Khoai lang là một trong những loại rau củ chứa nhiều chất dinh dưỡng và cũng được xem là một loại lương thực trong những hoạt động hằng ngày của con người. Ngoài lợi ích giúp duy trì cân nặng cho phụ nữ và các bạn gymer thì khoai lang còn những công dụng khác như nó có thể làm giảm căng thẳng, tình trạng lo âu kéo dài, ăn khoai lang còn có thể giúp giảm thiểu tình trạng thiếu hụt vitamin A và đồng thời kiểm soát bệnh đái tháo đường. Tuy nhiên, khi trồng cây cũng thường xuyên bị ảnh hưởng bởi các loài sâu bệnh trong đó phổ biến nhất là sâu khoang.
Giới thiệu bệnh sâu hại
Sâu khoang hay có tên khoa học là Spodoptera litura thuộc họ Noctuidae và thuộc bộ Lepidoptera. Đây là một loại sâu ăn tạp phổ biến xuất hiện trên rất nhiều loại rau. Chúng thường gây nên những ảnh hưởng rất nghiêm trọng cho cây bị chúng ký chủ.
Đặc điểm hình thái
Vòng đời của một sâu khoang thường kéo dài từ 25 đến 48 ngày. Trong đó, trứng chiếm từ 3 đến 7 ngày. Sâu non khoảng từ 12 đến 27 ngày. Nhộng còn khoảng 8 đến 10 ngày và cuối cùng là trưởng thành chỉ chiếm từ 2 đến 4 ngày.
Sâu khoang hay sâu ăn tạp khi trưởng thành sẽ phát triển thành bướm với chiều dài cơ thể từ 20 mm đến 25 mm, một sải cánh có thể rộng từ 35 mm đến 45 mm. Cánh bướm với những chi tiết và màu sắc dễ nhận biết khi có màu nâu vàng và giữa cánh có những vân màu trắng. Trung bình chúng sống được trong khoảng từ 1 đến 2 tuần tùy vào trình trạng thức ăn mà chúng nhận được. Một con bướm cái khi ở trong điều kiện bình thường có thể đẻ khoảng 300 trứng nhưng khi gặp điều kiện thích hợp, chúng có thể đẻ từ 900 đến 2000 trứng. Thời gian đẻ trung bình của một con bướm cái rơi vào khoảng từ 5 đến 7 ngày nhưng có khi kéo dài đến 10 hoặc 12 ngày.
Trứng của sâu khoang có hình bán cầu, với tổng chiều dài khoảng 0.4 đến 0.5 mm. Bề mặt trứng có các đường khía dọc và ngang tạo thành từng ô vuông nhỏ trên bề mặt. Trứng khi mới sinh sẽ có màu vàng nhạt, trong quá trình phát triển, chúng sẽ thay đổi màu đậm dần từ vàng nhạt đến vàng tro cuối cùng là tro đậm. Bên trên ổ trứng sẽ có một lớp lông màu vàng nhạt phủ lên trên. Lớp lông này là từ lông bụng của bướm mẹ tạo thành. Một ổ trứng thường sẽ chứa từ 50 đến 200 quả trứng trên bề mặt lá.
Ấu trùng của sâu khoang có thể dài từ 35 mm đến 53 mm có dạng hình ống tròn. Khi mới hình thành chúng thường sẽ có màu xanh lục, giống như trứng khi càng lớn chúng sẽ càng chuyển dần về màu nâu sậm. Đặc điểm nhận dạng nổi bật nhất là sọc vàng chạy dài dọc hai bên hông kéo dài từ đốt đầu tiên cho đến đốt thứ tám của bụng. Trên mỗi đốt bụng chúng sẽ có một đốm đen tròn đều nhau nhưng ở hai đốt đầu ở hai bên sẽ có đốm tròn to hơn những đốm còn lại. Khi chúng càng lớn các đốm đen sẽ to dần tạo nên hiệu ứng từng khoang đen trên lưng nên chúng có tên gọi là sâu khoang.
Nhộng của sâu thường có kích thước từ 18 đến 22 mm. Ban đầu chúng có màu xanh đọt chuối nhưng trong quá trình phát triển lại tiếp tục chuyển dần về màu nâu sậm, có thân cứng và có màu nâu đỏ. Phần cuối bụng sẽ mọc thêm một đuôi gai ngắn. Khi sắp biến thành bướm, nhộng sẽ có màu sẫm hơn là màu nâu đen và chỉ có duy nhất phần đốt cuối của chúng có thể cử động được.
Đối tượng gây hại
Sâu khoang là một loại ăn tạp nên chúng có thể xuất hiện trên rất nhiều loại cây. Thường chúng sẽ xuất hiện trên các cây nông nghiệp như rau, ớt, khoai lang, dưa leo, dưa hấu,….
Triệu chứng gây hại
Sâu khoang hay còn gọi là sâu ăn tạp, chúng có thể ăn tất cả các loại rau và thường xuất hiện nhiều trên các loại cây thuộc cây rau hoặc đậu. Khi gây hại chúng thường tập trung thành đàn những con sâu non để ăn lá cây và vỏ của trái cây. Tạo cho bề mặt lá có nhiều lỗ hỏng, lá cây nhìn sơ xác và quả thì không đạt chất lượng.
