Giới thiệu về sâu cuốn lá
Ngoài sâu keo, sâu đục quả và bọ phấn trắng, thì đậu tương (đậu nành) còn bị sâu cuốn lá Lamprosema indicata Fabricius tấn công. Loại sâu này cũng có thể gây hại rất nghiêm trọng cho cây đậu tương. Sự tấn công của loài sâu bệnh này có thể làm thất thoát năng suất lên tới 80% và thậm chí có thể mất mùa khi không có biện pháp kiểm soát. Sâu cuốn lá hại đậu tương có tên khoa học là Lamprosema indicata, thuộc họ Pyralidae, bộ Lepidoptera.
Sâu cuốn lá xuất hiện ở nhiều nước trên thế giới, gồm khu vực châu Á, Phi, Mỹ và một số nước châu Âu. Ở Việt Nam xuất hiện chủ yếu các vùng trồng đậu tương.
Sâu cuốn lá đậu tương phát sinh và gây hại quanh năm trên đồng ruộng. Mật độ sâu tăng nhanh và gây hại lớn nhất vào giai đoạn cây đậu có 4 – 6 lá kép và đang phát triển quả. Ở Sơn La, sâu cuốn lá đậu tương gây hại mạnh vào vụ Hè Thu.
Đặc điểm hình thái
– Trứng: trứng Lamprosema indicata được đẻ thành từng nhóm trên lá non, mỗi nhóm khoảng 2-5 trứng.
– Sâu non: Sâu mới nở có màu xanh, nhẵn và trong suốt, hơi bóng, có đốm đen ở ngực (lưng), sâu khi trưởng thành có chiều dài cơ thể khoảng 20 mm.
– Nhộng kích thước dài 6 – 8mm, lúc đầu có màu xanh, sau chuyển dần sang màu nâu, màu vàng nhạt hoặc màu xanh.
– Thành trùng: Lamprosema indicata trưởng thành là 1 loài ngài sáng giống sâu cuốn lá như trên lúa, kích thước nhỏ hơn và dìm cánh không đen, cánh sau có 2 đường vân dài cắt ngang cánh, cánh trước có 3 đường vân. Thành trùng Lamprosema indicata có thân dài 7.5 – 9.5mm, cánh khi dang rộng khoảng 20mm, cánh trước có màu vàng, ở giữa cánh và phần gần mép ngoài có 2 vệt ngang nâu đen.
Đối tượng gây hại
Ngoài tấn công đậu tương, sâu cuốn lá Lamprosema indicata này còn gây hại ở nhiều loại đậu khác như đậu xanh, đậu đen, đậu phộng, đậu hà lan, Calopogonium sp…
Triệu chứng gây hại
Các triệu chứng gây hại của sâu bướm cuốn lá đậu tương là các lá cuộn lại với nhau và khi mở cuộn ra, bạn sẽ thấy sâu bướm hoặc phân màu nâu đen. Loài sâu này tạo thành các cuộn lá bằng cách dán lá này vào lá khác từ bên trong bằng chất kết dính mà nó tạo ra. Sâu non nhả tơ cuốn tròn lá và nằm bên trong phá hại, chúng ăn các mô lá giữa các gân lá, làm lá bị hư hỏng, mất hết lớp biểu bì, chuyển sang màu nâu, hoặc làm cho lá đậu co rút và khô chết. Khi tuổi lớn, sâu cuốn lá sẽ ăn từng mảng chừa gân chính.
Đặc điểm sinh thái
Tập quán sinh hoạt, gây hại của sâu cuốn lá Lamprosema indicata hại đậu tương là:
– Thành trùng Lamprosema indicata hoạt động mạnh mẽ vào chiều tối, sâu thích ánh sáng đèn. Trứng thường được đẻ ở mặt dưới lá non.
– Sâu cuốn lá này rất phổ biến ở những vùng trồng đậu tương. Sâu phá hại lá bánh tẻ từ thời kỳ cây con cho đến khi cây có quả non. Lúc nhỏ sâu non gặm ở mặt dưới của lá. Từ tuổi 3 trở đi, sâu non bắt đầu nhả tơ làm cuốn gập 1 lá hoặc 2 lá lại với nhau, trong một cuốn lá có một con, sâu non nằm bên trong gây hại lá, chúng ăn từng mảng xanh chừa gân. Sâu gây hại làm hỏng lá và làm giảm diện tích quang hợp của cây.
Thiên địch
Thiên địch của sâu cuốn lá đậu tương khá phong phú, trong đó chủ yếu là các loài bắt mồi thuộc bộ cánh cứng như Coleoptera, bộ nhện lớn Araneae, bộ Dermaptera, Chlaenius posticalis.
– Coleoptera (Bộ cánh cứng) lớn nhỏ trong thế giới côn trùng. Khi trưởng thành, hầu hết loài đều có một bộ xương ngoài dày, cứng cáp có tác dụng bao phủ và bảo vệ bề mặt cơ thể của chúng. Chúng sống trong đất, hay trên thảm thực vật; chúng tấn công một loạt các động vật không xương sống trong đó có sâu cuốn lá đậu tương.
