Bắp cải được xem là một trong những cây nông nghiệp ở nước ta. Chúng thường được trồng vào vụ mùa đông xuân ở các tỉnh miền Bắc, miền Trung và khu vực Tây Nguyên. Ngoài là món ăn quen thuộc, chứa nhiều chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể của con người. Ăn bắp cải còn được xem như một dạng thuốc để phòng ngừa bệnh ung thư vú ở phụ nữ và nước của bắp cải có thể chữa được bệnh loét da. Tuy nhiên, đây cũng là một loại cây thu hút rất nhiều loại côn trùng, sâu hại gây bệnh vì chất dinh dưỡng có trong chúng. Điển hình là loài rầy mềm hại bắp cải.
Giới thiệu bệnh sâu hại
Rệp hay rầy mềm hại bắp cải còn có tên khoa học là Brevicoryne brassicae. Chúng có nguồn gốc xuất xứ từ Châu Âu và hiện nay đã được tìm thấy ở rất nhiều đồng ruộng trên thế giới. Với đặc tính của mình, chúng chỉ ăn những cây thuộc họ Brassicaceae (thường được gọi là họ bắp cải, họ cải) như bắp cải, súp lơ trắng, bông cải xanh và những loại cây khác thuộc họ cải.
Đặc điểm hình thái
Rệp hay rầy mềm thường sẽ có hai dạng là có cánh hoặc không có cánh. Chúng xuất hiện quanh năm nhiều nhất là vào mùa hè. Chúng thường sống tập trung dưới mặt lá của cây và thường sống trung bình từ 11 đến 13 ngày.
Rệp mềm là loài sinh sản vô tính vào mùa hè và sinh sản hữu tính vào mùa đông. Vào mùa hè, con cái thường sẽ không cần thụ tinh mà vẫn có thể sinh được rệp con. Tuy nhiên, vào mùa đông, chúng thường trốn vào các hốc cây để giao phối và sinh ra trứng. Trứng của chúng sẽ được ấp và nở vào mùa xuân năm sau. Đây cũng là thời gian con cái đẻ nhiều trứng nhất trong năm.
Trứng của rệp mềm cũng có dạng hình bầu dục, màu sắc của chúng sẽ thay đổi dần thông qua quá trình phát triển từ màu vàng nhạt chuyển sang đen bóng. Khi nở chúng sẽ phát triển thành những con nhộng với nhiều màu sắc khác nhau như xanh lá, nâu hoặc xám.
Một con rệp trưởng thành có thể sinh sản mỗi ngày từ 5 đến 7 con. Tuy nhiên, thời gian trưởng thành của chúng sẽ tùy vào nhiệt độ thời tiết, với nhiệt độ từ 10 độ C chúng có thể phát triển chỉ trong 20 ngày. Nhưng với nhiệt độ cao hơn là từ khoảng 30 độ C, chúng chỉ cần tốn thời gian từ 4 đến 5 ngày.
Ở giai đoạn trưởng thành, loài rệp này sẽ có dạng hình quả lê với chiều dài cả cơ thể khoảng 3 mm. Chúng có thể có rất nhiều màu từ vàng, cam, hồng, trắng, xám, đen nhưng màu phổ biến nhất là màu xanh lá nhạt. Dạng có cánh thường sẽ có thân màu xanh đen hoặc xanh thẫm và cả cơ thể của chúng sẽ được phủ một lớp sáp. Nhưng với dạng có cánh, đầu và ngực của chúng sẽ có màu nâu đậm, bụng đôi khi sẽ là màu vàng nhạt hoặc xanh đậm tùy con. Phía trước ngực sẽ có màu đen.
Khi phát triển thành trùng chúng vẫn có hai dạng. Dạng không cánh sẽ có cơ thể dài khoảng 1,5 mm cho đến 1,9 mm. Toàn thân của chúng sẽ có màu xanh đen hoặc xanh thẩm và sẽ được phủ một lớp sáp trên cơ thể. Dạng có cánh sẽ có chiều dài cơ thể ngắn hơn khoảng 1 mm so với dạng không cánh. Đầu và ngực chúng có màu nâu đen, phần bụng sẽ có màu đen giống phiến lưng trước ngực. Ngoài ra, chúng còn có mắt kép.
