tuyến trùng hại khoai tây là do tuyến trùng G.pallida gây ra. Loại tuyến trùng này là phi bản địa có nguồn gốc từ châu Âu. Lần đầu tiên phát hiện ở miền Đông Idaho năm 2006. Loại tuyến trùng này có dạng hình tròn, hoặc gần tròn, hình quả lê hay hình trứng không có âm đạo, không có bọc trứng như loài Meloidogyne. Tuyến trùng non tuổi 2 dài 0.4-0.6mm, kim chích hút phát triển, đuôi nhọn. Con đực hình giun dài 0.8-1.5mm, đuôi lượn tròn, con cái dài 89-94 µm. Đây là một đối tượng kiểm dịch nước ta.
Điều kiện phát sinh bệnh hại
– Bệnh gây hại nặng trên các loại đất có thành phần chất hữu cơ cao, và làm ảnh hưởng nặng nề đến năng suất. Mức độ gây hại phụ thuộc vào mật độ tuyến trùng trong đất.
– Sự phát triển của tuyến trùng con phụ thuộc nhiều vào nhiệt độ, ẩm độ và tuỳ giai đoạn sinh trưởng của cây trồng. Tuyến trùng hại khoai tây phát triển và nở ở điều kiện nhiệt độ 15-20 độ C.
– Trong điều kiện nhiệt độ thấp, số lượng tuyến trùng con giảm tới 18%, còn ở nhiệt độ cao >30 độ C thì giảm tới 95%. Mật độ tuyến trùng ở trong đất cát cao hơn trong đất thịt nặng.
– Ở điều kiện nhiệt độ là 15-25 độ C thì tuyến trùng có chu kỳ phát triển 38-40 ngày. Ở các nước ôn đới có thể phát triển vài thế hệ trong 1 năm. Trong điều kiện nhiệt độ dưới 12 độ C và trên 25 độ C thì tuyến trùng con nở rất ít. Trứng và tuyến trùng non không thể tồn tại được ở nhiệt độ cao và ở trong nước.
Mức độ ảnh hưởng
– Cây bị tuyến trùng xâm hại sẽ làm lá cây bị vàng, héo quăn. Cây sẽ mất đi khả năng sinh trưởng và phát triển thông thường, củ khoai sẽ nhỏ, không đạt chất lượng, thậm chí không thể hình thành củ. Vì chu kỳ hình thành bệnh khá dài nên nếu không ngăn chặn kịp thời thì cây sẽ chết.
Biện pháp phòng bệnh hại
– Thực hiện các biện pháp nghiêm ngặt khi nhập giống. Chỉ nhập giống khoai tây sạch tuyến trùng, không dùng củ giống, cây giống chứa tuyến trùng, dùng loại giống có khả năng chống chịu tuyến trùng cao. Ủ hạt trong dung dịch kích thích tăng trưởng.
– Làm sạch và xử lý các dụng cụ làm vườn.
– Thực hiện luân canh 2-3 năm thì mật độ sẽ giảm tới 30-50%, luân canh cây khoai tây với cây họ thập tự và có kết hợp xử lý đất trồng bằng các loại thuốc diệt trừ tuyến trùng.
– Phòng trừ bằng thuốc Carbation và trồng lúa liên tục trong hai năm làm giảm mật độ tuyến trùng. Có thể luân canh liên tục 5-6 năm kết hợp với thuốc hóa học như Telon, Carbonat,..
– Ngoài ra cần điều chỉnh thời vụ trồng khoai tây sớm hơn và sử dụng phân hữu cơ bón kết hợp với phân khoáng. Có thể xử lý củ khoai tây bằng nhiệt độ 44-45 độ C hoặc dung dịch formol 5%.
Biện pháp xử lý bệnh hại
– Khi phát hiện ra cây trồng bị nhiễm bệnh cần nhanh chóng loại bỏ các cây khoai tây bị nhiễm bệnh, xử lý và vệ sinh ngay hố trồng cây để ngăn cản quá trình lây lan sang cây khác của tuyến trùng.
– Khoanh vùng khu vực đang có dấu hiệu bị bệnh, sử dụng thuốc hóa học để can thiệp. Bà con có thể sử dụng một số loại thuốc điển hình của Nghi Anh như: Chim én,…
– Sau khi xử lý bệnh thì bổ sung phân dưỡng giúp cây phục hồi: Hero, Tonik, Ado,…
Phân bón lá
Phân bón lá
