Khoai lang là một trong những loại cây nông nghiệp được trồng phổ biến ở nước ta. Củ khoai lang chứa nhiều tinh bột, có vị ngọt và bùi, lá non của cây cũng được xem như một loại rau trong các bữa ăn. Với các đặc tính cùng chất dinh dưỡng khoai lang mang lại, chúng có thể đóng vai trò là rau của quả hoặc lương thực trong bữa ăn của con người.
Giới thiệu bệnh sâu hại
Rầy mềm hay còn được gọi là rệp bông có tên khoa học là Aphis gossypii, là một loài côn trùng nhỏ. Chúng thường xuất hiện và ký sinh trên những cây công nghiệp và hút nhựa cây từ thực vật. Khi bị chúng tấn công cây sẽ phải chịu sự ảnh hưởng tương đối lớn trong quá trình quang hợp, khiến cho cây khó có thể hấp thu được chất dinh dưỡng và trở nên còi cọc.
Đặc điểm hình thái
Rệp mềm (rệp bông) gây hại cho khoai lang có hai dạng: có cánh và không có cánh
Đối với dạng không có cánh chúng sẽ có chiều dài cơ thể dao động từ 1.5 mm đến 1.9 mm với thân có dạng hình thoi, toàn thân sẽ có màu xanh đen, xanh thẫm tuy nhiên một số ít cá thể lại có màu vàng xanh. Chân và râu cũng sẽ có màu xanh vàng, râu sẽ dài khoảng ba phần tư cơ thể.
Đối với dạng có cánh, chúng sẽ có cơ thể màu vàng nhạt hoặc xanh đậm nhưng đầu, ngực và phiến lưng trước ngực lại có màu nâu đen hoặc đen và có chiều dài cơ thể khoảng 1.8 mm. Chúng cũng có thân hình thoi và có râu dài hơn râu của dạng không cánh.
Trứng của rầy mềm sẽ có dạng hình bầu dục, ban đầu khi mới đẻ sẽ có màu vàng nhưng dần dần chúng sẽ chuyển sang màu đen bóng. Khi trứng nở thành nhộng, các con nhộng sẽ có nhiều màu sắc từ xanh lá, nâu hoặc xám. Chúng sẽ thường có đầu có màu xanh sẫm, các bộ phận còn lại có màu xanh đen và cơ thể được bao bọc bởi các chất tiết sáp.
Đối tượng gây hại
Rệp mềm có khả năng ký chủ trên phạm vi rộng lớn với hơn 60 cây, chúng sẽ thường xuất hiện trên các cây trồng nông nghiệp như cây họ đậu, cây cà chua, dưa, khoai lang, rau muống, cam quýt, cà tím, đậu bắp. Nó có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến các cây như dưa hấu, dưa chuột, dưa đỏ và bí ngô.
Triệu chứng gây hại
Ấu trùng và thành trùng của rầy mềm (rệp bông) thường xuất hiện dưới mặt lá cây hoặc một số vị trí nhất định như đọt non, chồi và bông. Chúng sẽ hút chất nhựa của cây, làm cho lá bị cong và xoắn lại. Ở chỗ bị hút cũng sẽ xuất hiện các vết thâm đen làm héo cây gây ảnh hưởng đến quá trình phát triển làm cho cây trở nên còi cọc. Các chất dịch trên rệp mềm có thể thu hút nấm bồ hóng phát triển và gây nên bệnh virus cho cây, khiến cho năng suất của cây bị sụt giảm, chất lượng của củ khoai không được đảm bảo. Ngoài ra, phân của rầy mềm khi thải ra cũng thu hút nhiều nấm đen bao quanh dẫn đến việc cây khó có thể quang hợp, gây ảnh hưởng lớn đến quá trình sinh trưởng của cây và quả.
Đặc điểm sinh thái
Rầy mềm (rệp bông) thường được tìm thấy ở các vùng ôn đới và nhiệt đới trên khắp thế giới. Chúng có thể sống và dễ dàng thích nghi với nhiều môi trường khác nhau. Dựa vào nhiệt độ của môi trường có thể làm ảnh hưởng đến khả năng sinh sản và phát triển của chúng. Chúng thường phát triển và phá hại nhiều vào những mùa nóng trong năm và vào mùa đông chúng sẽ đẻ trứng để sẵn sàng cho vòng lặp tiếp theo.