Đối tượng gây hại
Rầy mềm hại bắp cải chỉ gây hại cho những cây thuộc họ cải như súp lơ, bắp cải xanh, bắp cải trắng, bông cải,…
Triệu chứng gây hại
Lá khi bị ảnh hưởng bởi rệp mềm sẽ có triệu chứng tái nhợt, mất đi màu xanh so với các lá khỏe mạnh. Các phiến lá sẽ có dấu hiệu cong hoặc xoắn lại, dần dần chuyển sang màu vàng và bắt đầu héo rũ. Khi bị rệp tấn công, trên các mặt lá thường sẽ xuất hiện các chất nhầy, đây là nhựa từ lá cây do rệp hút và để lại trên lá. Khi bị rệp tấn công quá nhiều cây sẽ bắt đầu rụng lá.
Đặc điểm sinh thái
Rầy mềm thường phát triển mạnh vào mùa hè, khi thời tiết ở nhiệt độ cao. Vào mùa đông, chúng thường nấp vào các hốc cây để đẻ trứng chuẩn bị cho vụ mùa mới. Rệp mềm cũng dễ dàng thích nghi với môi trường xung quanh thông qua việc chúng hầu như đang xuất hiện ở khắp nơi trên thế giới.
Thiên địch
Thiên địch của rầy mềm thường là một số loài côn trùng có lợi như bọ rùa, ong bắp cày, kiến vàng, nhện,…
Ong bắp cày hay còn có những tên gọi khác như ong vò vẽ, ong bò, ong vàng. Chúng có tập tính sống theo bầy đàn, thường sẽ xây tổ trên cây hoặc các bụi rậm, một số loài lại xây tổ dưới đất. Đây được xem là một trong những loài ong hung hãn nhất vì chúng có tập tính bầy đàn cao nên sẽ bảo vệ nơi làm tổ của mình. Do đó, chúng là thiên địch của rất nhiều loài côn trùng gây hại cho cây với biện pháp ký sinh lên vật chủ.
Biện pháp phòng bệnh
Đối với hạt giống cây trồng, bà con cần lựa chọn, cân nhắc kỹ càng về giống cây, nơi sản xuất và nơi mua giống uy tín. Nên chọn loại hạt có khả năng phòng trừ bệnh hại. Bà con cũng có thể chủ động phòng trừ bệnh hại bằng cách sử dụng phương pháp thủ công như ủ hạt giống trong nhiệt độ khoảng 50 độ C trong 15 phút hoặc biện pháp hóa học là sử dụng các loại dung dịch làm sạch hạt giống đang được bày bán trên thị trường theo sự hướng dẫn có ghi trên bao bì.
Đối với đất trồng, nên vệ sinh đất trồng sạch sẽ trước khi bắt đầu vụ mùa mới trách các tàn dư còn sót lại từ vụ mùa trước có thể khiến vụ mùa mới tiếp tục mắc bệnh. Bà con có thể dùng cách ngâm ruộng trồng ngập nước từ 2 đến 3 ngày để có thể tiêu diệt hết trứng của ấu trùng còn sót lại. Hoặc sử dụng bột vôi rải lên bề mặt ruộng và để yên trong khoảng 15 ngày trước khi gieo trồng vụ mùa mới.
Đối với phân bón, chỉ nến bón lượng phân bón vừa đủ, phù hợp với nhu cầu cần thiết của cây theo định kỳ được hướng dẫn trên bao bì. Không nên bón quá nhiều hoặc quá ít vì chúng sẽ gây ảnh hưởng đến quá trình phát triển và hiệu quả cây trồng.
Bà con cũng có thể chọn phương pháp xen canh, trồng bắp cải với những loại cây khác với cây họ cải như hành lá, hành tây, dâu tây, dưa…
Biện pháp xử lý bệnh
Khi phát hiện cây bị bệnh, có thể sử dụng phương pháp thủ công hoặc phương pháp hóa học để điều trị cho cây.
Với phương pháp thủ công, bà con cần nhanh chóng loại bỏ cây đã bị rệp xâm hại, cần đem đi tiêu hủy bằng cách đốt hoặc chôn thật sâu dưới lòng đất. Đối với nơi phát hiện cây bệnh, cần xử lý bằng cách xới đất để phơi khô hoặc rải bột vôi để tiêu diệt trứng hoặc ấu trùng còn sót lại.
Với phương pháp hóa học, bà con có thể chọn mua một số loại thuốc có chứa hoạt chất Abamectin, Acetamiprid, Emamectin,… Bà con hãy tham khảo sản phẩm điển hình của Nghi Anh như Báo hoa, Chim én, Sumo, Lửng mật,…
Thuốc trừ sâu