– Bộ nhện lớn Araneae một bộ động vật săn mồi, không xương sống. Tất cả các loài nhện thuộc bộ này đều có khả năng tạo màng nhện (sợi mỏng nhưng bền như tơ bằng chất đạm, tiết ra từ phần sau cùng của bụng). Một số loài thường tích cực nhử mồi và có thể bắt con mồi với một quả bóng tơ dính; Những loài khác, chờ ở một khu vực hay có thể trực tiếp tấn công chúng từ nơi phục kích. Khi rình bắt mồi, nếu có sâu bọ sa lưới, nhện lập tức ngoạm chặt mồi, chích nọc độc, tiết dịch tiêu hóa vào mồi hoặc trói chặt mồi rồi treo vào lưới dẻ một thời gian, hoặc hút dịch lỏng ở con mồi.
Loài ong ký sinh Chi ong mắt đỏ cũng được sử dụng trong kiểm soát mật độ sâu cuốn lá.
– Chi ong mắt đỏ là loài sống ký sinh với kích thước rất nhỏ. Đặc tính quan trọng nhất của loài này là tập tính đẻ trứng ký sinh vào bên trong trứng của các loài sâu hại. Khi trứng ong nở, con non sẽ tiêu thụ dinh dưỡng từ bên trong trứng sâu, khiến trứng chết đi, và sẽ không còn khả năng nở ra.
Ngoài ra các loài ký sinh ấu trùng như Ong đen đùi to (Brachymeria ovata), Grotius Myia nigrican, Ong Sturmia Albincisa, ruồi Nemorilla maculosa và loài Apanteles, Toxophroides cũng được sử dụng trong hạn chế mật số sâu cuốn lá.
Biện pháp phòng bệnh
Kỹ thuật canh tác
– Bà con nên chọn trồng giống đậu tương có khả năng kháng bệnh, hoặc có sức chống chịu tốt.
– Vệ sinh đồng ruộng thường xuyên, loại bỏ cỏ dại khỏi đồng ruộng canh tác.
– Theo dõi đồng ruộng cẩn thận, nếu thấy số lượng cây đáng kể mà có biểu hiện bệnh bà con cần hiện các biện kiểm soát bệnh.
– Việc luân canh đậu tương với lúa hay các cây họ hoa thảo, bông… cho thấy có tác dụng hạn chế sâu cuốn lá gây hại rõ rệt.
– Bảo vệ cũng như tăng cường hoạt động thiên địch của sâu cuốn lá bằng cách cách trồng xen đậu tương với cây trồng khác.
Kiểm dịch thực vật
Thời kỳ sâu cuốn lá thường gây hại nặng từ 3 – 4 là kép đến giai đoạn cho quả non. Việc xác định sự xuất hiện của trưởng thành sâu cuốn lá trên ruộng đậu để chọn thời điểm xử lý thuốc là vô cùng cần thiết, vì vậy bà con cần thăm đồng thường xuyên. Tuy nhiên việc chấp nhận chương trình quản lý của người nông dân tuỳ thuộc vào hiệu quả của các biện pháp theo dõi, đánh giá đặc biệt sự đơn giản của phương pháp. Ở hầu hết các vùng trồng đậu tương, sâu hại xuất hiện rải rác về thời gian, không gian và có năm không cần sử dụng thuốc trừ sâu. Cải tiến về khả năng dự báo sâu bệnh cho nông dân ngay từ đầu vụ sẽ thúc đẩy việc họ chấp nhận các phương pháp theo dõi, quản lý sâu bệnh. Dự báo dựa trên mô hình từ việc xây dựng mô hình thu thập số liệu về mật số diễn biến sâu hại theo vùng sẽ mang lại hiệu quả cao hơn.
Biện pháp sinh học
Bà con có thể tận dụng các thiên địch của sâu cuốn lá trong tự nhiên hoặc sử dụng theo phương pháp chủ động
Bà con có thể gieo các cây tạo mật hoa xung quanh đồng ruộng để hỗ trợ tăng mật số các loài bắt mồi tự nhiên. Hoặc sử dụng các chế phẩm sinh học có chứa các nấm ký sinh có cũng tác dụng trong diệt sâu hại.
Biện pháp xử lý
Khi thấy bướm rộ trên đồng thì sau 6 – 7 ngày sau sẽ có sâu mới nở, đây là thời điểm tốt nhất để phun thuốc đặc trị vì sâu còn non, khi tiếp xúc với thuốc sẽ dễ chết. Nếu cây còn trong giai đoạn có khả năng ra lá mới và mật độ sâu hại còn ít, bà con cần hạn chế dùng thuốc hóa học để bảo tồn nguồn thiên địch, đảm bảo cân bằng hệ sinh thái đồng ruộng, quan trọng là tiết kiệm chi phí đầu tư vì thiên địch của sâu cuốn lá rất đa dạng. Bà con có thể tham khảo một số loại thuốc điển hình của Nghi Anh như Sumo, Đục quả, Thánh sầu,…
Thuốc trừ sâu 
Câu hỏi thường gặp
Cây lúa bị sâu đục thân bướm hai chấm cắn phá có biểu hiện gì?
Thiên địch của chúng là loại nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