Rầy mềm có thể sinh sản đơn tính hoặc hữu tính dựa vào nơi chúng sinh sống và điều kiện thời tiết. Vòng đời của một con cái sinh sản là khoảng 20 ngày, trong thời gian đó nó có thể tạo ra tới 85 nhộng. Chúng trưởng thành trong khoảng 20 ngày ở nhiệt độ 10 °C và nhanh hơn khi ở nhiệt độ 30 °C trong khoảng bốn ngày. Vào mùa đông con cái thường sẽ đẻ trứng nhiều hơn và sẵn sàng lặp lại vòng đời vào năm tiếp theo.
Thiên địch
Thiên địch của rầy mềm (rệp bông) thường là một số loài như muỗi vằn, bọ cánh cứng, bọ rùa hoặc ấu trùng ruồi, kiến, nhện,…
Ngoài ra, ong bắp cày Aphidiinae là ký sinh trùng của rầy mềm. Đây là một dạng ong bắp cày ký sinh nhỏ, có thể được tìm thấy trên toàn thế giới. Nhưng chúng xuất hiện nhiều nhất ở bán cầu bắc. Chúng xem rầy mềm như một cái kén và sử dụng xác của rầy đã chết để hóa nhộng bên trong. Sau khi hình thành chúng sẽ thoát ra và rời đi.
Biện pháp phòng bệnh
Đối với biện pháp canh tác, bà con cần chọn các loại hạt giống chất lượng, mua ở những cơ sở uy tín và nên sử dụng cùng với các loại thuốc làm sạch hạt giống có trên thị trường theo liều lượng thích hợp có hướng dẫn trên bao bì để cây trồng có thể phát triển khỏe mạnh.
Đất trồng nên được dọn dẹp sạch sẽ, nên thu gom và tiêu hủy các tàn dư của vụ trước. Có thể sử dụng bột vôi để làm sạch đất trong khoảng 15 ngày trước khi bắt đầu vụ mới. Chú ý cơ chế thoát nước để tránh tình trạng ngập úng gây thêm bệnh cho cây.
Đối với phân bón, bà con nên sử dụng lượng phân với liều lượng chất dinh dưỡng hợp lý, phù hợp với tình trạng của cây trồng hiện tại. Không nên bón quá nhiều phân đạm, cũng như không nên sử dụng phân tươi làm phân bón vì trong phân tươi có chứa nhiều loại vi khuẩn độc hại có thể gây thêm bệnh cho cây.
Bà con có thể chọn biện pháp xen canh giữa khoai lang và nhiều loại cây công nghiệp hoặc nông nghiệp khác như cao su, lúa, nhãn… Có thể chọn các loại cây để cân bằng với thiên địch của rầy mềm như đậu nành hay ngô.
Khi trời mưa nhiều, ẩm ướt, bà con có thể hạn chế sử dụng thuốc trị rầy mềm vì chúng cũng sẽ bị ảnh hưởng bởi thời tiết. Tuy nhiên, nếu bắt buộc phải sử dụng thì chỉ cần dùng ở những nơi rầy xuất hiện nhiều. Cần thường xuyên chú ý đến cây trồng, đồng ruộng vì rệp có thể xuất hiện và sinh sản nhanh chóng dẫn đến tình trạng cây bị nhiễm bệnh nhiều, khó có thể xử lý.
Biện pháp xử lý bệnh
Rệp mềm là loài có khả năng kháng thuốc tốt nên bà con cần phải thường xuyên chú ý đến ruộng đồng. Nếu phát hiện rệp ít có thể xử lý nhanh bằng biện pháp thủ công. Lập tức cắt bỏ và đem đi tiêu hủy cả cây. Ở nơi phát hiện bệnh có thể rải một ít bột vôi để làm sạch đất tránh tàn dư của bệnh còn sót lại.
Khi phát hiện tình trạng rầy sinh sôi nhiều có thể sử dụng thuốc hoá học để phun diệt trừ. Bà con hãy tham khảo các sản phẩm điển hình của Nghi Anh như Sumo, Bay rầy, Đục quả, Lửng mật, Đại bàng,..
Thuốc trừ sâu