Đặc điểm sinh thái
Sâu khoang thường có mặt quanh năm trên đồng ruộng vì đặc tính ăn tạp của chúng. Chúng thường xuất hiện vào lúc sáng sớm khi chưa có nắng và vào lúc chiều mát khi nắng đã tắt. Khi có nắng chúng sẽ nấp sau những tán lá.
Sâu khoang gây hại nhiều trong thời gian còn là sâu non. Khi vừa nở chúng sẽ ăn vỏ trứng của mình và sống tập trung với nhau. Ở tuổi 1 đến 2 sâu chủ yếu chỉ ăn phần diệp lục của lá và chừa lại lớp biểu bì màu trắng. Từ 3 tuổi trở đi, đây sẽ là thời gian sâu phá hoại nặng nề nhất. Chúng có sức ăn mạnh, có thể cắn thủng lá và gân lá. Khi ở gần đến tuổi hóa nhộng, nếu gặp tình trạng thiếu thức ăn, chúng sẽ có xu hướng ăn tạp mạnh mẽ hơn. Chúng sẽ ăn luôn cả thịt đồng loại, ăn lá cây, cành cây, thân cây và cả trái non.
Thiên địch
Kẻ thù của sâu khoang là các loài bắt mồi như: bọ rùa, bọ xít ăn thịt, bọ cánh cứng và kiến. Ngoài ra còn có một số loài ký sinh như ong ký sinh (Telenomus remus và Cotesia prodeniae) và virus nhân đa diện.
Ong Telenomus remus là một chi ong bắp cày ký sinh. Chúng thường ký sinh lên trứng hoặc ở các giai đoạn chưa trưởng thành của các loài côn trùng
Biện pháp phòng bệnh
Đối với hạt giống cây trồng, bà con nên chọn mua ở những nơi uy tín trên thị trường. Cần chọn những hạt to, có khả năng chống chịu với bệnh tốt. Có thể sử dụng các dung dịch hỗ trợ làm sạch hạt giống đang có mặt trên thị trường. Khi sử dụng cần chú ý liều lượng theo đúng hướng dẫn sử dụng hoặc sự khuyên dùng của các chuyên gia.
Đối với đất trồng, cần vệ sinh đồng ruộng sạch sẽ, thu dọn những tàn tích còn sót lại của vụ mùa trước. Nên sử dụng biện pháp cày xới, phơi khô đất trồng. Ngoài ra có thể chọn dùng thuốc trừ sâu cho đất hoặc để ruộng ngập nước từ 2 đến 3 ngày để diệt hoàn toàn nhộng và sâu non còn lại trong đất. Bà con cũng có thể chọn bột vôi để thay thế cho thuốc trừ sâu nhưng thời gian sử dụng sẽ lâu hơn.
Đối với phân bón, không sử dụng phân tươi làm phân bón cho cây, chỉ nên sử dụng phân bón hữu cơ vì trong phân tươi có chứa nhiều sinh vật gây hại có thể làm cho cây bị nhiễm các loại bệnh khác. Đồng thời, không nên bón quá nhiều phân bón chỉ nên bón vừa đủ, phù hợp với tình trạng của cây.
Bà con có thể trồng xen canh để hạn chế việc lây lan sâu bệnh giữa các cây. Bà con cũng cần thường xuyên kiểm tra, cắt tỉa những cành lá không cần thiết, tránh tạo quá nhiều bóng râm sẽ khó phát hiện tình trạng của cây. Ngoài ra, bà con cũng có thể tạo môi trường sống cho thiên địch của sâu khoang nhằm hạn chế sự lây lan của chúng. Tuy nhiên, nếu sử dụng phương pháp này bà con phải hạn chế sử dụng thuốc trừ sâu vì thuốc trừ sâu sẽ gây ảnh hưởng đến các loài thiên địch cũng như tình trạng đất trồng.
Có thể chọn phương pháp bắt bướm cái bằng cách nhử mồi vì khi bướm trưởng thành, chúng có xu hướng thích các mùi hương chua ngọt và ánh sáng đèn. Lợi dụng điểm này, bà con có thể tự tạo bẫy để bắt bướm nếu thấy chúng xuất hiện quá nhiều. Thành phần của một bả bẫy gồm 4 phần giấm + 1 phần rượu + 1 phần mật ong + 1 phần nước.
Biện pháp xử lý bệnh
Khi phát hiện có trứng sâu trên lá cần ngắt bỏ và đem tiêu hủy ngay lập tức hoặc sử dụng các sản phẩm sinh học từ nấm để ức chế sự phát triển của sâu.
Sâu ăn tạp rất dễ kháng thuốc nếu bà con chỉ sử dụng một loại thuốc duy nhất. Vì vậy cần thường xuyên thay đổi thuốc để hiệu quả xử lý cao hơn. Khi có dấu hiệu gây hại nên phun các loại thuốc mà trong thành phần có chứa hoạt chất như Abamectin, bà con có thể tham khảo sản phẩm điển hình của Nghi Anh: Chim én, Lửng mật, Sumo,…
Thuốc trừ sâu
